________________
[ પંથે પંથે પાથેય...
કી ઔર તુફાન કી
Regd. With Registrar of Newspapers for India No. R. N. I. 6067/57 Posted at Patrika Channel sorting office Mumbai-400 001. On 16th of every month Regd. No.MH/MR/SOUTH-146/2009-11 PAGE No. 28
PRABUDHHA JIVAN
DATED 16 NOVEMBER, 2009
DATED 16 N વિદાય લઈ ચૂક્યા છે અને હું બે દાયકાથી-કદાચ યે કહાની હૈ દીયે.
ત્રણ દાયકા પણ હોઈ શકે-ટકી ગઈ છું.”
કેન્સરના દર્દીઓ અથવા જેમના સ્વજનો કૅન્સરગ્રસ્ત છે તે સહુને ડંકાની ચોટ પર કહી રહી
હતા-સરિતાના વહેણમાં તરવાનું વિસ્તૃત થઈ ગયું Bજિતેન્દ્ર શાહ
છું કે કેન્સર સામેના યુદ્ધમાં હિંમત બિલ્કલ ન હારશો. હતું. મેં મનોમન નક્કી કર્યું કે અસ્તિત્વના ખાલીપાને
આશા-આસ્થાનો દીપ પ્રજવલિત રાખશો તો જ સભર કરવા કોઈ સર્જનાત્મક કાર્યમાં લાગી જવું. [કેથેરાઈન રસેલ-રિચ ૪૨ વર્ષીય અમેરિકન લેખિકા સમજાશે કે કેન્સર પછી પણ જીવન છે અને તેને
બચપણથી જ સાહિત્યનો ગાંડો શોખ મને છે. બત્રીસ વર્ષે તે બ્રેસ્ટ-કેન્સરની વ્યાધિમાં સપડાયા. પુષ્પની જેમ મહેકતું રાખવું આપણા જ હાથમાં છે.
વળગ્યો હતો. તેમાં માંદગીને કારણે પ્રકૃતિ અંતર્મુખ તેમનું પુસ્તક The Red Devil-Memoir અનેક પ્રકારની સારવાર પછી પણ હું કોઈ પણ
બનતી ચાલી અને પંખીને ઉડવા આકાશ મળે તેમ of Beating odds ૨૦૦૧માં પ્રસિદ્ધ થયું : પશિત થય પ્રકારની ગંભીર આડઅસરમાંથી બચી ગઈ છું.
હું સાહિત્ય-લેખન તરફ વળી ગઈ. સાહિત્ય-જગતમાં અને તે સાથે તેઓ સાહિત્ય-જગતમાં વિખ્યાત થઈ (લેખિકાની આ અંગત માન્યતા છે કે હોરમોન્સ
સ્થાન મળ્યા પછી ત્રણ-ત્રણ (i) Allure (ii) esq સપ્રેસરની સારવારને કારણે તે ગંભીર પ્રકારની આડ ગયા. તે પુસ્તકમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરની સામે તેમણે કરેલા
(ii) 17 સામયિકોના સંપાદનની જવાબદારી પણ અસરમાંથી બચી ગયા હતા.) બીજા હુમલા પહેલાં માથા પર આવી ગઈ. કેન્સરના ગરીબ દદીઓને યુદ્ધના યાદગાર સ્મરણચિત્રો છે. દર્દીને પડકારવાની
અન્ય વ્યક્તિઓ જેવી જ હું સાધારણ દેખાતી હતી. સારવારના અભાવે મેં મારી આંખો સામે મરતા હિંમત આપતા આ શબ્દચિત્રો પ્રેરણાદાયી છે.
દર્દી હોવાના કોઈ ચિહ્ન મારા અંગ પર દેખાતા જોયા હતાં. તેવા દર્દીઓ માટે ફંડ એકઠું કરવા ઈન્ટરનેટ પર આવેલ તેમની સાથેની એક મુલાકાતના નહોતા, પરંતુ બીજા હુમલાએ મને છિન્નભિન્ન કરી
અનેક પ્રવૃત્તિઓનો પ્રારંભ કર્યો. કેટલાક અંશ અહીં પ્રસ્તુત છે.]
