________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૫.
આજે આપણે શ્રાવક-શ્રાવિકાને ઉદ્દેશી પ્રતિદિન કરવાના જે ખટકર્મ દશવાયા છે એમાંના પાંચમા તપ કર્મ પર વિચારણા કરતાં આવી પુગ્યા છીએ. જૈન દર્શનમાં તપનું સ્થાન અતિ ગૌરવભર્યું છે, એટલે જ દૈનિક કાર્યોમાં એનું સ્થાન આવશ્યક માનવામાં આવ્યું છે.
તપને અર્થ વિચારતાં જણાય છે કે “જે કમેને તપવે તે તપ.” વાત પણ સાચી છે. કેટલાક પદાર્થો પરસ્પર એવી રીતે મળી ગયા હોય છે કે જેમને છૂટા પાડવા હોય તે અગ્નિમાં ખૂબ તપાવવા જોઈએ, ત્યારે જ તેમનું એકમેકપણું ટળી જાય. અનાદિ કાળના આત્મા સાથે એકરૂપ બનેલા કર્મ પુદ્ગલેને વિખેરવામાં–બાળીને ભસ્મીભૂત બનાવવામાં આ તપ અગ્નિની ગરજ સારે છે.
તેથી એ તપરૂપ મહાઔષધની કિંમત આંકતાં એક સ્થળે કહેવામાં આવ્યું છે કે –
यद् दूरं यदुराध्य, यत् सुरैरपि दुर्लभम् ।
तत्सर्व तपसा साध्यं, तपोहि दूरतिक्रमम् ॥ એટલે કે જે સાધ્ય અતિ દૂર છે અને જેની આરાધનામાં કષ્ટને પાર નથી, વળી જેને દેવતાઓ પણ સાધી શકતા નથી તે સર્વને “તપ” સાધી શકે છે. અંર્થાત્ તે સર્વ પ્રકારની મુશ્કેલીને પાર તપ દ્વારા કરી શકાય છે, પણ એ તપનું સેવન સહેલું નથી. યાદ રાખવાનું છે કે તપ એટલે લાંઘણુ કિંવા એક દિન ભૂખ્યા-તરસ્યા પડી રહેવું એવો અર્થ અહીં લેવાનું નથી. વળી ગમે તે રીતે કાયાને કષ્ટ પહોંચાડવું અથવા તો કૃત્રિમ પીડાઓ ઉપજાવી એ સહન કરવામાં દેહને અભ્યાસ પાડે એમાં તપ કર્યાની ઈતકર્તવ્યતા આવી નથી જતી. દેહદમનના એ અજ્ઞાનતાભર્યા પ્રકારો માત્ર છે ! એને જૈન દર્શનમાં મહત્ત્વ નથી આપવામાં આવ્યું. પ્રખર ગી આનંદઘનજી શ્રી ઋષભદેવના સ્તવનમાં એવી જાતના દેહદમન માટે રોકડું પરખાવી દેતાં વદે છે કે –
For Private And Personal Use Only
