Prabuddha Jivan 1997 Year 08 Ank 01 to 12

SR No.: 525982
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1997
Total Pages: 148
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 15 MB

Page 78

પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬-૮-૯૭,
દ છે. દ્રૌપદીના
ચઢ કરાવ્યું હતું
. એવાં કેટલાંક
‘રો કાળા જ
વ્યાત્મિક સાધના
આ કળિકાળમાં તો ચારે બાજુ વિગ્રહની વાતો એક નહિ તો અન્ય વર્તમાન જગતમાં સમાચાર માધ્યમો બહુ વધ્યાં છે. પ્રકારે ચાલતી જ રહે છે. એમાં કેટલીયે વાર બીજા દ્વારા કહેવાતી અંગત Investigating Journalismની એક પ્રથા પડવા માંડી છે. વાતો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવી જાય છે. રાજકારણમાં એકબીજાને પોતાના પત્રકારો, ખબરપત્રીઓ, સંદેશવાહકોને મોકલીને સ્થળ પરની ચડાવવા કરતાં એકબીજાને પાડવાની પ્રવૃત્તિ વિશેષ બને છે અને એમાં જાતતપાસ કરાવવા પ્રયત્ન કરે છે. કેટલાયની મુલાકાતો લેવાય છે. સાચી ખોટી વાતોનો અવળો પ્રચાર મહત્ત્વનો ભાગ ભજવી જાય છે. ફોટોગ્રાફો બતાવાય છે અને એમ એક ઘટનાને ચંગાવવામાં અાવે છે. કંઈક કૌભાંડોમાં સંડોવાયેલા માણસો પોતાને માથે આપત્તિ આવતાં જ્યાં સુધી ન્યાય અપાવવાની કે સત્યની ખોજની વાત છે ત્યાં સુધી એને બીજાની વાતો પણ ખુલ્લી કરી દેવાની ધમકી આપે છે. પ્રસંગ આવ્યે કદાચ બરાબર કોઈ ગણી શકે, પણ જ્યાં આશય દુષ્ટ હોય ત્યાં તેનું એવી વાતો ખુલ્લી કરીને બીજાને લડાવી મારે છે. '
પરિણામ ભયંકર આવ્યા વિના રહેતું નથી. ક્યારેક એક ખોટો શબ્દ ઉચ્ચારાઇ જાય છે અને કોઈકની સાથે ન્યાય આપવા માટે ન્યાયાલયો દ્વારા કરાતી કાર્યવાહી દરમિયાન પોતાને અથવા બે પક્ષો વચ્ચે સામસામે સંઘર્ષ શરૂ થાય છે. મુખમાંથી કહવા પડતા સાચા વાતાના સદભ એક જુદા જ પ્રકારનો છે. ત્યાં બાજાન અજાણતાં નીકળી ગયેલો એક અપશબ્દ પણ વાતને મારામારી સુધી નુકસાન પહોચાડવાના નહિ, પછી કાવવાહામા સહાય કરવાના આશય
પહોંચાડી દે છે. દ્રૌપદીના થોડાક શબ્દોએ-આંધળાનાં છોકરા આંધળાં હોય છે. ત્યાં કર્તવ્યરૂપ કરાતું સત્યકથન સામાજિક દષ્ટિએ ઇષ્ટ ગણાય - -એટલા શબ્દોએ મહાભારતનું યુદ્ધ કરાવ્યું હતું.
