________________
સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૯
પ્રભદ્ર જીવન
શ્રી કે. પી. શાહ
–રવીન્દ્ર સાંકળિયા
[ શ્રી કે. પી. શાહે પોતાના જીવનના અનેક વર્ષો થી મુંબઈ જૈન યુવક સંધને સમર્પિત કર્યા હતા. સંજના કારોબારીના સભ્ય તેમજ માનદ મંત્રી તરીકે એનોને આ સંસ્થાને સેવા આપી હતી. દાન એકત્રિત કરવાની એમની કળા અલૌકિક હતી અને સંસ્થાઓ માટે ઇતિ દાન એકત્રિત કરવાના એઓ સંકડી આવ હતા. એમની છટાદાર સાત્વિક વાણીથી મંચ ગાજી ઉઠતાં. આ સંસ્થાની વર્તમાન પ્રગતિના પાયામાં એઓશ્રીનું પ્રદાન નોંધનીય છે. શ્રી કે.પી. શાહ એક મળવા જેવા અને મળ્યા પછી એમને મમળાવતા રહીએ એવા એ પ્રબુદ્ધ સેવાભાવી બહુશ્રુત સજ્જન હતા. એઓશ્રીના વ્યક્તિત્વ વિશે ઘણું ઘણું લખી શકાય.
શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘની એઓશ્રીને અંતરથી શ્રદ્ધાંજલિ-તંત્રી ]
૧૫
પૂરું નામ કાંતિલાલ પાનાચંદ શાહ; પણ મોટા ભાગના લોકો ‘કે.પી.’ કહીને જ બોલાવે. અંગ્રેજીમાં કાંતિલાલનો ‘કે’ અને પાનાચંદનો ‘પી' એમ બે અક્ષરો ભેગા થયા એટલે “કે.પી.' કુટુંબના સભ્યો કે અન્ય સગાંસ્નેહીઓ કાંતિલાલ કે કાંતિભાઈ કહેતા હશે કે પણ મિત્રોના વર્તુળમાં ને બીજા ઓળખીતાઓમાં તો ‘કે.પી.'ના હુલામણા નામથી જ ઓળખાય. દસમી જૂન એમનો જન્મદિવસ મને બરાબર યાદ કારા તે દિવસ અમે ઓફિસમાં ખાસ પ્રસંગ તે તરીકે ઉજવીએ. એમને જન્મદિનની મુબારકબાદી આપીએ, પુષ્પગુચ્છ આપી અમારી શુભેચ્છા વ્યક્ત કરીએ અને સમાજસેવાનું કામ વધુ ને વધુ સારી રીતે કરતા રહે એ માટે પ્રભુ પાસે એમના લાંબા આયુષ્યની પ્રાર્થના કરીએ. કે.પી.ને શાયરી બહુ જ પ્રિય એટલે અમારામાંના એક ભાઈ ‘તુમ જીયો હજારો સાલ ઔર હર સાલ કે દિન હો પચાસ હજાર' એમ અચૂક બોલે જ અને વાતાવરણમાં રંગત લાવે. પ્રભુએ ખરેખર અમારી પ્રાર્થના સાંભળી અને એમને દીર્ઘાયુ બહ્યું. હમણાં થોડા વખત પર જ દસમી આંગસ્ટને સોમવારે રાત્રે ૯૨ વર્ષની જૈફ ઉંમરે એમણે આ દુનિયામાંથી વિદાય લીધી.જાઓ તો તમારું કામ તો થાય જ પણ સાથે સાથે થોડી શાયરી
કેપી સાથે મારો પરિચય ‘ન્યૂ ઈન્ડિયા’માં જ થયો. તે વખતે બહુ આગળ નહિ વધ્યો પણ કંપનીના કર્મચારીઓ કેપી વિશે વાત કરે તે મને નવાઈ પમાડે. કેપી વિશે એમ કહેવાતું કે એ ગુજરાતી સાહિત્યના ખૂબ શોખીન છે અને તમે જો એને કોઈ કામસર મળવા
અને એ વિદાય પણ કેવી? જરા પણ વસમી નહિ. કુટુંબના બધા સભ્યો વચ્ચે જ, બધા સાથે વાતો કરતાં કરતાં ચૂપચાપ કોઈને ખબર પણ ન પડે તેમ બધાને છોડીને ચાલી ગયા. કોઈને ખ્યાલ પણ નહિ આવ્યો હોય કે અત્યારે અમારી સાથે આટલી ખુશીમજાકમાં વાત કરનાર વ્યક્તિ આજે રાત્રે જ અમારી ચિરવિદાય લઈ લેશે. તે દિવસે કોઈ કારણસર કુટુંબના બધા જ સભ્યો ભેગા થયા હતા. એક પછી એક બધાને જ મળ્યા. બધા સાથે પેટ ભરી વાર્તા કરી.‘રીઈન્શ્યોરન્સ બોડીંગ'ના ક્ષેત્રે સુવિખ્યાત એવી જે.બી.બોડા
પણ સાંભળવા મળે યા તો ગુજરાતના પ્રસિદ્ધ નવલકથાકારો ૨. વ. દેસાઈ કે ક.મા.મુનશીની નવલકથાઓમાંથી ચૂંટેલા ફકરાઓ જે એમણે કંઠસ્થ કર્યો હોય તે એમની ખલિત વાણીમાં સાંભળવા મળે. મને પણ આનો અનુભવ થયો ત્યારે જ મને આ વાતની ખાતરી થઈ.
