Prabuddha Jivan 2002 Year 13 Ank 01 to 12

SR No.: 525987
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2002
Total Pages: 142
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 135

Regd. With Registrar of Newspapers for India No. R. N. I. 6067/57
Licence to post without prepayment No. 271 ૦ વર્ષ : (૫૦) + ૧૩ ૦ અંક: ૧૨
૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૨
૦ Regd. No. TECH / 47-890/ MBO 2002 ૦ ૦ શ્રી મુંબઈ જેન યુવક સંઘનું માસિક મુખપત્ર ૦ ૦ ૦
૦ ૦ પ્રબુદ્ધ જીવન પાક્ષિક ૧૯૩૯થી ૧૯૮૯ : ૫૦ વર્ષ ૦ ૦ ૦ વાર્ષિક લવાજમ રૂા.૧૦૦-૦ ૦ ૦
તંત્રી : રમણલાલ ચી. શાહ
સ્વ. ભવરલાલજી નાહટા કેટલાક મહિના પહેલાં આપણા મૂર્ધન્ય જૈન સાહિત્યકાર શ્રી તેમાં પોતાનું નામ મૂકવાનો ભંવરલાલજીનો કોઈ આગ્રહ રહેતો નહિ. ભંવરલાલજી નાહટાનું ૯૧વર્ષની વયે કલકત્તામાં અવસાન થયું. આપણા ભંવરલાલજીનું વ્યક્તિત્વ એટલે નિર્મળ અને નિસ્પૃહ હતું કે તેઓ સાહિત્યાકાશનો એક તેજસ્વી તારલો ખરી પડ્યો.
પોતાના નામ માટે ક્યારેય ઝંખના રાખતા નહિ. પોતાનું નામ ક્યાંક શ્રી ભંવરલાલજી નાહટા એટલે આપણા અગ્રગણ્ય સાહિત્ય-મનીષી, છપાયું તો ઠીક અને ન છપાયું હોય તો પણ ઠીક. તેઓ તે માટે કોઇને લબ્ધપ્રતિષ્ઠ ઇતિહાસકાર, નામાંકિત પુરાતત્ત્વવેત્તા, બહુભાષાવિદ્દ, પ્રાચીન ટોકતા નહિ કે ઠપકો આપતા નહિ. એમના કેટલાક લેખો બીજા લિપિઓના જ્ઞાતા, શિલ્પાદિ કલાઓના અભ્યાસી, કવિ, સંશોધક અને પોતાને નામે છપાવી દેતા. એમણે “કીર્તિલતા” અને “દ્રવ્યપરીક્ષાનો માર્ગદર્શક, જૈન ધર્મ અને દર્શનના મર્મજ્ઞ, સરળહૃદયી, વિનમ્ર અને હિંદી અનુવાદ કર્યો હતો. એના ઉપરથી એ બેનું અંગ્રેજીમાં ભાષાન્તર ઉદાચરિત સંઘ સ્થવિર. એમના સ્વર્ગવાસથી જૈન વાગમયના ક્ષેત્રે ન કરીને એક વિદ્વાને તે પોતાને નામે છપાવી માર્યું, પણ તે માટે નાહટાજીએ પૂરાય એવી ખોટ પડી છે.
એ લેખકને ક્યારેય ઠપકો આપ્યો નહોતો. શ્રી ભંવરલાલ નાહટાનો જન્મ રાજસ્થાનમાં બીકાનેર શહેરમાં વિ. યુવાન વયે તેઓ પોતાના કાકા શ્રી અગરચંદજી સાથે જે સાધુ સં. ૧૯૬૮ના આસો વદ ૧ર તા. ૧૯-૯-૧૯૧૧ ને મંગળવારના રોજ મહાત્માઓના સંપર્કમાં આવ્યા હતા અને જેઓની પ્રેરણા અને માર્ગદર્શનથી થયો હતો. તેઓ બીકાનેરના તે સમયના જાણીતા શ્રેષ્ઠી શ્રી શંકરદાનજી તેઓને જૈન સાહિત્યના લેખન-સંશોધનની લગની લાગી હતી તે હતા નાહટાના પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. એમના પિતાશ્રીનું નામ ભેરુદાનજી આચાર્ય શ્રી સુખસાગરજી મહારાજ અને આચાર્યશ્રી જિનકૃપાચંદ્રજી અને માતુશ્રીનું નામ શ્રીમતી તીજાદેવી હતું. સુપ્રસિદ્ધ વિદ્વાન શ્રી મહારાજ. આથી જ તેઓ બંને સુખી પરિવારના હોવાથી તથા ગુજરાન અગરચંદજી નાહટા તેમના કાકા થાય.
