Prabuddha Jivan 2017 04

SR No.: 526105
Original Sutra Author: N/A
Author: Sejal Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2017
Total Pages: 68
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 2 MB

Page 30

૩૦
પ્રબુદ્ધ જીવન
એપ્રિલ, ૨૦૧૭
અહિંસા: ગઇકાલની અને આજની
1 ભદ્રાયુ વછરાજાની
આપણાં પાંચ મહાવ્રતો ગણાવાયાં છે :
બધા જ ક્ષત્રિય હતા. આખી જમાત હિંસકોની, કદાચ તેથી જ ૧. અહિંસા, ૨.અપરિગ્રહ, ૩. અચૌર્ય, ૪. અકામ, ૫. અપ્રમાદ. તેઓને સમજાયું કે હિંસા આપણી પીડા છે, આપણું દુ:ખ છે; હિંસા
હકીકતમાં જોઈએ તો આ પાંચ મહાવ્રતો લેવાની આપણે જરૂર આપણો આનંદ નથી, એ આપણો અંતરાત્મા નથી. આ જેને સમજાયું જ નથી. કારણ કે આ પાંચ તો આપણો સ્વભાવ છે, એને પામી ન તે તીર્થકર થયા!! શું હું અને તમે તીર્થંકર થઈ શકીએ ખરા? અવશ્ય શકાય, એ તો છે જ.
શક્ય છે, પણ શું આપણે હિંસાને ઓળખીએ છીએ ખરા? આપણી હા, હિંસા-પરિગ્રહ-ચોરી-કામ-પ્રમાદ આપણો સ્વભાવ નથી. હિંસાએ અહિંસાનાં વસ્ત્રો નથી પહેરી લીધાં ને? આપણે અહિંસક તે તો મેળવેલા છે, તે અર્જિત છે. It is acheived. તેથી જે પાંચને હોરાં તો નથી પહેરી લીધાં ને? આપણે જાણી જોઈને આપણા મેળવવાના છે તે હિંસા-પરિગ્રહ-ચોરી-કામ-પ્રમાદ આપણી શોધ શિષ્ટાચારને મૂળ મૂલ્યબોધ પર હાવી નથી કરી લીધો ને? આપણે છે, આપણું જ નિર્માણ છે... આ પાંચ ન થઈ જાય તે માટે પ્રયત્ન વાતોમાં અહિંસક અને છાના વ્યવહારમાં હિંસક તો નથી થઈ ગયા કરવાના છે, એ પ્રયત્નમાં સફળ થયા એટલે “અહિંસા' તો છે જ... ને? આપણું સાચું પોત શોધવું પડે તેમ છે? આપણે “હું' સિવાયના અપરિગ્રહ છે જ... અચૌર્ય છે જ... અકામ છે જ... અપ્રમાદ છે જ... It પ્રત્યેક જીવને “બીજો ગણી વૈતનાં માર્ગને વ્હાલો નથી કરી લીધો exists. It is not to be achieved. પાંચ મહાવ્રતો ખાસ લેવાની ને?... આવા અનેક પ્રશ્નાર્થો ઘેરી વળે અને આપણે તેમાંથી સ્વચ્છજરૂર નથી. કારણ It is inherant... It is natural instinct! સ્પષ્ટ-સ્વસ્થ થઈને બહાર આવીએ તો આપણે પણ તીર્થકરના
આપણે સ્વભાવથી હિંસક નથી. માણસ સ્વભાવથી હિંસક હોઈ માર્ગના યાત્રિકો છીએ. જ ના શકે. હિંસાથી દુ:ખ જન્મે છે તે જાણ્યા પછી કોઈ દુ:ખને ચાહે જ્યાં પૉલ સાત્રે કહે છે: The other is Hell. The otherખરું? હું કે તમે ૨૪x૭ હિંસક નથી. હું ચોવીસેય કલાક હિંસક રહી ness is Hel. જે બીજો છે તે નર્ક છે કારણ કે બીજાને બીજો શકે ખરો? ના, હરગિઝ નહીં, એ શક્ય જ નથી. તેનો અર્થ એવો કે સમજવામાં જ નર્કાગાર છે, બીજાને પોતાનો સમજવામાં પ્રેમ છે! અહિંસા આપણાં લોહીમાં છે. હકીકતમાં તો હિંસા સાંયોગિક છે, “પોતે અને પોતાનાં' આ બે શબ્દોમાં “હું અને અન્ય' એવો અર્થ એક અકસ્માત છે.
