Page Text
________________
સહસાધકોએ મામાનું સાંનિધ્ય માણેલું. ને વળી પાછા નૈનીતાલા કોલ્હાપુરી પાસેથી સંગીતની શિક્ષા પણ મેળવી મેટ્રીકનો અભ્યાસ સામાન્ય રીતે ભારતના વિભિન્ન સૌદર્યધામોને ફરી વળવાના મનોરથ પૂર્ણ કરી બનારસ ગયા જ્યાં બહુખ્યાત સંગીતજ્ઞ પંડિત ઓમકારનાથ સાથે નીકળેલા હોઈએ ત્યારે એક જ જગ્યાએ વારંવાર જવાનું ન ઠાકુર પાસે બે વર્ષ સંગીત સાધના કરી રીવા પરત આવી. પુનઃ વિચારીએ પરંતુ કદી ત્રણાનુબંધ અહીં અધિક વખત ખેંચી લાવતો ભણવાનું આરંભ્યને હિન્દી-અંગ્રેજી સાહિત્યમાં B.A. કર્યું. તેમની હતો, તેનું પગેરૂ પણ શોધવું રહ્યું!
અભિરુચિ તેમને સંગીત ભણી ખેંચી રહી હતી, જેથી વિશેષ અભ્યાસ નલીનભાઈ સાથેની પ્રત્યેક મુલાકાતે - સંતસંગત્તિએ મને માટે પંડિત કમાર ગંધર્વ પાસે દેવાસ મધ્ય પ્રદેશમાં પણ એકાદ વર્ષ પણતાથી ભરી દીધી છે. દર વખતે નવું ભાથું પ્રાપ્ત થાય છે. રહ્યા. સંગીતમાં ઊંડું જ્ઞાન મેળવ્યું. જીવન જીવવા માટેની આવશ્યક જીવનરસ મેળવી ધન્યતા
‘પામવા કરતાં મૂક્યું વધારે સંતોષ આપે છે' - એ પ્રત્યેની અનુભવું છું.
અનુભૂતિ વધતાં એમણે ઘણું બધું મૂકી દીધું - રીવામાં રહેવા કરતાં છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી તેઓ જાણે આ આશ્રમમાં સમાઈ ગયા છે, નીકળી જવું યોગ્ય માન્યું - એમનું મંથન એમને પ્રેરી રહ્યું - નોકરી, એ આશ્રમના અવિભાજ્ય અંગ છે. આશ્રમની ગતિવિધિઓમાં પરણવું. બાળક - એમાં પરિણામની સ્થિરતા આવે છે, ભવિષ્ય પ્રાણ પૂરતા નલીનભાઈ સફળ સંચાલક, વ્યવસ્થાપક તો છે જ પણ
અતીતમાં બદલાઈ જાય છે - ઝરણું પણ પછી એ જ માર્ગે આગળ એ તો છે તેમનું બા પાસું. ભીતરથી તો તેઓ નીરવતાના સાધક વદે છે! હિમાલય તેમના પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર. નૈનીતાલ એક છે. સંગીત એમની નસેનસમાં વહે છે. એમની સંગીતની સાધનાના
કેમ્પમાં આવેલા ને જંગલમાં, શિખરોની વચ્ચે આવેલા આ આશ્રમમાં તાર જાણે પરમ ચેતના સાથે સૂર મેળવતા હોય તેવું અનુભવાય.
તેમને ખૂબ ગમી ગયું ને જાણે તેમની ચેતના ત્યાં જ સ્થિર થઈ ગઈ. આશ્રમમાં એમની પાસે રહીને સંગીત સાધના કરતા યુવાનોને જ્યારે
એઓ કહે જેટલી જવાબદારી લેશો એટલી વધુ સ્વતંત્રતા મળે છે એ શીખવતા હોય અને આલાપ લેતા હોય ત્યારે જે ઝીણી ઝીણી :
એવો એમનો અનુભવ છે! સૂચના સમજ આપતા હોય ત્યારે ખરેખર અદ્ભુત લાગે. મીતભાષી
૮૦ વર્ષની આયુએ પહોંચેલ આ સાધુજન હિમાલયનો એક મામાને તાલીમ આપતી વખતે જોઈએ ત્યારે સંગીતજ્ઞોની ગુરુ-શિષ્ય
ખૂણો અજવાળતાં બેઠા છે. છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી એકાદ વખત માંદગીના પરંપરાનો ખરો પરિચય થાય છે. એમને ગાતા સાંભળીએ ત્યારે
કારણને બાદ કરતાં તેઓ આશ્રમ છોડીને ક્યાંય ગયા નથી. આજે લાગે કે જાણો સંગીતકારને કલાકારને ઉમરની મર્યાદા નડતી નથી.
