Prabuddha Jivan 2013 08 Gandharwad Visheshank

SR No.: 526059
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2013
Total Pages: 84
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 3 MB

Page 46

પ્રબુદ્ધ જીવન: ગણધરવાદ વિશેષાંક
ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૩
'આઠમા ગણધર - શ્રી અકૅપિત
| ડૉ. પાર્વતી નેણશી ખીરાણી
[ વિદુષી લેખિકા, જૈન ગ્રંથોના અભ્યાસી, જૈન ધર્મના માનદ શિક્ષિકા અને પ્રભાવક વક્તા છે. કવિ ઋષભદાસકૃત | ‘જીવ વિચાર રાસ' ઉપર શોધ નિબંધ લખી, પીએચ.ડી.ની ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી છે. ]
- - - - - - - - - - - - - - - -
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
* વિશ્વના સમસ્ત ધર્મ પ્રણેતાઓમાં ભગવાન મહાવીરનું સ્થાન આ સંશય થયો છે જેનું નિરાકરણ આ પ્રમાણે છે.
અનેક દૃષ્ટિએ વિશિષ્ટ છે. કલ્યાણકારી, કરૂણાસાગર ચરમ પ્રભુના મુખેથી પોતાનું નામ, ગોત્ર અને શંકા સાંભળીને ૪ તીર્થકર પ્રભુ મહાવીર સ્વામી આજથી ૨૫૬૯ વર્ષ પૂર્વે એમના અકંપિતને પ્રભુના સર્વજ્ઞપણા માટે કોઈ શંકા ન રહી.
કેવલજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ પછી વૈશાખ સુદ-૧ના દિવસે સમવસરણમાં આશ્ચર્યચકિત થઈને તે પ્રભુ પાસેથી પોતાના સંશયનું નિરાકરણ જ દેશના માટે ઉપસ્થિત હતા ત્યારે ભરતક્ષેત્રના પ્રકાંડ પંડિતો, ચોદ એકાગ્રચિત્તે સાંભળવા લાગ્યા. * વિદ્યાના જાણકાર, ઉચ્ચ કોટિના ક્રિયાકાંડી, વેદ-ઉપનિષદ આદિ સર્વ સર્વજ્ઞ એવા ભગવાન મહાવીરે પ્રમાણોપેત જવાબ આપવાની * શાસ્ત્રોમાં પારંગત, જ્ઞાનવંત, પોતાને સર્વજ્ઞ માનનાર, જાજ્વલ્યમાન, શરૂઆત કરી. કોઈપણ પ્રશ્નનો જવાબ તર્કયુક્ત ન્યાયયુક્ત હોવો
રૂપવંત, ધનવંત એવા સર્વશ્રેષ્ઠ ૧૧ બ્રાહ્મણ આચાર્યોને ભગવાનના જોઈએ. જે પ્રમાણ દ્વારા જ આપી શકાય છે. પ્રમાણ એ ન્યાયનો. * સર્વજ્ઞપણાની જાણ થઈ ત્યારે ક્રમશઃ ભગવાનના સર્વજ્ઞપણાને મુખ્ય વિષય છે. જેમાં વિવિધ પાસાઓ દ્વારા સત્યને સિદ્ધ કરવામાં * પડકારવા વાદ માટે ઉપસ્થિત થયા, પણ સર્વજ્ઞ પ્રભુએ એ દરેકને આવે છે. પ્રમાણ યથાર્થ જ્ઞાનનું સાધન છે, સત્ય જાણવાનું સાધન * એમના નામ-ગોત્રથી બોલાવી એમની શંકાઓનું સમાધાન કર્યું જેથી છે. જેનાથી સત્યની અનુભૂતિ થાય છે. પ્રમાણ અનેક પ્રકારના તેઓ પોતાના શિષ્યો સહિત ; | Fપાંચ બારીવાળા ઘરમાં રહીને વસ્તુ જોનાર વ્યક્તિ કરતાં ! '
છે. અહીં ભગવાને પ્રાયઃ દરેકની પ્રભુને સમર્પિત થયા અને પ્રથમ ખુલ્લા મેદાનમાં રહીને વસ્તુ જોનાર વ્યક્તિ વધુ સારી