નાંખી કૅન્સરની ગાંઠો વિકસવા લાગી-હાડકા બ૨ડ નવી નવી ભાષા જાણવાનો-સમજવાનો મને બ્રેસ્ટ-કેન્સરની સામે હું યુદ્ધ ચઢી તે દરમ્યાન થવા લાગ્યા. કરોડરજ્જુ જાણે સંપૂર્ણ ભાંગી ચૂકી શોખ હતો. આ શોખને કારણે જ હિન્દી ભાષાનું અને કવિધ સારવારમાંથી મારે પસાર થવું પડ્યું. હતી અને ગર્ભસ્થ બાળક-ભુણ જેવી મારી દેહાકૃતિ શિક્ષણ મેળવવા ઉદેપર-રાજસ્થાનમાં એક વર્ષ રહી ટેમોલીન, રેડિયેશન, કોમોથેરેપી, હોરમોન થવા લાગી. અગણિત લોકોએ માની લીધું મને વિદાય ત્યાંના સારા-માઠા અનુભવોને વ્યક્ત કરવા સપ્રેસર વગેરે પ્રકારની સારવાર માટે લેવી પડી. આપવાનો સમય આવી ચૂક્યો હતો, પરંતુ ના, તેમના Dreaming in Hindi પુસ્તક લખ્યું. આ બધી સારવાર જાણે ઓછી હોય તેમ મારે બોન- ભાગ્યમાં હજી લાંબી રાહ જોવાનું લખાયું હતું!
લાંબી અને કષ્ટદાયક માંદગીને કારણે મેરો ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાંથી પણ પસાર થવું પડ્યું જે ખરેખર કઈ સારવાર કામ કરી ગઈ અથવા અનેકાનેક ડૉક્ટર્સના પરિચયમાં આવી. મેં એક વાત એક પ્રકારની હાઈ ડોઝવાળી કેમોથેરેપી જ ગણી સારવારથી પણ પરે તેવી કોઈ શુભેચ્છા કે આશિષ મનમાં નોંધી. કેન્સર જેવા અસામાન્ય રોગ બાબત શકાય. સારવાર બાદ મને લાગ્યું કે મેં કેન્સર પર કામ કરી ગઈ તે હું જાણતી નથી, પરંતુ કંઈક ડૉક્ટર્સ પાસે હંમેશાં સંપૂર્ણ જ્ઞાન નથી હોતું. તેમના વિજય મેળવી લીધો પરંતુ તેને વિજય ગણી શકાતો ચમત્કાર અવશ્ય સર્જાય. બીજા હુમલાના કેટલાક સલાહ-સૂચનને અવગણવાની ભૂલ આપણે ન કરીએ હોય તો તે તદ્દન પોકળ વિજય હતો. ટ્રાન્સપ્લાન્ટના વર્ષો પછી હું ફરી ઊભી થઈ અને જીવનની રાહ પર
ના વષા પછી હું ફરી ઊભા થઈ અને જીવનના રાહ પર પરંતુ તેમને ભગવાન માની બેસવાની ભૂલ તો ત્રણ વર્ષ બાદ અને મારી માતાના મૃત્યુના એક વર્ષ ટટ્ટાર ચાલવા લાગી.
બિલકુલ કરવા જેવી નથી હોતી. વૈકલ્પિક સારવાર બાદ કેન્સરે મારા પર ફરી જોરદાર હુમલો કર્યો. બીજા હુમલા પછી હું મારી જાતને-મારા
(Alternate Medicine) બાબત પણ ડૉક્ટર્સ સાથે અહીં એક અંગત લાગણી વ્યક્ત કર્યા સિવાય જીવનને કઈ રીતે ગોઠવી શકી તે પ્રશ્ન પણ મને ખુલ્લા મનથી ચર્ચા કરી લેવી વ્યાજબી ગણાય. એક રહી નથી શકતી. હું દિલથી માનતી આવી છું કે ફરી વારંવાર પૂછાયો છે.