સમાયેલ છે. અન્ય એટલે NOT ME ! પતિ-પત્ની-બાળકો-માબાપ જે ધર્મની ધજા પકડીને આપણે જીવી રહ્યા છીએ તે ધર્મની પોતાનાં એટલે તે પોતે તો નહીં જ, THE OTHER.. બસ, અહીંથી ભાષામાં તો બે શબ્દો જ વિધાયક છે, હકારાત્મક છે અને તે છે: હિંસાની શરૂઆત થઈ ગઈ. સમાજે આ વ્યવસ્થા ગોઠવી છે, એ સત્ય અને બ્રહ્મચર્ય, બાકીના બધા શબ્દો નકારાત્મક છે! બાકીના વ્યવસ્થા હિંસાની એક સૂક્ષ્મતમ જાળ છે. જેમાં આત્મન ખતમ થઈ બધા એટલે: હિંસા, પરિગ્રહ, ચૌર્ય, કામ, પ્રમાદ... બસ, આ પાંચ જાય છે, વ્યક્તિ મરી જાય છે પણ સમાજ કે લૅબલ જીવી જાય છે. નકારાત્મક છૂટી જાય એટલે બે હકારાત્મક (સત્ય અને બ્રહ્મચર્ય) આવું લેબલ લાગેલી વ્યક્તિ તરીકે હું અને તમે હિંસક જ છીએ, જોડાય જાય. આમ કેમ બની શકે એવો પ્રશ્ન થાય તો આ રહ્યો જવાબઃ કારણ આ લેબલમાં એક આદેશ છે, એક અપેક્ષા છે, એક આશા છે. સત્યનો અર્થ છે અંદરથી જાણવું. બ્રહ્મચર્યનો અર્થ છે બહારથી જીવવું. હિંસા બે શરીરો વચ્ચે થાય છે. અન્ય દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ચેતના તે પાંચેય નકારને અંદરથી જાણીશું તો તેને બહારથી જીવવાનું કપરું હિંસા અને સ્વયં વડે ઉત્પન્ન થતી ચેતના તે અહિંસા. તેથી તો આપણે બનશે.
તારવ્યું કે બીજાને બીજો સમજવામાં હિંસા છે, નરક છે. બીજાની અહિંસા શબ્દમાં હિંસા શબ્દ છે જ, પણ જરા જુદી રીતે. અહિંસા હાજરી તમને ખલેલ પહોંચાડી હિંસા પ્રેરે છે, તો તમારી હાજરી એટલે હિંસાનું ન હોવું, હિંસાની અનુપસ્થિતિ, હિંસાનો અભાવ. બીજા માટે ખલેલ કે હિંસા છે; તેથી આ “બીજો” કે “અન્ય' કે જરા ઊંડાણથી વિચારીએ તો: અહિંસાનો વિચાર આવ્યો ક્યાંથી? ‘પોતાના' જેવા શબ્દોને દેશવટો આપીએ. જવાબ વિચિત્ર મળે છે. અહિંસાનો વિચાર તેને જ આવે છે કે જે મહાવીર સ્વામીને નિમિત્ત બનાવીને આજે આપણે અહિંસાની ચોવીસ કલાક હિંસામાં રત રહે છે. જેના હાથમાં તલવાર કે બંદૂક દુહાઈ દઈ રહ્યા છીએ. “મહાવીર માંસાહારી ન હતા, તેથી અમે છે તેવા ક્ષત્રિયો કે હિંસકો પાસેથી જ “અહિંસાનો વિચાર પ્રગટ માંસાહારી નથી', “મહાવીર કશુંક-તશુંક ખાતા ન હતા, તેથી થયો! ઇતિહાસ સાક્ષી પૂરે છે આ વાતની. જૈનોનાં ચોવીસ અમે પણ કશુંક-તશુંક ખાતા નથી.” “મહાવીર રાત્રે પાણી પીતા તીર્થકરોમાં એકપણ બ્રાહ્મણ નથી, એકપણ વૈશ્ય નથી, બુદ્ધ સહિત ન હતા, તેથી અમે પણ રાત્રે પાણી નથી પીતા.” યાદ રાખવા જેવું
પલબ,