Prabuddha Jivan 1974 Year 35 Ank 17 to 24 and Year 36 Ank 01 to 16

SR No.: 525959
Original Sutra Author: N/A
Author: Chimanlal Chakubhai Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1974
Total Pages: 256
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 30 MB

Page 81

તો, ૧૪-૭૪
પ્રબુદ્ધ જીવન
લોકશાહીની લાલબત્તી થોડા દિવસ પહેલાં મુંબઈ - ગુજરાતમાં થાળીવાદન થયું, સમયમાં હતું એના કરતાં પણ વધુ એક નેતાનું પ્રભુત્વ અથવા ઈંદિઅખંડ દાંટનાદ થયે. ઘણાંએ એને લોકશાહીના મૃત્યુઘંટ સમાન રાજીનું એકચક્રી શાસન ચાલ્યું. લોકશાહી માટે ગમે એટલા પ્રતિભાલેખાવ્યાં. આ નાદેએ લોકશાહી સામે લાલબત્તી જરૂર ધરી છે, પણ શાળી હોય તે પણ એક નેતાનું વર્ચસ અને પ્રભુત્વ હોવું હિતાવહ વાસ્તવમાં એ લોકશાહીના નહિ પણ ભ્રષ્ટચારી લોકશાહીના મૃત્યુ- નથી. તે જ પ્રમાણે એ લાંબે ગાળે પક્ષ માટે, પક્ષના મજબૂત સંગઘંટ છે; પ્રજાતંત્રની પરિસમાપ્તિનાં એલાને નહિ પણ સડેલા શાસન- ઇન માટે અને એના ભાવિ માટે પણ હિતાવહ નથી. નેત્રથી સંત્રસ્ત પ્રજાના આર્તનાદો છે. પરંતુ સરકાર કે રાજકીય નાનેથી મોટી દરેક વાતમાં આખરી નિર્ણય સર્વોચ્ચ નેતા પર પક્ષો કે પ્રજા જે આ ઘંટનાદો સાંભળ્યા પછી પણ ગાફેલ રહ્યાં છોડી દે એ પક્ષના સભ્ય માટે સંકલ્પશકિતના અભાવના એલાનતો એ લોકશાહીને મૃત્યુઘંટ બની રહેશે એમાં કોઈ શંકા નથી. સમું છે, બુદ્ધિને ક્ષેત્રે નાદારી નોંધાવવા જેવું છે. | ગુજરાત - બિહારનાં આંદોલનમાંથી બોધપાઠ લઈ શાસક પક્ષ એટલે પક્ષના ઉચ્ચ નેતાઓએ બીજી હરોળના યુવાન નેતાએ અને વિરોધી દળા, સામાજિક સંસ્થાઓ અને બુદ્ધિજીવીઓ લેક- તૈયાર કરવા માટેના કાર્યક્રમ (Cadre-building) હાથ ધરી શાહીને બચાવવા માટે કમર કસે એ અતિ આવશ્યક છે.
