Page Text
________________
" /
૩૪.
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૨-૭૪
ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ: ૨૭મું અધિવેશન ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું ૨૭મું અધિવેશન વલ્લભ વિદ્યા- બીજે દિવસે સાહિત્યવિવેચનના વિભાગની બેઠક શ્રીમતી હીરાનગર ખાતે તા. ૧૨, ૧૩, ૧૪મી જાન્યુઆરીએ શ્રી ગુલાબદાસ બહેન પાઠકના પ્રમુખ સ્થાને યોજાઈ. આચાર્ય શ્રી ચ:વંત શુકલે. બ્રોકરના પ્રમુખપદે યોજાયું.
હીરાબહેનને પરિચય કરાવ્યો. હીરાબહેને 'કાવ્યમાં ટ્રીકટ (crisis): અધિવેશન યોજાયું એના બે દિવસ પહેલાં ગુજરાતમાં ફટી
કલાતત્ત્વએ વિષય પર પોતાના ૨ભ્યાસનિષ્ઠ વ્યાખ્યાનમાં કટોકટીના નીકળેલાં રમખાણો અને પોલીસના ગોળીબારથી તંગ અને સુબ્ધ
તત્ત્વનું સ્વરૂપ સમજાવ્યાં અને ક્લાના તત્ત્વ તરીકે તેની શક્યતાની
તથી કલાકૃતિમાં પ્રસંગ, પાત્ર ઈત્યાદિ પરના તેના પ્રભાવની ઉદાબનેલા વાતાવરણને કારણે અધિવેશન યોજાશે કે કેમ એવી શંકા
હરણો સાથે ચર્ચા કરી. છેલ્લી ક્ષણ સુધી રહ્યા કરી.
બીજે દિવસે બપોરની બેઠકમાં ‘સર્જાનું સાહિત્ય અને અગતા૦ ૧૨મીએ “આદિ બંધીની જાહેરાત થઈ હતી. એટલે
પ્રશ્ન” એ વિષય પર પરિસંવાદ યોજાયો હતે. પરિસંવાદના પ્રમુખ વિદ્યાનગરમાં પ્રવેશવા માટે પણ મુશ્કેલી હતી. પરંતુ અધિવેશનમાં શ્રી કરસનદાસ માણેક આવી શક્યા નહોતા, એટલે એમનું વ્યાખ્યાન, જનારાઓને કંઈ મુશ્કેલી નહિ પડે એવી સ્થાનિક નેતાએ ર્ડો. જયંત પાઠકે વાંચ્યું અને પરિસંવાદ સંચાલન કવિ શ્રી ઉશનસે તરફથી ખાતરી આપવામાં આવી હતી. આમ છતાં સૌરાષ્ટ્ર તથા
કર્યું. પરિસંવાદમાં શ્રી દિલાવરસિંહ જાડેજા, સિતાંશુ મહેતા, શિવ
કુમાર જોષી, યશવંત શુક્લ, ઉમાશંકર જોષી અને ગુલાબદાસ બ્રોકરે ગુજરાતનાં ઘણાં નગરોના સાહિત્યકારે આ પરિષદમાં ઉપસ્થિત
ભાગ લીધો હતો. શ્રી સિતાંશુ મહેતાએ યુગપ્રશ્નો વિશે પોતાની રહી શક્યા નહિ. અધિવેશનના પ્રમુખ અને બે વિભાગીય પ્રમુખ સ્વતંત્ર, મૌલિક અને નીડર વિચારણા સાટે રીતે રજૂ કરી. એમના મુંબઈના હતા, અને એકંદરે મુંબઈના સાહિત્યકારોની હાજરીની કેટલાક મુદ્દાઓનો જવાબ શ્રી યશવંત શુકલે આપ્યું. શ્રી ઉમાશંકર સંખ્યા ઘણી સારી હતી એમ કહી શકાય.'