છે. ઈરાદાપૂર્વક દ્વેષથી કે અન્યાયની બુદ્ધિથી કરાતું સત્યકથન કે માણસનાં ખોટાં આચરણો વિવિધ પ્રકારનાં હોય છે. એવાં કેટલાંક અસત્યકથન અનુમોદનીય કે અનુકરણીય ન ગણાય. એવે પ્રસંગે પણ આચરણો ક્યારેક મઢતાને લીધે થઇ જાય છે. કેટલાંક ખોટા કાર્યો પોતે આધ્યાત્મિક સાધનાના પંથે આગળ વધેલા મહાત્માઓનું વલણ તો રસ લઈને કરે છે, કેટલાંક આચરણો અનિચ્છાએ ખરાબ સોબતને લીધે ભિપ્રકારનું જ રહેવાનું તેમને કરવાં પડે છે. કેટલાંક કૃત્યો બીજાના આગ્રહને વશ થઈ કરવાં
કોઇક દલીલ કરે કે બીજાની વાતને પ્રગટ ન કરવાનું વલણ પડે છે. ચોરી, ખન. પરસ્ત્રીગમન વેપાર ધંધામાં ઘાલમેલ કરવી દગો અપનાવવામાં આવે તો શું સમાજમાં આવી રીતે પાપાચરણને દેવો, લાંચરૂશ્વત લેવી-આપવી વગેરે પ્રકારનાં નિંદનીય કાર્યો
છાવરવાથી પાપાચરણ વધે નહિ? ઊલટું તે પ્રગટ કરવાથી લોકો તેમ માણસથી જ્યારે કાં તો હેતુપૂર્વક અને કાં તો અનિચ્છાએ કે અજાણતાં
કરતાં અટકે. પરંતુ અહીં આશય પાપાચરણને છાવરવાનો નથી. થઈ જાય છે ત્યારે તેની લોકોને ખબર ન પડે એમ તે ઇચ્છે છે. પરંતુ
આશય છે વિગ્રહ કરાવનારી વાતોને ટાળવાનો. એટલે વ્યક્તિએ પોતે આવી વાતોના કોઈક ને કોઈક સાક્ષી હોય છે. એવા કેટલાક સાક્ષીઓ
બંને બાજુ તપાસીને પોતાનો નિર્ણય લેવાનો છે. દરેક પ્રસંગની આવી વાતનો પૂરો ગેરલાભ ઉઠાવવા પ્રયત્નશીલ થાય છે, પરિણામે
ગુણવત્તા અને મર્યાદા જુદી જુદી રહેવાની.
- ભગવાન મહાવીરે આ શિખામણ ખાસ તો સાધુઓ માટે આપી વિગ્રહનાં બીજ વવાય છે, અથવા શરૂ થયેલો વિગ્રહ વધારે જામે છે.
છે, કારણ કે સંત મહાત્માઓનું કોઇપણ સમાજમાં વિશિષ્ટ કોટિનું વ્યવહારજગતમાં આવી વાતોની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા ચાલે છે. તમે સ્થાન હોય છે. એમના માર્ગદર્શન માટે, એમની સલાહ લેવા કેટલાયે કોઈની ખાનગી વાત છતી કરી દો તો એ તમારી ગુપ્ત વાત જાહેર કરી લોકો આવે છે. એમનો ઉપદેશ ઝીલવા ભક્તો તત્પર હોય છે. દે છે. તમે કોઈકને માથે ચોરીછિનાળીનો ખોટો આક્ષેપ મૂકો, તો એ એમનામાં વિશ્વાસ બેસતાં કેટલાંક સ્ત્રીપુરુષો પોતાના અંગત જીવનની તમારે માટે એથી પણ વધુ ખરાબ આક્ષેપો ચાલુ કરે છે. આમ વાત સમસ્યાઓ કહે છે અને એ માટે સલાહ, આશીર્વાદ ઇત્યાદિ ઇચ્છે છે. વધતી જાય છે અને વેરવૈમનસ્યનાં બીજ ઊંડા વવાતાં જાય છે. સામાન્ય રીતે કેટલાયે માણસોને જીવનમાં કંઈક ને કંઈક નાની મોટી
દુનિયામાં શો તોના પણ વધતા જાય છેસમસ્યા રહે છે. પતિ-પત્ની વચ્ચે, સાસુ-વહુ વચ્ચે, પિતા-પુત્ર વચ્ચે, એમાં કેટલીક વાર ત્રીજું રાષ્ટ્ર જ ભાગ ભજવે છે. તે એક રાષ્ટ્રની ગુપ્ત’ ભાઈ
ની ભાઈ-ભાઈ વચ્ચે, ધંધામાં ભાગીદારો વચ્ચે અણબનાવ થાય છે અને વાતને પ્રગટ કરી દે છે અથવા અધૂરી વાતને વિકૃત સ્વરૂપે રજૂ કરે છે
સમસ્યાઓ સર્જાય છે. ધંધામાં નુકસાની થવી કે દેવાળું કાઢવું, જુગાર, અને બીજા રાષ્ટ્રને ચડાવે છે. આ બધું કામ પોતાના એજન્ટો દ્વારા એવી
ન કે વેશ્યાના કે બંનેના રવાડે ચડેલો પુત્ર, દગાખોર મિત્ર, નિઃસંતાનત્વ, ચાલાકીપૂર્વક થાય છે કે ઘણાં વખત સુધી દુનિયાને એની ખબર પડતી
અસાધ્ય બિમારી, મૃત્યુનો ભય, ગુપ્ત રોગો વગેરે જાતજાતની અંગત
મુશ્કેલીઓની વાત માણસો સાધુસંતોને કહે છે. ખ્રિસ્તી ધર્મમાં તો નથી.