જોઈએ અને મધ્યમ સ્તરના નેતાઓ અને કાર્યકરોએ સમય આવે સરકાર
પિતાની બુદ્ધિ અને નિષ્ઠા પ્રમાણે નિર્ણય લઈ કામ કરવું જોઈએ (૧) અત્યાર સુધી એમ માનવામાં આવતું કે આર્થિક પ્રગતિ એટલું જ નહિ પણ જે ઉચ્ચ નેતાઓને નિર્ણય એમને યોગ્ય ન માટે સ્થિર સરકાર હોવી જરૂરી છે; અને તે કોઈ પણ એક
લાગતા હોય તે એ અંગે એમનું ધ્યાન ખેંચવાની, એ સામે અવાજ પક્ષની મોટી બહુમતી હોય તે સરકારની સ્થિરતા જાળવવી ઉઠાવવાની નૈતિક હિંમત કેળવવી જોઈએ. પહેલી પડે છે. ૧૯૬૭ પછીનાં થોડાં વર્ષો બાદ કરતાં કેંગ્રેસ પક્ષને
(૨) સ્વાતંત્ર્ય માટે લડતા પક્ષ તરીકે કેંગ્રેસે સારીયે જનતાનું સરકાર રચવાનું સદ્ભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું છે અને એ રીતે સરકારની પ્રતિનિધિત્વ કરતા એક રાષ્ટ્રીય મેરા તરીકેની કામગીરી બજાવવાની સ્થિરતા અને સાતત્ય સચવાયાં છે અને છતાં યે આર્થિક ક્ષેત્રે હોવાથી એણે સમાજના બધા વર્ગ અને સ્તરના લોકો માટે પોતાનાં પ્રગતિ નથી થઈ એટલું જ નહિ પણ આજે આપણે એક અભૂત- બારણાં ખુલ્લાં રાખવાં પડતાં. એમાં સામેલ થતા જાતજાતના પૂર્વ આર્થિક કટોકટીને આરે આવી ઊભા છીએ. એ જ પ્રમાણે ગુજ- અને ભાતભાતના લોકોને અનુલક્ષીને આંબેડકરે એક વખત રાતે સાબિત કરી આપ્યું છે કે પક્ષની ગમે એટલી પ્રચંડ બહુમતી એને ધર્મશાળા સાથે સરખાવી હતી. સ્વાતંત્ર્ય મળતાં એણે ભૂતહોય તે પણ પ્રજાને સહકાર ન હોય તો સરકાર ટકી શકે નહિ. કાળની આ પ્રથા ચાલુ રાખી એક શમિયાણા માફક કામ કરવાને માટે પ્રધાને અને સરકાર એ સમજી લે કે લેકશાહીમાં પ્રતિષ્ઠા બદલે વિચારનિષ્ઠ રાજકીય પક્ષ તરીકે કામ કરવાનું સ્વીકાર્યું હોત તે પક્ષની કે પ્રધાનની નહિ પણ લોકોની હોય; રાજ અમલદારનું નહિ, વધુ સારું થાત. પણ કેંગ્રેસના ભાગલા પડયા પછી એવી આમજનતાનું હોય.
આશા બંધાઈ હતી કે હવે વિચારકોણી અને કાર્યક્રમને આધારે (૨) સરકાર ગમે તે પક્ષની હોય પણ એ જ્યાં સુધી લોકોની પક્ષની નીતિઓ ઘડાશે અને એ સમાન વિચારો ધરાવતા સભ્યોને પકા આર્થિક જરૂરિયાત ન સંતોષી શકે ત્યાં સુધી એની સલામતીની બાય
બની રહેશે. આમ ન થવા પામ્યું એ દેશને માટે દુર્ભાગ્યની વાત છે. ધરી કોઈ ન આપી શકે. માટે સરકારે સર્વપ્રથમ લોકોની જરૂરિયાતે- આજે પણ કેંગ્રેસમાં અમીર, ગરીબ, મજૂર, માલિક, ભૂમિપતિ અને પ્રાથમિક જરૂરિયાત અંગે પૂરું ધ્યાન આપવું જોઈએ. આમ, આર્થિક ભૂમિહર, સંત અને શેતાને બધાને જ માટે સ્થાન છે. પક્ષ જનતાક્ષેત્રે રસરકારની કામગીરી જે હંમેશ મહત્ત્વની હતી તે હવે વધુ નિષ્ઠ જરૂર હોય પણ એથી વૈચારિક ક્ષેત્રે વિરોધી વ્યકિતઓ કે મહત્ત્વની બને છે.
જૂથને એમાં સરખું જ સ્થાન મળે એ જરૂરી નથી. વૈચારિક અને (૩) આ માટે યોજનામાં લોકોને અભિપ્રાય લેવામાં આવે, નીતિની દષ્ટિએ એણે વધુ સ્પષ્ટ, સુસંબદ્ધ અને સુસંગત બનવું પડશે. એમને સહભાગી બનાવવામાં આવે એ આવશ્યક છે; આર્થિક ક્ષેત્રનું (૩) જેમ સભ્યોની બાબતમાં તેમ જ કાર્યક્રમની બાબતમાં વિકેન્દ્રીકરણ ખૂબ જરૂરી છે.