જોષીએ સિતાંશુ અને યશવંત શુક્લનાં મુદ્દાઓને આવરી લઈને આ વખતોવખત જદા જુદા વિષયેની કોન્ફરન્સ યોજવાના અનુ- યુગપ્રશ્ન વિશે પોતાની ગહન, સઘન અને માર્મિક વિચારણા રજૂ ભવને લીધે વિદ્યાનગરની અધિવેશન માટેની વ્યવસ્થા તરત ધ્યાન કરી. એકંદરે પરિસંવાદ ખૂબ રસિક અને જીવંત બન્યા. ખેંચે એવી હતી, વિશેષત: પરિષદના આગળનાં ત્રણેક અધિવેશનના તે દિવસે રાત્રે શ્રી બકુલ ત્રિપાઠીના સંચાલન હેઠળ ‘સાહિત્યિક અનુભવ પછી ઉતારે, ચાપાણી તથા ભેજનની વ્યવસ્થા પાછળ ગઠિને કાર્યક્રમ યોજાયો. એમાં લેખક-લેખિકારોને થડા થોડાના પુખ્ત વિચારણા અને પૂર્વ - આયોજન રહેલાં હતાં, જેથી અધિ- જૂથમાં બેલાવીને કેટલીક પ્રશ્નોત્તરી કરવામાં આવી. શ્રી બકુલ વેશનના કાર્યક્રમમાં વિકોપ ન પડે, બલકે એમાં હાજરી સારી જળવાઈ ત્રિપાઠીની સૂક્ષ્મ, તીક્ષણ અને વેધક પરિહાસશકિત કયારેક લેખકોના રહે. સ્થાનિક વિદ્યાર્થીઓ, અધ્યાપકો અને અન્ય કાર્યકર્તાઓ ઉપહાસમાં પરિણમતી, પરંતુ શ્રોતાઓને સારું મનરંજન માણવા બજાવેલી કામગીરી ધન્યવાદને પાત્ર હતી.
મળ્યું. પહેલે દિવસે ત્રણ વાગ્યે વાણિજ્ય મહાવિદ્યાલયના પટાંગણના ત્રીજે દિવસે સવારે સંશોધન વિભાગની બેઠક ડૉ. પ્રબંધ રમ્ય વાતાવરણમાં અધિવેશનને પ્રારંભ થયો. કેટલાક સમયથી અધિ- પંડિતના પ્રમુખ સ્થાને યોજાઈ. ડૉ. પ્રબોધ પંડિતે “પહેલી ભાષા વેશનના મુખ્ય કાર્યક્રમમાં સાહિત્યેતર ક્ષેત્રના મહાનુભાવો અને
બીજી ભાષા અને ?” એ વિષય પર પિતાનું વ્યાખ્યાન આપ્યું.
માતૃભાષા અને બીજી ભાષા વિષેનું એમનું વ્યાખ્યાન અત્યંત સ્થાનિક નેતાઓ એટલો બધો સમય ખાઈ જતાં અને એટલું બધું
મનનીય હતું. ડં. પંડિત પિતાના વિષયના નિષ્ણાત છે અને મેડું થઈ જવું કે પ્રમુખના પ્રવચન માટે ખાસ સમય રહેતે નહિ એમણે પોતાની મૌલિક પૃથક્કરણશીલ દષ્ટિથી વિજયનું નિરૂપણ અને મોટા ભાગના સાહિત્યરસિક શ્રેતાઓ પણ ભેજન માટે ઊપડી કરી આપણામાં પ્રવર્તતા કેટલાક ખેટા ખ્યાલે નિરસન કર્યું. જતા. વિદ્યાનગરે એવી પરિસ્થિતિ નિવારી અને મુખ્ય કાર્યક્રમનું
ત્યાર પછીની પૂર્ણાહુતિની બેઠકમાં છેલ્લાં બે વર્ષમાં અવસાન અાયોજન પરિષદને ગૌરવ અપાવે એ રીતે કર્યું.
