Page Text
________________
૧
૩.
જુલાઈ, ૨૦૦૯
પ્રબુદ્ધ જીવન
ભારત-ચીન
nડૉ. રણજિત પટેલ (અનામી) ભારત-ચીન પ્રાચીન સંસ્કૃતિ ધરાવતા બે વિશાળ દેશ છે. આયારામ-ગયારામનું ટાંટિયા-ખેંચ-રાજકારણ, વિકાસની આડે વિશ્વના લગભગ બસો દેશોની વસ્તીનો ૧/૩ ભાગ આ બે દેશોમાં આવતું હોય છે...એક સર્જે છે તો બીજો ભાંગે છે..એક જ રાષ્ટ્રીય વસે છે. બંને દેશો સને ૧૯૬૨ સુધી શાંતિપ્રિય દેશો ગણાતા પક્ષની સત્તા હવે રહી નથી એટલે ‘દેડકાંની પાંચશેરી” જેવા હતા ને “પંચશીલ'ની આચારસંહિતાનું પાલન કરતા હતા પણ અઢાર-વીસ ક્ષેત્રીય પક્ષોના ગઠબંધન દ્વારા નરસિંહ મહેતાની સને ૧૯૬૨માં ચીને ભારત પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે હિંદી-ચીની વ્હેલની જેમ “જય જય રણછોડ રાયજી'ના નારા લગાવી એને ખેંચીને ભાઈ-ભાઈના નારા અને પંચશીલના સિદ્ધાંતના લીરેલીરા ઊડી પણ ચાલતી રાખવી પડે છે.” જે રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ગયા. સને ૧૯૬૨ થી સને ૨૦૦૩ સુધી ભારત-ચીનના સંબંધો પ્રાપ્તિમાં સિંહભાગ ભજવ્યો તેમાં, સત્તા-મોહ ને વકરેલા તંગ રહ્યા. જુલાઈ ૨૨-૨૭ની આપણા વડાપ્રધાનની ચીન-યાત્રા વ્યક્તિવાદને પોષવા કેટલાં બધાં તડાં પડ્યાં છે” આજે તો કોઈ બાદ એ સંગ પરિસ્થિતિમાં કૈંક હળવાશ વરતાય છે પણ ભારત પણ પક્ષ રાષ્ટ્રીય-પક્ષ હોવાનો દાવો કરી શકે તેમ નથી.” ચીને લોકશાહી દેશ છે જ્યારે “લાલભાઈનું કંઈ કહેવાય નહીં! વળી, ધાર્યું નિશાન સર કર્યું ને ભારત તરફડિયાં મારે છે તેનું રહસ્ય મને ચીનના પાકિસ્તાન સાથેના સ્નિગ્ધ સંબંધોને કારણે ભારત એની લાગે છે કે સમર્થ રાષ્ટ્રીય નેતાગીરીમાં પણ રહ્યું છે. જંગી વસ્તી શ્રદ્ધેયતામાં કેટલો વિશ્વાસ રાખી શકે તે પણ ચિંતાનો પ્રશ્ન છે. બંને દેશોનો શિરદર્દ જેવો પ્રશ્ન છે પણ આપણે ‘બે બસ' પણ પણ આજકાલ વિશ્વરાજકારણનાં જે સમીકરણો થઈ રહ્યાં છે તે સિદ્ધ ન કરી શક્યા ત્યારે ચીન “એક બસ'ને અમલ મૂકવામાં જાગ્રત જોતાં ભારત-ચીન બંનેય દેશોએ પોતપોતાનાં હિતોની ખાતર ને પ્રતિબદ્ધ છે. વસ્તી વધારો આપણી “શંખલા” છે જ્યારે ચીન પણ વિશ્વશાંતિના અનુલક્ષમાં, સંપ-સહકારથી સાથે રહીને માટે તે “એસેટ' છે. મતલબ કે ચીનનો આર્થિક વિકાસ જોતાં ઉભયપદી અનુકૂળતા સાધી, વિકાસ સાધવો જોઇએ. આજે અજ્ઞાન આપણે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે ને રાજકીય ક્ષેત્રે પણ ચીનની અવગણના અને ગરીબાઈ-એ બંને દેશોના સામાન્ય પ્રશ્નો છે. સંઘર્ષ, યુદ્ધ, કરી શકીએ તેમ નથી. સને ૧૯૬૨માં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટેનું આપણું સલામતીને નામે જે અબજોનું આંધણ થાય છે–તેનો વિનિયોગ બજેટ માંડ સો કરોડનું જ હતું. અને જવાહર તથા મેનન ‘હિંદી ચીની શિક્ષા પ્રચાર ને ગરીબાઈના ઉમૂલન કાજે થવો જોઈએ. અને ભાઈ ભાઈ!'