________________
૪
અંક ૧૨ મો ]. અધ્યાત્મ શ્રીપાળચરિત્ર
૩૦૧ આપી શકાય એવો અનુપમ અનુભવ મને થયેલ છે. અમૃત ક્રિયાનું સ્વરૂપ ટૂંકમાં કહી આગળ વદે છે.
એહવે રે પૂજામાં મુખ્ય ભાવ, આવ્યા રે ભાગ્યે ધ્યાન સેહામણજી, હજીય ન માયે મન આનંદ, ખિણ ખિણ હોયે ફલક નિકારણેજી; કુકે રે વામ નયન ઉરેજ, આજ મિલે છે વાલિમ માહોજી, બીજું રે અમૃત ક્રિયા સિદ્ધિરૂપ, તુરત ફલે છે તિહાં નહિ આંતરજી.'
આટલી સચોટતાથી કહેનાર મયણાસું દરીનું પાત્ર બીજું મળવું દુર્લભ છે. જ્ઞાનના પૂર્ણ અભ્યાસ અને ક્રિયાની એકતારતા વિના આ ઉચ્ચાર સંભવિત નથી જ.
કમલપ્રભા કહે વત્સ સાચ, તાહરી રે જીભે અમૃત વસે સદા; તાહરું રે વચન હશે સુપ્રમાણ, ત્રિવિધ પ્રત્યય છે તે સાથે મુદાજી.
ત્યાં તો શ્રીપાલકુમાર બોલે છે–માતા, દ્વાર ઉઘાડજો. શ્રીપાલ ચરિત્રની આ ત્રિપુટી અને આ પ્રસંગ અન્યત્ર ન જ લાભી શકે. પ્રતિવર્ષ અવલકાતો આ બનાવ અજીરણ નથી જન્માવતો પણ કઈ અનોખી પ્રેરણાના પાન કરાવે છે. પ્રસંગ-૧૪.
માતા તેમજ પત્ની સહિત કુમાર પિતાના શમીઆણામાં આવે છે અને પિતાના પરાક્રમવડે મેળવેલી સંપત્તિ દેખાડે છે. સાથે આવેલી લલનાઓ સાસુજીના ચરણમાં નમે છે એટલું જ નહીં પણ સ્વામીના સર્વ સુખના નિમિત્ત કારણ સમી પોતાની મોટી બહેન એવી મયણાના પાદમાં પણ નમે છે. આ આખું દશ્ય એટલું તો ભાવવાહી છે કે એ જ્યારે જ્યારે નેત્ર સન્મુખ ખડું કરવામાં આવે છે ત્યારે આર્યભૂમિના અદ્વિતીય સંસ્કારના નિતરાં દર્શન કરાવે છે. સાચા સુવર્ણકાળની એમાં સહજ ઝાંખી થાય છે.
પ્રજાપાળ રાજન્ પાસે દૂત મોકલી શું કહેવડાવવું એ પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થાય છે. કુમારની નજર મયણુ પ્રતિ વળે છે. મયણા કહે છે-પિતાજી મારા શરછત્ર છે છતાં ખભે કુહાડા ધારણ કરી આપની સમક્ષ આવે એમ કહેવડાવવું, કે જેથી પોતાની પૂર્વ કરણીની શિક્ષા મળે. ફરીથી એવું કરવા હામ ન ભીડે. આ કથનમાં લોહીના સંબંધ કરતાં પણ ધર્મદાઝ કેવી તીવ્ર છે તે જણાય છે. માલવરાજને આખરે, બળિયા સામે થવાની શક્તિ ન હોવાથી દૂતનો સંદેશ શીર પર ચડાવી આવવું પડે છે. પણ એ નજરે પડતાં જ શ્રીપાળકુમાર સામે જઈ માનપૂર્વક તેડી લાવી તેમને ઉચિત આસન પર બેસાડે છે. પ્રથમ નજરે એ ચકિત થાય છે ! ત્યાં તે મયણને દેખે છે અને જ્યાં પ્રશ્ન કરવા જાય છે ત્યાં તે
મયણા કહે છે–પિતાજી, “કર્મ વિશે વર તુમે દિયે, તેહનું જુઓ એ
