________________
અંક ૧૨ મ ]
અધ્યાત્મ શ્રી પાલચરિત્ર નાટક બાજુએ રહ્યું અને સુરસુંદરીએ શંખપુરીની ભાગોળેથી પોતાના માથે સાડા સાતની પનોતી કેવી રીતે બેઠી હતી એ સાવ ટૂંકમાં વર્ણવ્યું.
એ સાંભળતાં જ ભૂપ પ્રજાપાલન રસો ગર્વ ગળી ગયો ! કર્મના પ્રપંચ આગળ માનવ તે એક મગતરા સમાન છે. શકિત કે સંપત્તિને ગર્વ કરો એ પહેલા નંબરની મૂર્ખામી છે એમ તેને સહજ લાગ્યું.
રાસકારના આ દ્રશ્યને પૂજાકાર શ્રી વીરવિજયજીએ ચોસઠ પ્રકારી પૂજામાં જડી દીધું છે.
મયણા ભગિની ન રહે છાની, મળીઆ માત પિતાજી.” આ લીટીમાં એમણે મુદ્દાની વાત કહી નાંખી છે. બાજી ભૂલતા આત્મા કેવી ભૂલભુલામણીના ઝોળે ચઢી જાય છે એ અહીં સુંદર રીતે બતાવ્યું છે.
આંખો સામે માત-પિતાને જોતાં જ સુરસુંદરીનું અંતર હાથ ન રહ્યું ! અરે ! રહે પણ કેવી રીતે?
અજાણતાં ઘણું કરી નાખ્યું પણ જાણ્યા પછી, સમજ્યા પછી એવી ભૂલ કેમ થાય? બનેવી સામે હવે નાચવાના દિને વહી ગયાં! એવી જ રીતે સમજ્યા ત્યાંથી સવાર ગણવી. કર્મથી ચેતતા રહેવું.
આ તો જાણે ઉપરછલો અર્થ. બાકી સુરસુંદરીને હૃદય અંધકાર પણ મયણાના ભાગ્યની ચડતી કળા જોઈ ઉલેચાઈ ગયો હતો. એ દર્શાવવા રાસકારે એના મુખમાંથી નિગ્ન શબ્દો મૂક્યા છે.
હાજી મયણું દુખ તવ દેખી, નિજગુરુ અરણ મદ કિયે હો લાલ, હજી તે મયણપતિ દાસ, ભાવે અબ મુજ સલકિયે હે લાલ; હાજી એક જ વિજયપતાક, મયણુ સયણમાં લહે હે લાલ, હાજી જેહનું શીલ સલિલ, મહિમાંયે મૃગમદ મહમહે હે લાલ. હે મયણાંને જિન ધર્મ, ફલિયે બલિ સુરતરું. હે લાલ. હાજી મયણ નિજ કુલલાજ, ઉદ્યોતક મણિદીપિકા હો લાલ, હેજી હું છું કુલમળહેતુ, સધન નિશાની ઝીપિકા હે લાલ.
આ ત્રણે પ્રસંગ એટલાં તો જીવંત રીતે આલેખાયાં છે કે દુનિયાના વહેવારમાં એની ઝાંખી એ રૂપે તો ન કહેવાય પણ કેઈ ને કોઈ સ્વરૂપે ચક્ષુ સામે તરવરતી જણાય છે. આમાંથી બોધપાઠ લઈએ તો આપણું વહેવારના વહેણ જરૂર બદલાઈ જાય.
–ચોકસી
