________________
૧૨ . '' '' : ' .
પ્રબુદ્ધજીવન
- તા. ૧૬-૬-૯૯ ચંચળબહેન બને મુંબઈ જૈન યુવક સંઘની કાર્યવાહક કમિટીનાં સભ્યો ધ્યાનમાં પણ એટલો જ રસ હતો. કંચનબહેન વારંવાર કહેતાં કે 1 હતાં. આ વાતની જાણ થતાં યુવક સંઘના કાર્યકર્તા શ્રી પરમાનંદકુંવરજી ધ્યાનની એકાગ્રતાથી પ્રાપ્ત થયેલી શક્તિ અને સ્કૂર્તિ વડે પોતે પોતાના કાપડિયા, મારા પિતાશ્રી શ્રી દીપચંદ ત્રિ. શાહ વગેરેએ તેમને સારી વ્યાવહારિક અને માતૃસમાજનાં વહીવટી કાર્યો ઘણી સારી રીતે કરી. રીતે સમજાવ્યા અને કહ્યું કે “આ લગ્નને પ્રેમથી અને ઉદારતાથી શકતાં. સ્વીકારી લો. એમાં ઈશ્વરનો સંકેત હશે. ઑલિવરભાઇને પુત્રની જેમ ' કંચનબહેન અત્યંત કુટુંબવત્સલ અને અતિથિવત્સલ હતાં. અપનાવી લો.' ઑલિવરભાઈનાં માતાપિતાને પણ ખ્રિસ્તી ધર્મગુરુએ વિશાળ મિત્રવર્તુળ અને બહોળા કૌટુંબિક સંબંધોને લીધે મહેમાનોની. સમજાવ્યા. બન્નેનાં માતાપિતાના મનનું સમાધાન થયું. કંચનબહેન અવરજવર તેમના ઘરે સતત રહેતી. પથારીમાં બેઠાં બેઠાં પણ, અને ઑલિવરભાઇએ પણ પૂરા આદરઅને પૂજ્યભાવથી માતાપિતાનો કંચનબહેન સૌની જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખતાં. પોતાની બે દીકરી મન જીતી લીધાં.
અને બે દીકરાઓ અને તે પ્રત્યેકનાં સંતાનો એમ સમગ્ર પરિવાર આજથી પચાસ વર્ષ પહેલાં આવાં લગ્ન આશ્ચર્ય જન્માવે એટલું જ સાથે મળે ત્યારે તે મને ચનબહેન અને ઑલિવરભાઈન. જ નહિ પણ તે નહિ જ નભે એવી કેટલાક લોકોની માન્યતા હતી.. વાત્સલ્યનો સવિશેષ અનુભવ થતો. તથા છાશવાર વાત વહતા ચાલતા ક બમઅ ટાછડા વાયા છે જેમ ચંચળબહેને પૂ. સંતબાલજીની પ્રેરિત માતૃસમાજ સંસ્થામાં અથવા લેવાના છે. પણ આવા અફવાઓથી વાચલત થયા વિના પોતાના પ્રાણ રેડ્યા હતા અને જીવનના અંતિમ દિવસ સુધી એ સ્વસ્થપણે પૂરા અંતઃકરણપૂર્વક બન્નેએ એકબીજાને સમાપત થઈને સંસ્થા માટે કાર્યરત રહ્યાં હતાં તેવી જ રીતે તેમનાં સુપુત્રી કંચનબહેન ૪૮ વર્ષનું સફળ સહજીવન વિતાવ્યું.
પણ પોતાની માતાનું ઉત્તરદાયિત્વ સંભાળી લઈને પોતાના જીવનના કંચનબહેન અને ઑલિવરભાઈએ ટી. જી. શાહ અને ચંચળ- અંત સુધી બહુમૂલ્ય સેવા આપતાં રહ્યાં હતાં. આથી જ એમના બહેનના દરેક કામમાં સહકાર આપ્યો. માંદગીમાં તેમની સેવા કરી. અવસાન પ્રસંગે માતૃસમાજના સર્વ કાર્યકર્તાઓએ અને કર્મચારીઓએ તેમને કોઇ ખોટ પડવા ન દીધી. બન્નેની આવી સેવાથી માતાપિતાને જાણે પોતાનાં એક સ્વજન ગુમાવ્યાં હોય એવું દુઃખ અનુભવ્યું છે. પણ સંતોષ થયો.
