________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અંક પ મ ] મહોપાધ્યાય ધર્મસાગરજીગણિની જીવનરેખા.
સવજ્ઞશતક–આ કૃતિ ઉપર મંથકારની પિતાની વૃત્તિ છે. વિશેષમાં “તપ” ગછના શાંતિસાગરના શિષ્ય અમૃતસાગરે એના ઉપર વિ. સં. ૧૭૪૬ માં બાલાવબોધ રમે છે. સર્વશતકની એક હાથથી જેનાનંદ પુસ્તકાલયમાં હેવાને ઉલેખ છે, પણ તપાસ કરતાં એ હાથપોથી મળી આવી નથી.
જિનરત્નકેશ(પૃ. ૪૨૮)માં નિયવિજયના શિષ્ય યશવિજયે સર્વજ્ઞશતકવિરોધવિચાર રસ્થાને અને એ આગમેદય સમિતિ તરફથી ગ્રંથાંક ૪૯ માં પ્રસિદ્ધ થવાનો ઉલ્લેખ છે, ત્રણ ગ્રંથાંક ૪૯ માં તે આ કૃતિ નથી.
શિષ્ય-પરિવાર–ધર્મસાગરગણિના શિષ્ય, પ્રશિષ્ય વગેરે સમગ્ર પરિવારનો ઉલ્લેખ કોઈ સ્થળે એકત્રિત સ્વરૂપે અપાયેલું જોવામાં નથી. હું પણ અત્યારે તો એ કાર્ય કરી શકું તેમ નથી. આથી કેટલાક શિષ્યાદિનાં નામો આપી ચલાવી લઉં છું. - જે. સા. સં. ઈ. (પૃ. ૧૮૬) પ્રમાણે વિમલસાગર ધર્મ સાગરના ગુભાઈ છે. આ વિમલસાગરના શિષ્ય પદ્મસાગરે વિ. સં. ૧૬૩૩ માં પણ ટીકા સહિત નયપ્રકાશાષ્ટક રચેલું છે.
ધર્મસાગરના એક શિષ્યનું નામ લબ્ધિસાગર છે. એમણે ચાર બાલ ચર્ચાની પાઈ રચી છે. લાધસાગરને નેમસાગર નામે શિષ્ય હતા. એમના નાનાભાઈ તે એમના શિષ્ય મુક્તિસાગર છે. એઓ વિ. સં. ૧૯૮૬ માં આચાર્ય બનતાં એમનું નામ મુક્તિસાગર બદલીને રાજસાગર રખાયું. આ સરિથી “સાગર” મતની પરંપરા ચાલી. ? - ધર્મસાગરના બીજા શિષ્યનું નામ શ્રુતસાગર છે. એમના શિષ્ય શાંતિસાગરે વિ. સં. ૧૭૦૭ માં કલ્પકૌમુદી રચી છે. આ શાંતિસાગરના શિષ્ય અમૃતસાગરે ધર્મસાગરકૃત સવજ્ઞશતકને બાલાવબોધ રચે છે.
આ પ્રમાણે સાધન અને સમય અનુસાર વિચાર કરતાં નીચે મુજબની સત્તર બાબતે નિષ્કર્ષરૂપે રજૂ કરવા જેવી જણાય છે –
(૧) ધર્મસાગરગણિ જન્મ વિ. સં. ૧૫૭૫ ની આસપાસમાં થયો હશે. (૨) વિ. સં. ૧૬૭માં વિજયદાનસૂરિએ એમને “વાચક” પદવી આપી. (૩) ધર્મસાગરગણિ સ્વર્ગવાસ વિ. સં. ૧૬૫૦ ની આસપાસમાં થયો હશે. (૪) એમનું સંસ્કૃત તેમજ પાઈય ભાષા ઉપર પ્રભુત્વ હતું. ૧ જુઓ જે. સા. સં. ઈ. (. ૬૧૬ ) ૨ જુઓ પટ્ટાવલીસમુચ્ચય (ભા. ૨, પૃ. ૨૬૯).
આનું સંપાદન આગમવારકે કર્યું છે. એના ઉપક્રમમાં એમણે કહ્યું છે કેઅમે કંઇ આ શાખામાં થયા નથી. પરંતુ બંને પક્ષ જોવા મળે એ માટે અમે આ ઉદ્યમ કર્યો છે.
For Private And Personal Use Only