વાત કેન્સરના દર્દીએ મનમાં ભંડારી રાખવી અનિવાર્ય હમલા પાછળ માત્ર શારીરિક કારણો જ નહોતા. ત્રાસદાયક માંદગી અને તેવી જ અથવા તેથી ગણાય, અશાંત અને ઉપદ્રવી લગ્નજીવને અને હાલી પણ વધારે ત્રાસદાયક સારવારના અંધકારભર્યા કૅન્સરનો રોગ કંઈ ઈશ્વરે આપેલ મત્યદંડ માતાના અચાનક અવસાને જાણે મારી ભીતરને કોરી સમયને અજવાળવા, ઉજળો કરવા મેં એક 'આભાર નથી-બિલકુલ નથી. લાખો માણસો કેન્સર સાથે ખાધું અને કેન્સરના બીજા હુમલારૂપે તે બહાર સંહિતા' તૈયાર કરવાનું નક્કી કર્યું. જે કોઈ વ્યક્તિ પણ સામાન્ય જીવન વ્યતિત કરે જ છે. આવ્યું, આ તો માત્ર મારી માન્યતા છેઃ સાચી છે કે અથવા જે કોઈ સંજોગ માટે મારા મનમાં ‘આભાર'ની કૅન્સરના બીજા હમલા પછી અને નવા જુસ્સા ખોટી તે માત્ર ઉપરવાળો જાણે છે! આવા વિષમ લાગણી પ્રકટતી તે બધા જ સંજોગ અને વ્યક્તિની
સાથે કાર્યરત થયા પછી એક પ્રશ્નનો ઉત્તર આપવો કાળમાં પણ મારી જિજીવિષા અને મારી ખુમારીએ મેં એક યાદી તૈયાર કરી. અને દિલથી તે સહુનો મને ખરેખર ગમે છે. લોકો પ્રેમથી મને પૂછે છેઃ મને ટકી રહેવાની પ્રેરણા આપી.
આભાર માનતી રહી. માંદગી ગંભીર પ્રકારની હોવા “કેવું છે તમારું હાલનું જીવન ?' મારો ઉત્તર એક કેન્સર સામેના બે દાયકાના યુદ્ધ દરમ્યાન લોકો છતાં હું મજાની જિંદગી જીવી રહી હતી તેની પ્રતીતિ જ હોય છેઃ “જીવનની ક્ષણે ક્ષણને માણી રહી છું.' ફરી અને ફરી મારા કેન્સર-સ્ટેજ બાબત પૃચ્છા કરતા આ યાદીએ મને કરાવી. આ કાર્ય આટલા વર્ષોથી રહેતા. મારો ઉત્તર રહેતોઃ “કદાચ ચોથા સ્ટેજમાં આજે પણ ચાલુ જ છે.
માતૃછાયા અપાર્ટમેન્ટ', ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર, પ્રવેશી ચૂકી છું અને ડોક્ટર્સની ધારણા મુજબ હવે બીજા હુમલા પછી મારે પક્ષે થોડી આત્મખોજ Opp નં. ૫૭, અરૂણોદય સોસાયટી, વધુમાં વધુ બે વર્ષની મહેમાન ગણાઉં. દુઃખ સાથે મેં ચાલુ કરી. અહેસાસ કર્યો કે અત્યાર સુધી જીવન- અલકાપુરી, વડોદરા-૩૯૦ ૦૦૭. કહી રહી છું કે મને મહેમાન કહેનાર કેટલાક ડૉક્ટર સરિતાને કાંઠે બેસી મેં માત્ર છબછબીયા જ કર્યા (M) 099258-35527 (R) (080) 41520901 Printed & Published by Nirooben Subodhbhai Shah on behalf of Shri Mumbai Jain Yuvak Sangh and Printed at Fakhri Printing Works, 312/A, Byculla Service Industrial Estate, Dadaji Konddev Cross Rd, Byculla, Mumbai-400 027. And Published at 385, SVP Rd.. Mumbai-400004. Temporary Add.: 33, Mohamadi Minar, 14th Khetwadi. Mumbai-400004. Tel.: 23820296. Editor: Dhanwant T. Shah.