પણ તેઓને જે આશ્રમના બેંક આદિ વહીવટી કામ અર્થે નૈનીતાલ આ ઉંમરે પણ તેમનું ગાયન એટલું જ મધુરું છે. તેમની પાસે
શહેરમાં જવું પડે તો તેઓ પહાડી રસ્તામાં આરામથી ચાલીને જાય ઘડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ ઉત્તરાખંડ અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં જાઈ સંગીતના કાર્યક્રમો દ્વારા શાસ્ત્રીય સંગીતનો પ્રસાર કરે છે.
છે. પ્રકૃતિના ખોળામાં રહીને પ્રકૃતિ સાથે જાણે એવું તાદાત્મ ચારે તરફ પુસ્તકોથી ઘેરાયેલા વિદ્યાપ્રેમી નલીનભાઈને માત્ર
A સધાઈ ગયું છે કે તેઓ પ્રકૃતિના જ એક અંગ બની ગયા છે. એક નીરખવા એ પણ એક લહાવો છે, ત્યાં એમની અનુભૂતિથી નિખરતી
વ્યવસ્થાપક તરીકે તેમની કડક અને રૂઆબદાર વ્યક્તિની છાપ વાણીનું રસપાન કરવા મળે એ ખરે જ મારું સૌભાગ્ય છે. નિતીશાસ્ત્ર
પ્રથમ નજરે પડે, પણ અંદરથી તો તેઓ અત્યંત ઋજુ સાધક છે. એમનો પ્રિય વિષય છે. મહર્ષિ અરવિંદ અને માતાજીની સાથોસાથ
વાતો કરે ત્યારે તેમના ચહેરા પર વાત્સલ્યનો ભાવ છલકાતો દર્શાય. કાલીદાસ, રામકૃષ્ણ પરમહંસ, વિવેકાનંદ, જે. કૃષ્ણમૂર્તિ, આલ્બર
આશ્રમના નાનામાં નાના કાર્યકરની ચિંતા કરે, તેમના બાળકો કામુ, ક્રોઈડ, શેક્સપિયર, શૈલી, બાયરન, દોસ્તોવસ્કી, સોક્રેટીસ,
ભણો, આગળ વધે તે માટે તેઓ સતત પ્રયત્નશીલ રહે ને તે માટે જેવા પ્રખર, વિદ્વાન, શાસ્ત્રજ્ઞ વિદ્યાપુરુષોના ગ્રંથોનો એમનો અભ્યાસ પોતાની જમાપુંજી પણ ખચી દે. એમની વાણીમાં સહજ રીતે સરળતાથી પ્રગટ થઈ જાય છે. એમની
પોતાની રસોઈ જાતે કરતાં, પોતાનાં કપડાં પણ જાતે જ પોતા વિદ્વતાનો ન તો આપણને ભાર લાગે ન આપણે અસહજ થઈ આ મામા જ્યારે વિવિધ રંગના ફુલોના કુંડા સાથે ગોષ્ઠી કરતાં જઈએ... કશુંક અદ્વિતીય જણાવાશિખવાના આનંદની અનુભૂતિ માળીકર્મ કરતાં હોય, તડકાનો આનંદ લેતાં લેતાં કૂતરાને વહાલ થાય! દર વખતે નવું નવું પાથેય’ ઉમેરાતું જાય!
કરતાં હોય ત્યારે ખરેખર વહાલાં લાગે! પુષ્કળ ઠંડીમાં ક્યારેક તો ચાર ઓગસ્ટ ૧૯૩૮માં કચ્છ-ગુજરાતમાં એમનો જન્મ. માત્ર બરફ વર્ષા થતી હોય એવી ઠંડીમાં આશ્રમમાં સાધકો ના હોય પણ આઠ વર્ષની નાની ઉંમરે પોતાનું વતન છોડ્યું- કે છટયા પણ બધી મામા એમની મૌન એકાંત સાધનામાં નિમગ્ન હોય. કંઈ કેટલાય યાદી અકબંધ રીવાના મહારાણી કચ્છના રાજકુંવરી હતા. મારા જેવા લોકો એમના સાનિધ્યમાં શાંતિ પામી રહ્યા છે. નલીનમામાના પિતાશ્રી રાજકુંવરીને સંસ્કૃત શીખવતા હોઈ તેમની ઉત્તુંગ શિખર પર બિરાજમાન આ સાધુજન સાથે રચાયેલા સાથે રીવા ગયા. પિતાની સાથે તેમને પણ બાળપણથી રાજવી કટુંબ ઉપનિષદે મને લાધ્યાં, તેમના અનુભવના કેટલાક મોતીઓ ખરે જ સાથે નિકટનો ઘરોબો રહ્યો. મહારાણીના સંગીત ગુરુ, પંઢરીનાથ યાદગાર છે.
૧૦૦| ઓગસ્ટ - ૨૦૧૮
જૈન ધર્મમાં ચિત્રકળા વૈવિધ્ય વિશેષાંક
પ્રબુદ્ધ જીવન
| SR No. | 526121 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 2018 08 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Sejal Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 2018 |
| Total Pages | 124 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 9 MB |