________________
૫૪
કલ્યાણ ત્યારે ગમે તેને ઉપકાર સ્વીકારી લે છે, અને કોઈને પણ જરૂર પડી હોય ત્યારે ભેદભાવ વિના ઉપકાર વેચે જાય છે. એટલે વ્યક્તિ પર તેઓના અનેક હિસાબ એક યા બીજા પાસામાં અધૂરા રહી જાય છે, પણ સમાજ પર જોતાં સમાજમાંથી તેમને જે મળ્યું હોય તેથી અનેકગણું આપી છૂટે છે. આવા માણસને તમને રેલવેમાં ભેટ થઈ ગયાં હોય તો તમે રેસ્ટોરનું બીલ ચૂકવવા માગતા હશે તે વગર આનાકાનીએ. તમને તેમ કરવા દેશે. પણ એ પહેલાં અનેક બીલ એણે સમાજના વિરાટ ચોપડામાં જમા કરાવ્યાં હશે એમ તમે એની બેપરવાઈ ઉપરથી જ જોઈ શકશો. અને જગત ઉપર સારો ઉપકાર આવા પહેલે એકગણ ઉપકાર કરનારા કરી જાય છે, બદલાને સગણો ઉપકાર કરનારા નહિ.
[ કુમાર --હરિકૃષ્ણ વ્યાસ
૩
પિતાને જેનારાએ. માણસો એકલાં પડે અને પોતાની ચેષ્ટા કોઈ જોતું નથી એવી ખાતરી હોય તે કેવા કેવા ચેનચાળા કરે તે આપણે સૌ પોતપોતાના અનુભવથી જાણતા હોઈએ છીએ. પણ આવી હકીકતે એકઠી કરવાના એક શેખીને થોડા સરસ નમૂના રજૂ કર્યા છે.
એક મશ્કરે એક સરકસના અંધારા ભાગમાં પસાર થતો હતો. આસપાસમાં કોઈ નથી એમ એને ખાતરી હતી. રસ્તામાં એક સ્થળે એક મેટ અરીસે હતો. તેની સામે આવી તેણે પોતાની ટોપી ઉતારી અરીસામાંની પોતાની મૂર્તિને છટાથી માન આપ્યું !
એક બીજે આ શખ પિતાના બાગમાં બેઠે બેઠે ઝાડનાં પાંદડાં સોંસરવાં આવતાં સૂર્યનાં કિરણને પિતાની ટોપીમાં જાણે પકડી લઈ એવી રીતે ભરેલી ટોપી માથે મૂકવા પ્રયાસ કરતા હતા. પણ એ પ્રયત્નમાં સફળ ન થવાથી તે ગુસ્સે થયે, અને તેથી ટોપીને પિતાના ગોઠણ પર પછાડી તુરત માથા ઉપર મૂકી અને વધારામાં પાસે બેઠેલા પિતાના કુતરાને લાત મારી !