માટે આર્થિક ચિંતા ન હોવાથી સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિમાં રસ લેવા લાગ્યા બાળલગ્નોના એ જમાનામાં શ્રી નાહટાજીનાં લગ્ન ચૌદ વર્ષની વયે હતા અને ઘનકમાણીને જીવનમાં ગૌણ સ્થાન આપ્યું હતું. એમાં પણ શ્રી શેઠશ્રી રાવતમલજી સુરાણાની સુપુત્રી શ્રી જીતનકુંવર સાથે થયાં હતા. અગરચંદજી નાહટા તો આઠ નવ મહિના સતત લેખન-અધ્યયનમાં કે એમને બે પુત્ર પારસકુમાર અને પદમચંદ તથા બે પુત્રી શ્રીકાન્તા અને ગાળતા અને ત્રણચાર મહિના પોતાના કાપડના વ્યવસાયમાં ધ્યાન ચન્દ્રકાન્તા એમ ચાર સંતાનો થયાં હતાં. '
આપતા. શ્રી ભંવરલાલજી નાહટાએ કલકત્તા જઇને પોતાનો કાપડનો , - શ્રી નાહટાજીએ શાળાનો અભ્યાસ ફક્ત પાંચ ધોરણ સુધીનો કર્યો વ્યવસાય બરાબર જમાવ્યો હતો અને વેપારી કુનેહ તેમનામાં ઘણી હતો. હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ કે કૉલેજમાં એમણે અભ્યાસ કર્યો નહોતો. હતી, પરંતુ દીકરાઓએ એ જવાબદારી સ્વીકારી લીધી તે પછી તેઓ પોતે વ્યાવહારિક ઉચ્ચ શિક્ષણ લીધું ન હોવા છતાં એમણે પોતાના પણ સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધુમાં વધુ પોતાનો સમય ગાળતા. પુરુષાર્થથી જૈન સાહિત્ય અને ઇતિહાસનો એટલો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો સ્વ. ભંવરલાલજી નવ ભાષા સારી રીતે લખી-વાંચી શકતા. એ હતો અને ગ્રંથો લખ્યા હતા કે યુનિવર્સિટીમાં પીએચ.ડી.ના માર્ગદર્શક ભાષાઓ તે સંસ્કૃત, પ્રાકૃત, અર્ધમાગધી, અપભ્રંશ, રાજસ્થાની, ગુજરાતી, અને પરીક્ષક તરીકે એમને સ્થાન મળ્યું હતું.
મરાઠી, હિંદી અને બંગાળી. વળી તેઓ આમાંની કોઇપણ ભાષામાં જૈન સાહિત્યના ક્ષેત્રે શ્રી અગરચંદજી નાહટાનું નામ જેટલું સુપ્રસિદ્ધ શ્લોકબદ્ધ પદ્યરચના પણ કરી શકતા. ભાષા ઉપરાંત બ્રાહ્મી, ખરોષ્ઠી, છે તેટલું શ્રી ભંવરલાલજીનું ત્યારે ન હતું. વસ્તુત: અગરચંદજી એમના દેવનાગરી, જૈન દેવનાગરી, બંગાળી એમ વિવિધ લિપિઓના પણ સગા કાકા થાય, પરંતુ બંને લગભગ સમવયસ્ક જેવા હતા, તો પણ તેઓ જાણકાર હતા. કિશોરવસ્થાથી જ હસ્તપ્રતો વાંચવાનો તેમને એવો ભંવરલાલજી અગરચંદજી પ્રત્યે પૂરો પૂજ્યભાવ ધરાવતા. સાહિત્ય અને સરસ મહાવરો થયો હતો કે ઝીણા અક્ષરે સળંગ શબ્દોમાં લખાયેલી સંશોધનના કાર્યમાં એમને રસ લગાડનાર શ્રી અગરચંદજી હતા. હસ્તપ્રત પણ તેઓ ઝડપથી વાંચી શકતા. અગરચંદજીના કેટલાયે લેખોની સામગ્રી ભંવરલાલજીએ પૂરી પાડી કોઈ જૂનો શિલાલેખ વાંચવો હોય તો નહાટાજીને વાર લાગતી હતી, કેટલીયે હસ્તપ્રતો પરથી લેખનકાર્ય કરી આપ્યું હતું. તો પણ નહિ. બ્રાહ્મી લિપિના અક્ષરો-શબ્દો પણ તેઓ તરત વાંચી શકતા.