પામેલા સાહિત્યકાર માટે શેક ઠરાવ તથા પરિષદના મકાન માટે સરદાર પટેલ તથા વિદ્યાનગરની આધસ્થાપકો , ભાઈકાકા
ઠરાવ રજૂ થશે. હવે પછીના અધિવેશન માટે તથા જ્ઞાનસત્ર માટે અને સ્વ. ભીખાભાઈ પટેલની સ્મૃતિને અંજલિ આપી સ્વાગત
અનુકમે પોરબંદર તથા વ્યારા તરફથી નિમંત્રણ મળ્યાં અને ત્યાર પ્રમુખ શ્રી એચ. એમ. પટેલે પોતાના પ્રવચનમાં વિદ્યાનગરને પરિચય
બાદ મંત્રી શ્રી પીતાંબર પટેલે આભારવિધિ કર્યો તે સાથે કાર્યક્રમ કરાવ્યો અને યોગ્ય જ કહ્યું કે સ્વ. રામનારાયણ પાઠકની ‘એમી’
પૂરે થયો. વાર્તા પાઠયપુસ્તકોમાં રાખવી કે નહિ તેને આખરી નિર્ણય રાજ્યના શિક્ષણ ખાતાના કે તેના બેડનો નહિ પણ સાહિત્ય પરિષદને હવે
- સાહિત્ય પરિષદના અધિવેશનમાં મહત્ત્વના નિર્ણયને પરિષદની
શાખાઓ સ્થાપવા અંગેનો હતો. પરિષદની વધતી જતી સભ્યસંખ્યા જોઈએ. એવા પ્રભાવવાળી સાહિત્ય પરિષદ બનવી જોઈએ. શ્રી
અને વધતી જતી પ્રવૃત્તિને લક્ષમાં લેતાં તેની શાખાઓ દ્વારા અભિઉમાશંકર જોષી તથા નિવૃત્ત થતા પ્રમુખ શ્રી સ્નેહરશિમએ પ્રસંગોચિત મુદ્દાસર વકતવ્ય રજૂ કર્યું. વરાયેલા પ્રમુખ શ્રી ગુલાબદાસ
વૃદ્ધિ થાય અને સંસ્થા વધુ સમૃદ્ધ બને એ સર્વ રીતે ઈષ્ટ છે. બ્રેકરને પરિચય કરાવતાં વકતવ્યોમાં એમની સાહિત્યિક સિદ્ધિઓ પરિષદના પોતાના મકાન માટે વેગથી પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે કરતાં એમની વ્યવહારકુશળતા પર વિશેષ ભાર મુકાયો.
અને એ કાર્યમાં ઠીક ઠીક પ્રગતિ સધાઈ છે, તેમ છતાં સરકારી આ પ્રસંગે મહારાષ્ટ્રમાંથી પધારેલા કેટલાક મરાઠી સાહિત્ય- વહીવટી વિલાબને કારણે પરિષદમાં પોતાનું મકાન થતાં થાય કરતાં કારના અભિવાદન કાર્યક્રમ પણ યોજાયો એ પણ પરિષદને વધુ વર્ષ લાગશે એમ કહી શકાય. ગૌરવ અપાવે એવી યોજના હતી.
- પરિષદના બંધારણમાં અધિવેશન વખતે કેટલીક બંધારણીય પ્રમુખ શ્રી ગુલાબદાસ બ્રેકરને પોતાનું લખેલું પ્રવચન પૂરે
ફેરફાર થવાની સંભાવના હતી પરંતુ તે ન થયા. આ વખતે પરિપર વાંચવાનો સમય અપાયો એ ખૂબ આનંદની વાત હતી.
પદના પ્રમુખને નિર્ણય ચૂંટણી દ્વારા થશે. ચૂંટણીનો માર્ગ સહિત્યપરિષદના મંત્રીઓએ હવે પછીનાં અધિવેશનમાં પ્રમુખના પ્રવચન
કાર માટે ગૌરવભર્યો લાગતો નથી. આ પદ્ધતિમાં જે ફેરફાર નહિ માટે પૂરતો સમય રહે એવું આયોજન કરવા પાછળ ખાસ લક્ષા
થાય તો ભવિષ્યમાં પરિષદનું પ્રમુખસ્થાન ચૂંટણી લડી શકે એવા આપવું જોઈએ. શ્રી રે ‘સાહિત્ય—તત્ત્વ અને તંત્ર’ એ વિષય માત્ર શ્રીમંત સાહિત્યકાર અને વખત જતાં માત્ર શ્રીમંતો ઝૂંટવી પરના પિતાના પ્રવચનમાં કયપદાર્થ, કથનરીતિ, અનુભૂતિપિડ,
જશે એવો ભય રહે છે. સર્જક ભાવવિશ્વ ઈત્યાદિ અને એની વિવેચનામાં થતાં પરિ
એકંદરે વિદ્યાનગર ખાતે યોજાયેલી પરિષદનું અધિવેશન સારી વર્તનનાં કારણોની તથા યુગબેધ અને તે તે કાળના સાહિત્યના સફળતા પામ એમ કહી શકાય. વાદોની છણાવટ કરી.
ડૉ. રમણલાલ ચી. શાહ
માલિક : શ્રી મુંબઇ જૈન યુવક સંધ, મુદ્રક અને પ્રકાશક: મુંબઈ-૪. ટે નં ૩૫૦૨૯૬
મી ચીમનલાલ જે. શાહ. પ્રકાશનસ્થળ : ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ,
મુદ્રણસ્થાન : ધી સ્ટેટ્સ પીપલ પ્રેસ, કોટ, મુંબઈ–૧.
| SR No. | 525959 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1974 Year 35 Ank 17 to 24 and Year 36 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Chimanlal Chakubhai Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1974 |
| Total Pages | 256 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 30 MB |