પણ એ ભલે મધ્યવર્તી (Centrist) કાર્યક્રમ અપનાવે પણ એના () પૈજના લોકોના સહકારથી ઘડાઈ હોય તે પણ એને પરિણામરૂપે કોઈ પણ કાર્યક્રમ જ ન રહે અથવા બધા કાર્યક્રમ પેથીઅમલ સરખી રીતે ન થાય, ઉત્પાદનનું વિતરણ ગ્ય રીતે ન થાય માંનાં રીંગણાં કે ‘કાગજી કાર્યક્રમો' જ માત્ર બની રહે, એના એલાન તે યોજનાઓ નિષ્ફળ જ રહેવાની. આ અમલમાં સૌથી મોટું વિદન અને અમલમાં મોટું એવું અંતર રહે તે એ પક્ષ માટે અત્યંત એટલે સર્વ સ્તરે પ્રવર્તતા ભારોભાર ભ્રષ્ટાચાર, સરકારે પ્રધાનમાં તેમ જ ભયાવહ નીવડવાનું. પ્રગતિમૂલક અથવા ડાબેરી કાર્યક્રમની વાત થાય પ્રશાસનમાં પ્રવર્તતા ભ્રષ્ટાચાર સામે સખત હાથે કામ લેવાની તૈયારી અને કદમ કદમે પીછેહઠ થતી જાય તે જનતાનો પક્ષ પર વિશ્વાસ રાખવી પડશે. લાંચ - રુશવત અટકાવવાની સાથે જ રાજકીય સ્તરે ઊઠતો જ જાય એમાં શી નવાઈ? બીજી રીતે થતે ભ્રષ્ટાચાર પણ અટકાવવું પડશે. દા. ત. એક સત્તાવાર વિરોધ પક્ષે અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે એક પ્રધાનના આગ્રહને વશ (૧) લોકશાહીને સબળ અને સફળ બનાવવાની જવાબદારી થઈ બરીનીમાં એક જંગી કારખાના માટે જે જગ્યા લેવામાં આવી જેટલી શાસક પક્ષની છે એટલી જ અથવા એથીયે વધારે વિરોધ હતી એ ગંગાનાં પાણીથી સતત ધોવાઈ જતી હોવાને કારણે એ પક્ષોની છે. કારણ એમણે સાચા અર્થમાં લોકશાહીના ચોકીદાર તરીકે જમીન પૂરવા માટે જ સરકારને કરોડો રૂપિયા ખર્ચ કર પડ કામ કરવાનું છે. શાસક પક્ષની માફક વિધી દળોએ પણ પોતાની હતે. જાહેર સંપત્તિને આવો વ્યય અક્ષમ્ય અપરાધ જ ગણાવો જોઈએ. વિચારકોણી અનુસાર એક સ્પષ્ટ કાર્યક્રમ અપનાવી એને માટે જનમત સત્તાધારી પક્ષ
તૈયાર કરવું જોઈએ. (૧) પંડિત નહેરુના સમયથી જ દેશમાં એક પક્ષનું પ્રભુત્વ પંડિત નહેરુ માટે એમ કહેવાતું કે એ વડલાની છાંયમાં બીજે (One Party Dominance) રહ્યું છે. કેંગ્રેસના વિભાજન' કોઈ છોડે પાંગરી જ શકતો નથી. જયપ્રકાશજીએ એક વખત એવું પછી રાજકારણમાં પથાનું પ્રભુત્વ કાયમ રહ્યું, પણ પક્ષમાં નહેરુના પણ વિધાન કરેલું કે વડા પ્રધાન તરીકે નહેરુજીએ વિરોધ પક્ષોને