Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ગુજરાતમાં જ્ઞાતિસુધારાની સમસ્યા : અવરોધક પરિબળ
ૐ ઐશકાંત ગા. પરીખ
ણીસમી સદી આપણા દેશ માટે આશાઓ અને સંઘર્ષતી બની રહી. પશ્ચિમના દેશોના સવા પામે પીિ સાહિત્ય અને વિજ્ઞાનના અભ્યાસથી આપણી નખળાઈએ છતી થવા લાગી, રાજક અને આર્થિક ક્ષેત્રે તથા સામાજિક સબંધોમાં નવે! ફેરફાર થવા લાગ્યું. ામ નવા સબંધ પ્રાપિત થવાની પ્રક્રિયાથી હિંદુસમાજ સુધારાવાદ અને પુનઃવનના વળાંક-બંદુએ ત્રીને ઊભે રહ્યો. ગુજરાતમાં શિક્ષિત અને પ્રમુદ્ધ લેક સમાજમાં પ્રગતતા પ્રણાલિકાવાદ વધુમવાદ અને સાતનાને તિરસ્કૃત નજરે જોતા અને આધુનિક સમયના પડકારો ઝીલવા માટે હિંદુ સમાજે બદલાવું જોઈએ એવી વિચારસરણી ધરાવતા થયા, પરંતુ આવા પ્રખ઼ુદ્ધ શિક્ષામાં પણ પરિવર્તન દાખલ કવાનાં માધ્યમે વેશે એકરાગ ન હુતા. એક જૂથ તાજૂની પ્રણાલીએ અતે સરથા ટકાવી રાખવાના મતનું હતું.
૧
મને ‘સુવાદીએ’ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે તે દલપતરામ, નર્મદ, કરસનદાસ મૂળજી વગેરેએ નવા ગ્રેજ શાસના ઉદારવાદને આવકાર્યો, સમાજજીવનમાં પ્રવેશેલાં અને પ્રવર્તતાં દૂષોની નાબુદી ન થાય તો ભા.માં વિકાસ થશે નદ્ધિ ક્ષેત્રી દઢ માન્યતા અને ધાવતા થયા હતા, જ્યારે માંણલાલ નભુભાઇ, ગાનનાય ત્રિપાઠી, શામ દેસાઇ અને અભાલાલ મકરલાલ જેવા પુનરુદ્ઘારા પ્રાચીન પ્રણાલી અને સંસ્થાની તાકાતમાં દૃઢ માન્યા દર્શાવી, આ સંસ્થામાં જ નવા ણ્ પૂર્વ સમાજનાં દૃષ્ણ નાબૂ કરવાની માન્યતા ધરાવતા હતા હૈ આદ્ય સુધારક તરીકે સ્વામી અળદના મતે સ્વામી મા ાને પડ્યું ખ્યાલમાં રાખવુ જોઇએ. ૧૯ મી સદીના આભમાં સમાજસુધારા પટેની ચળવળનો સ્પારભ માનવધર્મ સભા વાળા દુર્ગારામ મહેતાજી હતા. મહેતાજી તરતર અને વિવવાપુનઘ્નની સમસ્યા પર આકરા પ્રહાર કર્યા, એમની આવી વરાવી ચળવળની અસર ગુજરાહના અન્ય સામા જક વિચારો અને સુધારાવાદી પર પડી.
ગણીસમી સદીના પ્રારંભમાં જ્ઞાતિ, સંયુક્ત કુટુંબ, ધર્મ અને અન્ય સામાજિક સંસ્થાએથી વ્યક્તિના વનનું ઘડતર થતું.૭ જન્મથી સમાજમાં વ્યક્તિનું સામાજિક સ્થાન નક્કી થતું, સમય જતાં જ્ઞાતિમાં પણ પેટા-જ્ઞાતિમની સંખ્યા વિપુલ પ્રમાણમાં વધતી ગઈ અત સામાજિક માળખાની ભારતને એઈ પ્રદેશ ખેડ પણ્ ગૂચવાડામાં પડી જતા. ગુજરાત સાતિબેથી વિશેષ સમર એવી ભૂમિ છે. એમ પણ નાંવાયુ છે." આપણે જાણાએ અએ તેમ વ્યવસાય કે ધંધા, આંતર-ભાજન અને આંતર-લગ્ન જેવી બાબતામાં પાતાનાં રૂઢિચુસ્ત વલણૢ નક્કી કર્યા હતાં. એનુ પાલન જ્ઞાતિની વ્યક્તિએ કરવું પડતું. એને ભંગ કરે તે ક્તિને જ્ઞાતિ બડ઼ાર મૂકવાત સફ્ળ કરવામાં આવતી. નોંધનીય બાબત એ છે કે મને એ સબધમાં કર્ણ દરમ્યાનગીરી ન કરવું. દરેક વ્યક્તિનું સ્વધર્મ અને વાવની ખતમાં સ્વતંત્ર રીતે વવા ઈ ટેકા કે પ્રેત્સાહન અપાતાં નિહ. જ્ઞાતિનાં
* સેન્ટર ફ્રોડ સોશિયલ સ્ટડીઝ (સુરત)ના ઉપક્રમે ‘ગુજરાતમાં સમાજસુધારાની દિશા, સમસ્યા અને ઉકેલ' વિષય પર પરિસંવાદ, જે તા. ૧૬-૧૦/૧૨/૮૨ ના રોજ યોજવામાં આવ્યો. તે પ્રસ ંગે રજૂ કરેલ નિષ્ણુધ
૨
૧૯૮૯ ડિસે.
પથિક
For Private and Personal Use Only
श्र
| SR No. | 535338 |
| Book Title | Pathik 1989 Vol 29 Ank 03 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | K K Shastri and Other |
| Publisher | Mansingji Barad Smarak Trust |
| Publication Year | 1989 |
| Total Pages | 36 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Pathik, & India |
| File Size | 3 MB |