Page Text
________________
વસ્તુ-તેજયુગમાં સાહિત્યપ્રવૃત્તિ,
૮૯ નામ પરથી કાવ્યનું નામ વસન્તવિલાસ રાખ્યું છે. પ્રસંગે ખંભાતમાં પહેલ વહેલું ભજવાયું હતું. આમાં આમાં વસ્તુપાલના મૃત્યુને ઉલલેખ હોવાથી પાંચ અંક છે. તેની તાડપત્રની સં. ૧૨૮૬ ની લિખિત તે મૃત્યુ સંવત ૧૨૯૬ પછી અને તે વસ્તુપાલના પ્રત મળી આવે છે તેથી તે પહેલાં અને વસ્તુપાલને પુત્ર જેસિંહના વિનોદ માટે રચાયું તેથી તે ગ્રંથનો કારભાર સં. ૧૨૭૬ માં થયો ત્યારપછી રચાયેલું છે. રચના સમય વિક્રમ તેરમા સૈકાની આખરને અથવા ૫૫૩ ઉદયપ્રભસૂરિ–આ વસ્તુપાલના ગુરૂ ચાદમા સૈકાની શરૂઆતના આશરાને છે એ ચોક્કસ ઉપર્યુકત વિજયસેનસૂરિના શિષ્ય હતા. તેને વસ્તુપાલ છે. તેમાં ૧૪ સર્ગ છે અને તેમાં ગુજરાતના ઇતિ- મંત્રીએ સૂરિપદથી સમલંકૃત કરાવેલ હતા. તેણે હાસ માટે કેટલીક સામગ્રી મળી આવે છે.૩૯૭ સુકૃતકલોલિની (ક. છાણી) નામનું પ્રશસ્તિકાવ્ય
૫૫૨ જયસિંહસૂરિ–તે વીરસૂરિના શિષ્ય રચ્યું (પ્ર) હમીરમદમર્દન પરિ૦ ૩ ગા. એ. સી. ) અને ભરૂચના મુનિસુવ્રત સ્વામીના મંદિરના આચાર્ય તેમાં વસ્તુપાલ અને તેજપાલનાં સુકૃત્યો-ધાર્મિક હતા. તેજપાલ મંત્રી એકદા મંદિરની યાત્રાએ કાર્યો અને યશને ગુણનુવાદ બતાવેલ છે. વસ્તુપાલે આવતાં તે આચાર્યું કાવ્યથી તેની સ્તુતિ કરી શત્રુંજયની યાત્રા કરી (સં. ૧૨૭૭) તે પ્રસંગે આ અને અંબડના શકુનિકાવિહારમાંની ૨૫ દેવકુલિકા કાવ્ય રચાયું લાગે છે, અને વસ્તુપાલે પોતે બંધાવેલા માટે સુવર્ણધ્વજ દંડ બનાવી આપવા કહ્યું. વસ્તુ- ઈદ્રમંડપના એક મોટા પથ્થરની તખતી ઉપર તે પાલની સંમતિથી તેજપાલે કરાવી આપ્યા તેની કોતરાવ્યું હતું. આમાં કાવ્યત્વના ઉંચા ગુણ હોવા સ્મૃતિમાં આ સૂરિએ બંને ભાઈઓના આ દાન માટે ઉપરાંત એતિહાસિક દષ્ટિએ આપણને ઘણી માહિતી એક સુંદર લાંબું પ્રશસ્તિકાવ્ય રચ્યું, કે જેમાં મળે છે. અરિસિંહના સુકૃતસંકીર્તન કાવ્યની માફક મૂળરાજથી વરધવલ સુધીના રાજાઓની વંશાવલીએ આમાં પણ વસ્તુપાલની વંશાવલી આપેલી છે અને ટુંક વર્ણન પણ આવેલ છે. અને તે ઉકત મંદિરની ચાપોત્કટ (ચાવડા) અને ચાલુક્ય વંશના રાજાઓનું ભીંતના પથ્થરમાં કોતરવામાં આવ્યું હતું તેમ લાગે છે. વર્ણન આપ્યું છે. વિશેષમાં બહુ મોટા ગ્રંથે ઉક્ત જે કે શકુનિકા વિહારની મજીદ બનાવવામાં આવી સૂરિએ રચ્યા છે -૧ ધર્માલ્યુદય મહાકાવ્ય વસ્તુછે, છતાં તે તેના અન્ય નાટક ગ્રંથ હમ્મીરમદમન- પાલના યાત્રા પ્રસંગે “
