Page Text
________________
તા. ૧૬-૪-૯૭ અને તા. ૧૬-૫-૯૩
પ્રબુદ્ધ જીવન
શાસનસમ્રાટ'ના બિરુદને શોભાવનાર, તપગચ્છાધિપતિ તીર્થોદ્ધારક સૂરિચક્ર-ચક્રવર્તી સ્વ. ૫. પૂ. શ્રી વિજયનેમિસૂરીશ્વરજી મહારાજ
Dરમણલાલ ચી. શાહ. વિક્રમની વીસમી સદીમાં થઈ ગયેલા મહાન જૈનાચાર્યોમાં આ સાંભળી લક્ષ્મીચંદભાઈના આનંદનો પાર ન રહ્યો. ઘરે સૂરિચક્ર ચક્રવર્તી' તરીકે જેમને બિરદાવવામાં આવે છે એવા પ. પૂ. આવીને કુટુંબીજનોને એમણે વાત કરી ત્યારે ઘરમાં પણ હર્ષોલ્લાસનું શ્રી વિજયનેમિસૂરીશ્વરજી મહારાજ સાહેબનો જીવન વૃત્તાન્ત અનેક વાતાવરણ છવાઈ ગયું. ઘોડિયામાં સૂતેલા બાળકને અધિક વહાલથી ઘટનાઓથી સભર, રસપ્રદ અને પ્રેરક છે. પૃથ્વીને અજવાળવા માટે સૌ બોલાવવા લાગ્યાં. જાણે કોઈ જ્યોતિપુંજ અવતર્યો હોય એવું પવિત્ર એમનું જીવન છે. બાળકનું નામ રાશિ પ્રમાણે નેમચંદ રાખવામાં આવ્યું. બાળ બ્રહ્મચારી એવા એ મહાત્માએ બ્રહ્મચર્યની સાધના મન, વચન, લક્ષ્મીચંદભાઇને બે દીકરા અને ત્રણ દીકરી હતાં. તેમાં બાળક અને કાયાથી એવી અખંડ અને અવિરત કરી હતી કે શ્યામલ ઘઉંવર્ણો નેમચંદના જન્મથી હવે છ સંતાનો થયાં. નેમચંદ મોટો થતાં તેને એમનો દેહ ઓજસથી ઉભરાતો. એમની મુખકાન્તિ એવી આકર્ષક નિશાળે બેસાડવાનો વખત આવ્યો. લક્ષ્મીચંદભાઇને એ માટે ઘણો. અને પ્રતાપી હતી કે એમને જોતાં જ માણસ પ્રભાવિત થઈ જાય. ઉત્સાહ હતો. તેમણે તે માટે શુભ દિવસ અને શુભ ચોઘડિયું જોવડાવ્યું. એમનાં નયનોમાંથી સતત કરુણા વહેતી, તેમ છતાં એ નયનોમાં
તે દિવસે બાળક નેમચંદને તેઓ જાતે પ્રાથમિક શાળામાં વાજતે ગાજતે વાત્સલ્યભર્યા વશીકરણની કોઈ ગજબની કુદરતી શક્તિ રહેલી હતી.
લઇ ગયા. નેમચંદને નિશાળે બેસાડવાના પ્રસંગ નિમિત્તે શાળાના એમનાં નયનોમાં જાણે એવો તેજપુંજ વરતાતો કે સામાન્ય માણસો
શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓને મિઠાઈ વહેંચવામાં આવી હતી. આ ગામઠી એમની સાથે નજરથી નજર મેળવી વાત કરવા જતાં ક્ષોભ અનુભવતા.
શાળાના મુખ્ય શિક્ષક મયાચંદભાઈ નામના ગૃહસ્થ હતા. તેઓ . પ.પૂ. શ્રી વિજનેમિસૂરિ મહારાજશ્રીના જીવનની એક જ ઘટના
બાળકોને બારાખડી અને આંક શીખવતા. તેની સાથે સાથે તેઓ તાજુબ કરી દે એવી છે. એમના દેહનું અવતરણ અને વિસર્જન એક જ
બાળકોમાં સારા સંસ્કારોનું સિંચન પણ કરતાં. શાળાનાં બાળકોમાં ભૂમિમાં, એક જ દિવસે (અને તે પણ પંચાગના પહેલા પવિત્ર દિવસે),
નેમચંદ એક બહુ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી છે એવી ખાતરી શિક્ષક એક જ વારે અને એક જ ઘડીએ થયું હતું.
