________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આધ્યાત્મિક ભૂખ. ભૂખ નથી, આત્માની ભૂખ છે. આત્મતત્વ ભૌતિક અન્નની માફક સ્થલ નથી પણ અત્યંત સૂક્ષમ છે. તે સર્વવ્યાપી છે. એથી તેને બહારથી લાવવાને પ્રયત્ન પણ નથી કરે પડત, જીવાત્મા સ્થલ પ્રકૃતિની સાથે જન્મેલા સંસ્કારોને લઈને પોતાને ભૂલી જાય છે, ને પિતાને સહજ પ્રાપ્ત થયેલું, સ્વાભાવિક રૂપ પણ ભૂલી જાય છે. પિતાને જાણવાનો યત્ન એ આધ્યાત્મિક ભૂખ છે. પ્રકૃતિમાં જકડાઈ રહેલાં છોમાં આ પ્રયત્નને ઉદય નથી થતો. એનું એ જ કારણ છે કે સર્વસાધારણ માણસોએ ભૂખને અનુભવ નથી કરતા જેને એ ભૂખની ખબર પડે છે તેનામાં ક્ષેભ જોવામાં આવતો નથી.
હવે વિચારવાનું એ છે કે આધ્યાત્મિક ભૂખ કોને નથી લાગતી. શારીરિક ભૂખના અભાવનું કારણ તે પ્રાયે કરીને બધા જાણે છે. જે વ્યક્તિની ક્ષુધા કોઈ શારીરિક રોગને લઈને નષ્ટ થઈ ગઈ હોય છે અથવા અન્ન મળવાથી જેની ક્ષુધા શાંત થઈ ગઈ છે તેને ભૂખની ખબર નથી પડતી. એ રીતે નિતાંત મૂઢ અથવા સિદ્ધ જ્ઞાનને આધ્યાત્મિક ભૂખને અનુભવ નથી થતું. જે બિલકુલ મૂઢ છે, જેની બુદ્ધિ તમોગુણથી બિલકુલ આછાદિત થયેલી છે, જે દિવસરાત્ર ભૌતિક વિષય ભેગમાં લિપ્ત રહે છે અને અને એ રીતે જે અનાત્મામાં આત્મબુદ્ધિ કરીને પિતાના વર્તમાન જીવનમાં સંતુષ્ટ હોય છે તેની આધ્યાત્મિક ભૂખ ભવરેગને કારણે મરી જાય છે. તેને આત્માનો આનંદ આકૃષ્ટ નથી કરતો. પછી તેને માટે એ વ્યાકુળ કેમ બને ? જ્ઞાનીને પણ આધ્યાત્મિક ભૂખ સતાવતી નથી, કિતુ તેની તૃપ્તિ તુષ્ટિમૂલક છે, અજ્ઞાનમૂલક નથી. તે આત્માન હોવાથી આત્મામાં જ રત રહે છે, તેને આનંદ સુધા, સમ્રાટ મળી ગયું છે. તેની બહાર એવું કશું નથી જેથી તે આકાંક્ષા કરે. ને અમૃત પીને શાંત થઈ ગયેલ છે. તેને કઈ પણ પદાર્થ માટે બોલવાની અથવા પ્રયત્ન કરવાની કશી પણ જરૂર જ નથી રહી.
સાધારણ લેકે તૃપ્ત રહેવા ઈચ્છે છે. તે તે તૃપ્તિને જ્ઞાન અને આનંદથી માપવાનો પ્રયત્ન નથી કરતા તે શું મૂઠ માણસે તમોગુણમાં જ મસ્ત રહેવું જોઈએ? શું એની એ તૃપ્તિ ઈરછવાજોગ છે ? જેને આધ્યાત્મિક આનંદને આભાસ નથી થયું અને જે લોકે રજોગુણમાં પડેલાં મનુ જોના દુઃખેથી ભયભીત થાય છે તે તે કહેશે કે સૌથી ભલે છે. મૂઢ જેને ન લાગે જગતનું દુઃખ; પરંતુ શું માણસ ખરી રીતે મૂઢતાથી સંતુષ્ટ રહી
For Private And Personal Use Only