ના નારા લગાવવામાંથી ઊંચા જ આવ્યા નહીં! ચીને ૧૯૬૨ના યુદ્ધ પછી બંને દેશોની સીમાના પ્રશ્નો પણ વિવાદાસ્પદ આક્રમણ કર્યું ત્યારે આપણાં સૈનિકોનાં પગરખાંનાં પણ ફાંફાં બન્યા છે, કૈક અંશે એ પ્રશ્નો જટીલ પણ છે છતાંયે દ્વિ-પક્ષીય હતાં ને જવાહરે આદેશ આપ્યો ને આપણે ઊંઘતા ઝડપાયાં! વિચારણા દ્વારા એ હલ ન જ થઈ શકે એવા પણ નથી; જો કે એ જવાહરના અકાળ મૃત્યુનું કારણ એ પણ હોઈ શકે ! રક્ષામંત્રી દિશામાં વિધેયાત્મક ગતિવિધિ શરૂ થઈ ગઈ છે. સ્વાતંત્ર્ય-પ્રાપ્તિ મેનનનો સામ્યવાદ માટેનો અહોભાવ પણ આપણા પરાજયના પછીની આપણી પંચવર્ષીય યોજનાઓ ધાર્યું નિશાન પાર પાડી મૂળમાં હોય તો નવાઈ નહીં! શકી નથી એનાં અનેક કારણો છે. પણ આપણી તુલનાએ ચીને રાષ્ટ્રની માથાદીઠ આવક જો આર્થિક પ્રગતિની પારાશીશી એના નિશ્ચિત ધ્યેયને સિદ્ધ કરવામાં સારી પ્રગતિ કરી છે. એ અત્યાર ગણીએ તો આજે ચીન આપણાથી લગભગ બમણું આગળ સુધી આપણા પૂર્વગ્રહો ને અતડાપણાને કારણે આપણે જાણતા છે. ચીનની વ્યક્તિદીઠ આવક અમેરિકન ૯૨૭ ડોલર છે તો નહોતા. ‘હજી સુધી રાષ્ટ્રીય વિકાસના દરનું લક્ષ્ય આઠ દશ ટકા ભારતની કેવળ ૪૭૭ ડોલર જ છે. રહેઠાણના પ્રશ્નમાં પણ ચીને રાખીને આપણે છ ટકા સુધી પહોંચી શક્યા છીએ. જયારે ચીને દશ ૮૦ ટકા સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. આપણે ઊંચાં નિશાન આંકીએ ટકાનું ધ્યેય સિદ્ધ કરી બતાવ્યું છે. માઓવાદને નાથીને ચીન છીએ પણ વધી શકતા નથી એ આપણી રાષ્ટ્રીય કમજોરી ને દયનીય વ્યક્તિપૂજાના વળગણમાંથી મુક્ત બની ગયું છે. જ્યારે આપણે લાચારી પણ છે. ત્યાં લોકશાહીના અંચળા નીચે જવાહર, ઇંદિરા, રાજીવ, સોનિયા આટલું લખ્યા બાદ હું ચીનની આયાત-નિકાસ નીતિ અને એની ગાંધીનું વર્ચસ્વ ને વ્યક્તિપૂજા હજીય જીવંત છે. એક સમય એવો પુરાંતના આંકડા આપી ભારત સાથે સરખામણી કરવા માગતો પણ હતો જ્યારે ગુલામ ભારતમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરના નેતાઓ અનેક હતો ત્યાં કેલિફોનિયાથી દીવાળી ઉપર ભારત આવેલો મારા વડીલ હતા. જ્યારે સ્વતંત્ર ભારતમાં આજે રાષ્ટ્રીય તો શું પણ બંધુનો જ્યેષ્ઠ-પુત્ર ડૉ. રશ્મિ એમ. પટેલ, મારું લખાણ વાંચીને સ્ટેટ-લેવલના શક્તિશાળી, શ્રદ્ધેય ને લોકમાન્ય નેતાઓ પણ મને કહે: “કાકા! તમારા બે મુદ્દામાં હું સંમત થતો નથી.” એક તો સૂરજના દવે શોધવા પડે તેમ છે! મને લાગે છે કે ચીનના વિકાસની તમો કહો છો તેમ ચીને આર્થિક-ક્ષેત્રે ખૂબ પ્રગતિ સાધી છે એ પાછળ એની રાષ્ટ્રીય નેતાગીરી પણ રહેલી છે...આપણે ત્યાંનું વાત સાચી પણ એક જ વાક્યમાં હું આપને કહું કે “ધ કન્ટ્રી ઈઝ
| SR No. | 525994 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 2009 Year 19 Ank 01 to 12 - Ank 03 is not available |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Dhanvant Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 2009 |
| Total Pages | 320 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 5 MB |