લમ્પંક' રચ્યું છે. (પી. ૨, કાવ્યની પ્રતની અંતે લખાયેલ મળી આવ્યું છે. ૩૩ પી. ૩, ૧૬) તેનું બીજું નામ સંઘાધિપતિ (જુઓ પાર પ૨૮) બીજો ગ્રંથ નામે ઉકત હમ્મીરમદ ચરિત્ર મહાકાવ્ય છે. તેમાં પ્રથમ તથા છેલ્લા મર્દન (ગા. ઓ. સી. નં. ૧૦)તે ગૂજરાત ઉપર સર્ગમાં વસ્તુપાલ તથા તેના ગુરૂ અને બીજા મુસલમાનોએ કરેલો હુમલે બંને ભાઈઓએ પાછા જવાચા સંબંધી અતિહાસિક વૃત્તાંત છે. બાકીને હઠાવ્યો એ ગૂજરાતના ઇતિહાસમાંના એક અગત્યનો ભાગ આદિનાથ અને નેમિનાથ વગેરે તીર્થકરોનાં બનાવને નાટકના રૂપમાં રજુ કરતું કાવ્ય છે; અને ચરિત્ર છે. તેને માલધારી નરચંદ્રસૂરિએ સંશોધ્યું. તે નાટક વસ્તુપાલના પુત્ર જયન્તસિંહની આજ્ઞાથી (પા. ભ. તાડપત્ર ) ૨ જ્યોતિષને ગ્રંથ નામે (ખંભાતના) ભીમેશ્વર૮૮ ભગવાનની યાત્રાનો ઉત્સવ આરંભસિદ્ધિ (પ્ર. પુરૂષોત્તમ ગીગાભાઈ ભાવે )
૩૯૭ જુઓ તેના પર સ્વ સાક્ષર ચિમનલાલ 8 સંસ્કૃત નેમિનાથ ચરિત, ૪-૫ ૫ડશીતિ અને દલાલની અંગ્રેજી પ્રસ્તાવના, કે જેના ગૂઢ ભાષાન્તર માટે કર્મ સ્તવ એ બે કર્મગ્રંથેપર ટિપ્પન, તથા ૬ સં. જુઓ જનયુગ સં. ૧૯૮૩ ભાદ્ર૦ આધિન ને સં. ૧૯૮૪ ૧૨૯૯ માં ધર્મદાસ ગણિકૃત ઉપદેશમાલા પર ના અકે,
ઉપદેશમાલાકર્ણિકા નામની ટીકા ધોળકામાં રચી ૩૯૮આ ભીમેશ–ભીમેશ્વરના ખંભાતના મંદિરમાં 5
પૂર્ણ કરેલ છે. સેનાના કલશ અને ધ્વજદંડ વસ્તુપાલે કરાવ્યા હતા
૫૫૪ વસ્તુપાલન પિતાને પુસ્તકભાંડાગાર જુએ જિનહર્ષકૃત વસ્તુપાલચરિત ૪-૭૨૦, અને સુકૃતસંકીર્તન ૧-૩.
જબ હતો અને તેમાં સર્વ જાતના કિંમતી અને
| SR No. | 536288 |
| Book Title | Jain Yug 1985 1986 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Mohanlal Dalichand Desai |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1985 |
| Total Pages | 138 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Jain Yug, & India |
| File Size | 8 MB |