મયાચંદભાઈને પહેલા દિવસથી જ થઈ ગઈ હતી. વર્તમાન સમયમાં જૈનોના ચારે ફિરકામાં કોઈ એક આચાર્ય
ગામઠી શાળાનો અભ્યાસ પૂરો થતાં નેમચંદને હરિશંકર મહાત્માના શિષ્ય, પ્રશિષ્ય, પ્રશિષ્યનો સૌથી મોટો સમુદાય હોય તો
માસ્તરની શાળામાં મૂકવામાં આવ્યા. હરિશંકર માસ્તર ભણાવવામાં તે વિજયનેમિસૂરિજીનો. પોતાના દાદાગુરુને જેમણે જોયા નથી એવા
ઘણા જ હોશિયાર હતા. તેઓ ગુજરાતી સાત ચોપડી સુધીનું શિક્ષણ ત્રીજી-ચોથી પેઢીના કેટલાયે શિષ્યો ‘નેમિસૂરિદાદા' એટલો શબ્દ
આપતા, પરંતુ એમનું શિક્ષણ એટલું સચોટ રહેતું કે વિદ્યાર્થીઓ બોલતાં પણ હર્ષવિભોર બની જાય છે. એ ઉપરથી પણ એ
જીવનભર એ ભૂલે નહિ. એ દિવસોમાં બે પ્રકારની શાળા રહેતી. સંતશિરોમણિના પવિત્ર જીવનની સુવાસ કેટલી સભર અને દૂરગામી
ગુજરાતી (વર્નાક્યુલર) અને અંગ્રેજી, ગુજરાતી ચોથા ધોરણ પછી હશે એની પ્રતીતિ થાય છે. “શાસનસમ્રાટ'ના બિરુદને માત્ર સાર્થક કરનાર નહિ, બલકે
અંગ્રેજી શાળામાં હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓ જોડાતા. નેમચંદ ભણવામાં વિશેષપણે શોભાવનાર, તીર્થોદ્ધાર, તીર્થરક્ષા, ઉપધાન, છ'રી પાળતા
ઘણા તેજસ્વી હતા એટલે અંગ્રેજી શાળામાં વધુ અભ્યાસ માટે મૂકવામાં
આવે એવી ભલામણ કેટલાક શિક્ષકોએ કરી હતી. એ ભલામણનો સંઘો, જીવદયા, ધર્મશાળા, પાઠશાળા, દુષ્કાળ રાહત, આયંબિલ
સ્વીકાર કરીને લક્ષ્મીચંદભાઇએ બાળક નેમચંદને પીતાંબર માસ્તરની શાળા, ઉપાશ્રયો વગેરે પ્રકારનાં કાર્યોમાં ઘણું મોટું અને મહત્ત્વનું યોગદાન આપનાર, વિદ્વાન શિખ્યો તૈયાર કરનાર અને
અંગ્રેજી શાળામાં ભણવા મૂક્યા. અંગ્રેજી શાળામાં ત્રણ વર્ષ સુધી જ્ઞાનપ્રકાશનની મોટે પાયે પ્રવૃત્તિ ઉપાડનાર, જ્ઞાનભંડારોને વ્યવસ્થિત
નેમચંદે અભ્યાસ કર્યો. તદુપરાંત એમણે મહુવાના મોનજીભાઇ જોશી કરાવનાર, સિદ્ધચક્રપૂજન, અર્ણ—પૂજન વગેરે ભૂલાઈ ગયેલાં
નામના એક બ્રાહ્મણ પંડિત પાસે સંસ્કૃત ભાષાનો પણ થોડો અભ્યાસ પૂજનોનાં વિધિવિધાનને શાસ્ત્રસંમત રીતે પુનર્રચલિત કરાવનાર,
કર્યો. આમ જેમ જેમ અભ્યાસ વધતો ગયો તેમ તેમ વધુ જ્ઞાન મેળવવા છેલ્લાં અઢીસો વર્ષના ગાળામાં યોગોહનપૂર્વક થનાર પ્રથમ આચાર્ય
માટે નેમચંદને તાલાવેલી લાગી. એવા પૂજ્ય શ્રી વિજયનેમિસૂરિનો જેમ વિશાળ શિષ્યસમુદાય હતો તેમ
* કિશોરનેમચંદનો ગુજરાતી સાત ચોપડી સુધીનો અને અંગ્રેજી ત્રણ સુવિશાળ શ્રાવક સમુદાય પણ હતો. એથી જ એમના હાથે એમના ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ પૂરો થતાં પિતાશ્રી લક્ષ્મીચંદભાઇએ વિચાર્યું જમાનામાં લાખો રૂપિયાનાં કાર્યો ઠેર ઠેર સુવ્યવસ્થિત રીતે થયેલાં,
કે નેમચંદભાઈને હવે કામધંધે લગાડવા જોઇએ. મહુવામાં શ્રી કરસન જેનો પ્રભાવ આજ દિવસ સુધી અનુભવાય છે.