પાપના એકરાર માટે confessions કરવાની પ્રથા છે. જૈન, હિંદુ, કોઈપણ રાષ્ટ્રની ગુપ્તતમ બાબત હોય તો તે એના સંરક્ષણને લગતી બૌદ્ધ વગેરે ધર્મમાં પણ પાપની કબૂલાત કરી આલોચના, પ્રાયશ્ચિત છે. બીજા રાષ્ટ્રના માણસોને ફોડી, તેમના દ્વારા છાની રીતે સંરક્ષણની વગેરે લેવાની પ્રથા છે. એ રીતે સાધુસંતો કેટલાયે લોકોની એમના જ બાબતો વિશેની ગુપ્ત માહિતી મેળવવા માટેની હિલચાલ પડોશી રાષ્ટ્રો મુખેથી સાંભળેલી ગુપ્ત વાતોથી માહિતગાર હોય છે. આવી વાતો લોકો કરતાં રહે છે. દરેક કાળે દરેક પ્રદેશ કોઈક તો એવા લાલચુ માણસો પૂરા વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા સાથે એમને કહે છે. લોકોને ખાતરી છે કે રહેવાના કેજે ઘન, સત્તા વગેરેના મોટાં પ્રલોભનોથી ખેંચાઈને પોતાના સાધુસંત પાસેથી પોતાની વાત ક્યાંય નહિ જાય. સંત એ કે જેમના જ રાષ્ટ્રની સંરક્ષણને લગતી ગમ માહિતી જો પોતાને પ્રાપ્ત થતી હોય તો પેટમાં આવી કેટલીયે વાતો સમાયેલી હોય અને છતાં તે વિશે એક શબ્દ તે પડોશી કે અન્ય રાષ્ટ્રને પહોંચાડી દે છે. એથી વિગ્રહની પરિસ્થિતિ પણ તેઓ ક્યાંય ઉચ્ચારતા ન હોય. જરા સરખી ગંધ પણ કોઈને તેઓ નિમય છે. એવા દેશદ્રોહીઓ પકડાય છે ત્યારે તેમને ફાંસી સુધીની આવવાદે નહિ. મહાન સંતો તો તે કે જેઓ પોતાનો કોઈ વિશ્વાસુ ભક્ત. સજા થાય છે, પરંતુ લાલચ આગળ એવા પરિણામનો વિચાર એમને વિપરીત થઈ ગયો હોય, આજ્ઞામાં ન હોય, નિદક બની ગયો હોય, આવતો નથી.
શત્રુતા દાખવતો હોય તો પણ એણે કરેલી ગુપ્ત કબૂલાતની વાત પ્રગટ એક પ્રશ્ન એવો ઊભો થશે કે બીજાની વાત કહી દેવાનું માંડી ન કરી દે. પોતાની આગળ પોતાના અંગત પાપોની કબૂલાત વાળીએ તો પછી શું સત્યની ખોજ ન કરવી? આ પ્રશ્નને માત્ર એક જ કરનારાઓ સાથે વૈમનસ્ય થાય ત્યારે પણ તેઓ પોતાના મુખમાંથી દષ્ટિબિંદુથી જોવાથી વિષયને ન્યાય નહિ મળી શકે. સત્યની ખોજ પોતે એટલું પણ એમને ન કહે કે તમારા પાપની વાત હું જાણું છું એટલી તો જ સાચી હોવી જોઈએ અને સાચી રીતે થવી જોઈએ એમ કોઈક કહેશે: ખબર છે કે નહિ? તમારી ચોટલી મારા હાથમાં છે એનો ડર રાખશો કે તો વળી કોઈક એમ કહેશે કે એવી ખોજથી સત્ય મળશે જ એની શી નહિ ?' તેઓ તો મૌન સેવવામાં જ પોતાની કર્તવ્યપરાયણતા અને ખાતરી અને જે મળ્યું તે સત્ય જ છે એવી ખાતરી પણ કોણ આપી શકે? સાચી ધાર્મિકતા સમજે છે.