શંકાનું સમાધાન પ્રત્યક્ષ,* * પંક્તિના (ગણધર) શિષ્યો તરીકે રીતે જોઈ શકે છે. તેમ ઈદ્રિયજન્ય જ્ઞાનવાળી જીવ કરતાં
અનુમાન અને શબ્દ (આગમ)* સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું. એમનો વાદ |
પ્રમાણથી કર્યું છે. જૈન દર્શનમાં અતીન્દ્રિય કેવળજ્ઞાન યુક્ત-શુદ્ધ સ્વરૂપવાળો જીવ ગણધરવાદ તરીકે પ્રખ્યાત છે. |
પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ બે પ્રમાણ છે * પૂર્વે સાત ગણધરની શંકાને વધારે સારું જુએ છે.
છેપ્રસિદ્ધ છે. પરંતુ ઈન્દ્રભૂતિ આદિજ * આલેખન વિદ્વાનોએ કર્યું છે. અહીં હું આઠમા ગણધરની શંકાનું આચાર્યો મુખ્યતઃ ત્રણ પ્રમાણેને માનવાવાળા હોવા જોઈએ જે * સમાધાન કેવી રીતે થયું તે પ્રસ્તુત કરું છું.
ભગવાનને જ્ઞાત હશે માટે ત્રણ પ્રમાણથી એમની શંકાનું સાત બ્રાહ્મણ આચાર્યો ભગવાનને સમર્પિત થયા છે એ સમાધાન કર્યું છે. જેમની જે માન્યતા હોય એ માન્યતાથી સિદ્ધ જાણીને આઠમા મિથિલા નગરના, દેવના નંદન, જયંતીના જાયા કરવામાં આવે ત્યારે એ વાત શીરાની જેમ ગળા નીચે ઉતરી જ * અકં પિત નામના આચાર્ય પોતાના ૩૦૦ શિષ્યો સાથે જાય-માન્ય થઈ જાય. આજ પદ્ધતિ ભગવાને અહીં અપનાવી છે * સમવસરણમાં પધાર્યા ત્યારે પ્રભુએ એમને આવકાર આપતાં જે એમની સર્વજ્ઞતાને સિદ્ધ કરે છે.
સંબોધન કર્યું કે હે ગૌતમ ગોત્રિય અકંપિતજી, આપને સંશય ભગવાન સૌ પ્રથમ પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી સાબિત કરતાં કહે છે : જ છે કે, નારકી હશે કે નહિ?” “નારો વૈષ ગાયતે ય: શૂદ્રોત્રમશ્નતિ’ કે પ્રત્યક્ષ બે પ્રકારના છે. સ્વ પ્રત્યક્ષ અને પ૨ પ્રત્યક્ષ. જે પોતાને
અર્થાત્ જે (બ્રાહ્મણ) શુદ્રનું અન્ન ખાય છે, તે નારકી થાય છે. પ્રત્યક્ષ હોય એ સિવાયના પ્રત્યક્ષ પણ જગતમાં છે. જેમ કે સિંહ, * આ પદો નારકીની વિદ્યમાનતાનું પ્રતિપાદન કરે છે તથા નદિ વૈ વાઘ આદિનું દર્શન સર્વને પ્રત્યક્ષ ન હોય તેથી તેનું અસ્તિત્વ .. મૈત્ય નારા: સનિત એટલે પરભવમાં જઈને કોઈ નારકી થતું નથી. નથી એમ ન મનાય. એમ તો દેશ-કાલ-ગામ-નગર સમુદ્રાદિક
આ પદો નારકીનો અભાવ સૂચવે છે. આ પરસ્પર વિરૂદ્ધ પદાર્થો પણ તને પ્રત્યક્ષ થતા નથી પણ બીજાઓને પ્રત્યક્ષ હોય * વેદવિધાનને કારણે આપને આ સંશય થયો છે. પરંતુ તે તો માનીએ છીએ. એમ નારકી માટે તને એમ સંશય થયો છે કે વેદવિધાનનો સાચો અર્થ અને રહસ્ય ખબર ન હોવાને કારણે જેમ ચંદ્રાદિ દેવો-મનુષ્ય-તિર્યંચાદિ પ્રત્યક્ષ છે એમ એનાથી ભિન્ન
* * * * * * * * * * *