જોગાનુજોગ એવો થયો કે નોકરીમાં નિવૃત્ત થયા પછી
બાળકો સાથે ખૂબ રમ્યા, પણ એમને કદાચ અણસાર આવી ગ હશે કે યમરાજાનું તેડું આવી ગયું છે એટલે બધાને કહ્યું, ‘હું ખૂબ છે આનંદમાં છું. મને ખૂબ સંતોષ છે. કોઈ જાતનો અફસોસ નથી.' સાંજે છ વાગ્યા સુધી આ સિલસિલો ચાલ્યો. પછી બે જ કલાક રહીને રાત્રે ૮-૧૫ કલાકે દેહ છોડ્યો. કશા જ ઉધામા વગર.
મૂળ માંગરોળના પણ વધુ અભ્યાસ માટે મુંબઈ આવ્યા. ૧૯૩૨માં મેટ્રીક્યુલેશનની પરીક્ષા પસાર કરીને દાવર્સ કૉલેજ
ઑફ કોમર્સમાં જોડાયા. આર્થિક સ્થિતિ બહુ સારી નહિ એટલે બે જ વર્ષમાં કૉલેજ છોડી અને નોકરી કરવાનું સ્વીકાર્યું-ન્યૂ સ્ટાન્ડર્ડ મેટલ કંપનીમાં સ્ટેનોગ્રાફર તરીકે. સામા માણસને પોતાની વાત ગળે ઉતારવાની કે.પી.માં બહુ સારી આવડત હતી, જે એમના એક મિત્ર મેઘજીભાઈએ પીછાણી અને તરત જ પોતાના હાથ નીચે જીવનવીમાનું કામ કરવા માટે એમને સબ એજન્ટ નીમી દીધા. કેપીએ પોતાના વાક્ચાતુર્યથી જીવનવીમાનો ધંધો એવો તો જમાવ્યો કે થોડા જ વખતમાં એમને ન્યૂ ઈન્ડિયા એશ્યોરન્સ કંપનીમાં નિયમિત જ ધોરણે સારા પગારે નોકરી મળી ગઈ. ૧૯૪૪ થી ૧૯૭૮ સુધી ન્યૂ ઈન્ડિયા'માં જીવનવીમાના ક્ષેત્રે ખૂબ જ પ્રશંસનીય કામ કર્યું અને ઝળહળતી કારકિર્દી બનાવી.
કંપનીએ મને સલાહકાર તરીકે રાખ્યો અને કંપી પા ન્યૂ ઈન્ડિયામાંથી નિવૃત્ત થયા પછી આ જ કંપનીમાં મારી માફક સલાહકાર તરીકે જોડાયા. આને લીધે સવારે ઑફિસે સાથે જવાનું અને સાંજે ઘેરે સાથે જવાનું એવો ક્રમ ગોઠવાયો. અમારી આ આવન-જાવનની યાત્રા કેપીના અવસાનના બે-ચાર દિવસ પહેલાં જ બંધ થઈ, પણ તે દરમ્યાન મને કે.પી.ના વ્યક્તિત્વના વિવિધ અને અવનવા પાસાંઓનો સુપેરે પરિચય થયો. થોડા જ વખતમાં