કમાની પેઢી ચાલતી હતી તેમાં કિશોર નેમચંદભાઇને નોકરીએ - પૂ. નેમિસૂરિ મહારાજનો જન્મ વિ. સં. ૧૯૨૯ના કારતક સુદ
મૂકવામાં આવ્યા. નેમચંદભાઇ એ કામમાં પણ હોંશિયાર થઇ ગયા, એકમના દિવસે સૌરાષ્ટ્રમાં મહુવા નગરમાં થયો હતો. બેસતા વર્ષના પરંતુ નેમચંદભાઈને ભણવામાં અને દેરાસરમાં પ્રભુભક્તિમાં જેટલો પવિત્ર પર્વના દિવસે પુત્રનો જન્મ થવો એ કોઈ પણ કુટુંબ માટે અત્યંત રસ પડતો હતો તેના કરતાં ધંધામાં રસ ઓછો પડતો હતો. પંદરેક આનંદની વાત હોય. એમના પિતા લક્ષ્મીચંદભાઈ અને માતા વર્ષના એક કિશોર તરીકે નેમચંદભાઈ દૃઢ આત્મવિશ્વાસવાળા, દિવાળીબહેન એ બંનેના હર્ષનો પાર નહોતો. દિવાળીના પર્વના બુદ્ધિશાળી, વિવેકી અને વિનમ્ર હતા. એમની આગળ ભણવાની દિવસો પછી બીજે દિવસે નેતન વર્ષે આવે છે. દિવાળીબહેનનું નામ ધગશ જોઈને લક્ષ્મીચંદભાઈને વિચાર થયો કે ભાવનગરમાં પૂ. શ્રી પણ આ રીતે સાર્થક થયું. એમાં પણ કોઈ શુભ યોગ રહેલો હતો. વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજ વિદ્યાર્થીઓને સંસ્કૃત ભાષા-સાહિત્ય અને ધાર્મિક બાળકના જન્મ પછી લક્ષ્મીચંદભાઈએ મહુવાના વિદ્વાન જ્યોતિષી શ્રી સૂત્રો ભણાવે છે. તો નેમચંદભાઇને ભાવનગર મોકવલા. પત્ર લખીને વિષ્ણુભાઇ ભટ્ટને બોલાવી, જન્મસમયની વિગતો આપી બાળકની એમણે પૂ. શ્રી વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજની સંમતિ મેળવી અને સથવારો જન્મ કુંડલી બનાવી આપવાનું કહ્યું. ત્યાર પછી એમને ઘરે જ્યારે જોઇને એક શુભ દિવસે નેમચંદભાઇને ભાવનગર વિદ્યાભ્યાસ માટે લક્ષ્મીચંદભાઈ બાળકની કુંડલી લેવા ગયા ત્યારે જ્યોતિષી પણ એ મોકલ્યા કંડલીથી આશ્ચર્ય ચકિત થયા હતા. એમણે કહ્યું, “આ તો કોઈ ઊંચા કિશોર નેમચંદભાઇ પિતાની આજ્ઞા લઈને ભાવનગર પૂ. શ્રી પ્રકારની કુંડલી છે. તમારા પુત્રનો જન્મ-લગ્ન એ કુંભ લગ્ન છે. જે વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજ પાસે સંસ્કૃત ભાષાનો અને ધાર્મિક અભ્યાસ કરવા વ્યક્તિનો જન્મ-લગ્ન તે કુંભ લગ્ન હોય તો તે મહાન સાધુ થાય એવું આવી પહોંચ્યા. ભાવનગરમાં ઉપાશ્રયમાં આવીને મહારાજશ્રીને અમારે જ્યોતિષ શાસ્ત્ર કહે છે. જોષીઓમાં કહેવાય છે કે “કુંભ લગ્નકા પોતાના આગમનની જાણ કરી એટલે મહારાજશ્રીએ એમને માટે પૂત હોવે બડા અવધૂત” એટલે તમારો પુત્ર આગળ જતાં મહાન જૈન વ્યવસ્થા કરતાં જણાવ્યું કે “ભાઈ નેમચંદ, તારે માટે નહાવા ધોવાનું સાધુ થાય એવી સંભાવના મને આ કુંડલી જોતાં જણાય છે.' ' અને જમવાનું શેઠ જશરાજભાઈને ત્યાં રાખ્યું છે. અને દિવસરાત
| SR No. | 525978 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1993 Year 04 Ank 01 to 12 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Ramanlal C Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1993 |
| Total Pages | 136 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 13 MB |