અંગત રીતે અમારી વાત કરીએ તો અમારા વડીલોના શ્રી કંચનબહેને પોતાનાં સ્નેહ, સેવા, સદભાવ અને નમ્રતાથી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘમાંના આત્મીય સંબંધોનો વારસો અમને મળ્યો શ્વસુરપક્ષના સર્વજન સાથે આત્મીયતા સાધી લીધી હતી. સમય જતાં હતો અને તેથી કંચનબહેન અને ઑલિવરભાઈ સાથે અમારી મૈત્રી તેમનું દામ્પત્ય જીવન વધુ ને વધુ ઉજવળ બનતું જતું હતું. બન્નેને ચાલુ થઈ હતી. ટી. જી. શાહ અને ચંચળબહેન જ્યારે ૧૯૫૪માં સાહિત્ય અને તત્ત્વજ્ઞાનમાં ઊંડો રસ હતો. બન્ને સાથે વાંચે, તેના મોમ્બાસા ગયાં હતાં ત્યારે ચાર મહિના ટી. જી. શાહ બિલ્ડિંગમાંનું પર વિચારે અને આનંદ મેળવે. ઑલિવરભાઇને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં એમનું ઘર અમને બન્નેને રહેવા આપ્યું હતું તેથી અને ટી. જી, ઊંડો રસ હતો. કંચનબહેનને સંસ્કૃત સાહિત્યમાં ઘણો ઊંડો રસ શાહના સ્વર્ગવાસ પછી મારા પતિ ડૉ. રમણભાઇએ ટી. જી. શાહના. હતો. તેઓ સંસ્કૃત સાહિત્યની ઉત્તમ કૃતિઓ વાંચવા પ્રયત્ન કરે. જીવન અને કાર્યો વિશે “જીવનદર્પણ' નામનો ગ્રંથ તૈયાર કરી વર્ષોથી ગીતાના શ્લોક નિયમિત કંઠસ્થ કરતાં. કૉલેજમાં હતાં ત્યારે પ્રકાશિત કર્યો હતો ત્યારથી એ કુટુંબ સાથે અમારો સંબંધ વધુ ઘનિષ્ઠ પ્રાર્થનામાં ગીતામાંના સ્થિતપ્રજ્ઞનાં લક્ષણોવાળા શ્લોકો ભાવથી, બન્યો હતો. છેલ્લા ત્રણેક વર્ષથી અમારા બન્નેની શારીરિક મર્યાદાને સ્પષ્ટ ઉચ્ચારે. એટલી સરસ રીતે બોલતાં કે વિદ્યાર્થીઓ તેમને ટીખળમાં કારણે પરસ્પર મળી શકાતું નહિ પરંતુ ભાગ્યે જ એવો દિવસ ગયો સ્થિતપ્રજ્ઞાબહેન' કહેતા. એક રીતે જોઈએ તો તેમણે સમગ્ર જીવન હશે જ્યારે અમે બન્નેએ ફોનમાં વાત ન કરી હોય. કંચનબહેનની દરમિયાન પોતાની બુદ્ધિને સ્થિર રાખવા માટે સારો પુરુષાર્થ કરેલો. તબિયત અચાનક બગડી અને સ્થિતિ ગંભીર થઈ પરંતુ એ દિવસોમાં બશે પતિપત્ની જૈન ધર્મનાં પુસ્તકો સમજપૂર્વક વાંચતાં, તેનું હાર્દ અમે બન્ને દુબઇ અને મસ્કતના પ્રવાસે હતાં એટલે સંજોગવશાત પામવા પ્રયત્ન કરતાં. કંચનબહેન પર્યુષણના આઠ દિવસ મૌન એમના અંતિમ સમયે અમે ઉપસ્થિત રહી ન શક્યા એનો અમને પાળતાં. બંનેનું જીવન ઘર્મમય બન્યું હતું. પત્ની તરીકે કંચનબહેને ઘણો જ રંજ રહ્યો છે. કંચનબહેનના અવસાનથી મેં મારી એક પ્રિય ઑલિવરભાઇની ખૂબ સંભાળ લીધી હતી. ઑલિવરભાઈ નાટકોમાં સખી અથવા સાચું કહીએ તો એક સગી બહેન ગુમાવ્યાનું દુઃખ અને સિનેમામાં મહેશ દેસાઇના નામે જાણીતા છે. ઑલિવરભાઈની તીવપણે અનુભવ્યું છે. એક અભિનેતા તરીકેની કારકિર્દી ફિલ્મ જગતમાં અને ગુજરાતી . પ્રભ એમના આત્માને શાંતિ અર્પે એ જ પ્રાર્થના. નાટકના જગતમાં કેવી રીતે વિકાસ પામે તેની તે સતત સંભાળ રાખતાં. કંચનબહેન અને ઑલિવરભાઈ બન્ને ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં સાહિત્યના, સામાજિક વિષયોના અને તત્ત્વચિંતનના
પષણ વ્યાખ્યાનમાળા પ્રશિષ્ટ ગ્રંથો વાંચતાં રહેતાં. ઑલિવરભાઈ નાટક અને સિનેમાની
સંઘના ઉપક્રમે આગામી પર્યુષણ વ્યાખ્યાનમાળા મંગળવાર, પોતાની વ્યવસાયિક જવાબદારીઓમાંથી જ્યારે જ્યારે મુક્ત થાય
| તા. ૭મી સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૯થી મંગળવાર, તા. ૧૪મી સપ્ટેમ્બર ત્યારે આવા ગ્રંથના અધ્યયનમાં લાગી જાય. બન્નેને “વિપશ્યના
૧૯૯૯ સુધી એમ આઠ દિવસ માટે યોજવામાં આવશે.
બિરલા ક્રીડા કેન્દ્ર, ચોપાટીમાં જો રિનોવેશનનું કામ ચાલુ હશે સંયકત અંક
તો વ્યાખ્યાનમાળા અન્યત્ર યોજવામાં આવશે. પ્રબુદ્ધ જીવનનો જુલાઈ અને ઓગસ્ટનો અંક સંયુક્ત અંક | વ્યાખ્યાનમાળાનો વિગતવાર કાર્યક્રમ ઓગસ્ટના અંકમાં ! તરીકે ઓગસ્ટ ૧૯૯૯માં પ્રગટ થશે તેની નોંધ લેવા વિનંતી. | આપવામાં આવશે. 1 તજી |
I મંત્રીઓ
[માલિક ટી પણ મને પવક સંય મતા, પ્રકાશક નિરુબહેન ગુખોપભાઈ શાહપ્રકાશનું સ્થળ ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ, મુંબઈ-૪૦૦ ૦૦૪ કીનરી ૩િ૨૨૯ પાયાનાકપરી ઉન્ટિંગ Jર્સ, STRIA, ભાયખલા સર્વિસ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ સોસ્ટેટ, દાદા મેડડેવોસ રીડ, ભાયખલા મુંબઈ-૪૦૦૦૨૭.