Prabuddha Jivan 1958 Year 19 Ank 17 to 24 and Year 20 Ank 01 to 16

SR No.: 525943
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1958
Total Pages: 236
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 22 MB

Page 54

૨૧૨
* પ્રબુદ્ધ જીવન : ૨
તા. ૧૫-૩-૧૮
સાધતાં કઈ માણસ વિજ્ઞાનની ભૂમિકા પર પહોંચી જતા ખરે પ્રસન્ન–હવે આવું નથી ચાલવાનું. કારણું, હવે તે આખે માનવ એટલું જ નહિ, એ લોકોને તે એથી આગળની ભૂમિકાની પણ મહેરામણ સાક્ષાત્ ઈશ્વરની મૂર્તિ બની ગયું છે. હવે તે એની જ ખબર હતી. પણ સરવાળે તે એ સઘળા વ્યક્તિગત વિકાસને જ આરતી કરવી પડશે, એને ભેજને મળ્યું છે કે નહિ એની કાળજી લેવી વિચાર હતે. એક માણસ વિજ્ઞાનની ભૂમિકામાં જ રહે અને બાકીના પડશે. એ રીતે સારાય માનવ-સમાજને ભગવાન ગણીને એની પૂજાનું સૌ મનની ભૂમિકામાં જ જીવ્યા કરે, એવી હાલત હતી. જે ઉપરની નાટક કરવું પડશે. પહેલાં તે આપણે નાટક જ ભજવશું. પણ એ ભૂમિકામાં પહોંચી જતા એને વિશેષ વિકાસ થતા અને એટલા રીત નાટક કરતાં કરતાં પછી ટેવાઈ જઈશું. માટે એને શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવતું. આમ એ આખી ઐચ્છિક આધ્યા
બાળપણમાં મેં યોગશાસ્ત્ર વાંચેલું. અરે, વાંચેલું શેનું, ચિત્રો છે. . ત્મિક સાધનાની પ્રક્રિયા હતી, અને એમાં એકલદોકલ વ્યક્તિ જ
વગેરે જ નીરખ્યાં હશે ! સમાધિસ્થ પુરુષ કેવી રીતે બેસે કરે છે એનું અગ્રેસર થતી.
એમાં વર્ણન આવે છે. આપણે તે બંદાએ બરાબર એવું આસન , , . પણ હવે કોઈ મહાપુરુષ એકલો એક જ ઐચ્છિક ધોરણે જમાવીને બેસવાનું શરું કરી દીધું. પણું આ મન કાંઈ શાંત પડે ક વિજ્ઞાનની ભૂમિકા પ્રાપ્ત કરે એ આ યુગમાં નથી ચાલવાનું. હવે તે નહીં. બાકી પિલા ચિત્રમાં તે ચિત્ત આબાદ શાંત-સ્વસ્થ લાગતું. હું
સમગ્ર જનતાએ અનિવાર્ય રીતે વિજ્ઞાનની ભૂમિકા પર આવવાનું પણ કલ્પના કરો કે ઉં, 'આપણી પણ સમાધિ લાગી છે, પણ AD, રવ છો પોતાની સામમિકા ભઠ્ઠી વી પશે. શાનું? ઘડીકમાં તે ચિત્ત બીજે ભટકવા ભાગી જતું. એ વખતે મને ભૂમિકાને ભૂલી જઇશ, ભૂલી જઈશ, એમ ત્રણ વખત રટતા રહો હું વડોદરા ખાતે હતા. ત્યાં સખત ગરમી પડતી, એને લીધે સેક્સ તે પણ એ તે માથે ચઢી બેસશે. એટલા માટે વિજ્ઞાનની ભૂમિકા આસન જમાવવા છતાં મન હાથ રહેતું નહોતું. પછી તે મેં એક પર જબરદસ્તીથી જવું પડશે એવું વિજ્ઞાનનું એલાન છે. પણ તરકીબ અજમાનો. નળની નીચે ગોઠવાઇને આ પ્રયોગ આગળ આપણ સૌ ત્યાં જઈ શકશુ તે આધ્યાત્મિક પ્રયત્નથી જ, એને. ધપાવ્યું. ઉપરથી પાણી ટપક્યા કરતું. હું માનતા કે બસ આપણે તે અર્થ એ થયો કે વિજ્ઞાન આધ્યાત્મિક ચિંતન માટે તકાદો કરી રહ્યું સાક્ષાત્ શિવજી જ છીએ, હવે તે ખરેખરની સમાધિ લાગી. આવાં છે. વિજ્ઞાનનું એ આહવાન છે કે જનો ઋષિએ વ્યકિતગત સાધના નખરાં કરતાં કેઈઈ વાર ચિત્ત એવી શાંતિ અનુભવતું, કે જાણે કરતા હતા, પણ હવે તમે સામહિક સાધના કરે. અને ત્યારે જ સમાધિ જ ન ચઢી હાય ! શાસ્ત્ર પ્રમાણે એ સમાધિ ગણાય કે નહીં,
આ વિજ્ઞાન તમારે માટે કલ્યાણકારી સાબિત થશે, નહિ તે એ તમારે ખબર નથી. પણ હું ખૂબ પ્રસન્નતા અનુભવતે એ વાત નક્કી. - નાશ નોતરશે.
મનમાં કોઈ જાતની વાસના રહેતી નહોતી. તમે પણ જરા એવે - બે જ વિકલ્પ : સામૂહિક સાધના યા તે સાક્ષાત્ મત પ્રયોગ કરી જોજો. બહેનેનાં માથાં પર અંબાડા હોય છે. આથી આ વિજ્ઞાનની ભૂમિકા ' પર પહોંચનારે પેલે એકલદોકલ ઋષિ શું એમને આ બધું બરાબર સમજાશે. વાળ પર પાણી ટપકશે ત્યારે
કરતે હતે? “હું અને મારું' છેડતે હતે. એ વેદાંતની ભાષા વદ એમને તે બસ શંકર ભગવાન ને ગંગા ને એવાં એવાં જ સ્મરણે હત–આ ઘર મારું નથી, આ ખેતર મારું નથી, અને આ દેહ પણ જાગી ઊઠશે. થોડા વખત આવું નાટક કરશે પછી ફાવટ આવી જશે.
મારે નથી. એ જ રીતે હવે આપણે સૌએ કહેવું પડશે–આ ઘર, વિજ્ઞાનયુગમાં જીવમાંથી શિવ બનવું પડશે , :
સંપત્તિ, ખેતર કાંઈ જ મારું નથી, આપણું સૌનું સહિયારું છે. અમે પણ ગ્રામદાનનું એક નાટક જ શરૂ કર્યું છે. જોકે પૂછે આજના આ વિજ્ઞાન-યુગમાં અનિવાર્ય રીતે આ કરવું જ પડવાનું છે.
છે કે “ગ્રામદાની ગામનાં લેકેની જમીન પ્રત્યેની આશક્તિ સાવ છૂટી
ગઈ શું ? એ બધાં વૈરાગી-સાધુબાવા બની ગયાં શું? શું એ બધાં, તમારી સામે બે જ વિકલ્પ રહ્યા છે, પસંદ કરી લે–સામૂહિક સાધના
જેવી અમીદ્રષ્ટિથી પિતાનાં બાળબચ્ચાં તરફ જુએ છે, બિલકુલ છે , અથવા તે સાક્ષાત્ મત. કયાં તે તમે આધ્યાત્મિક સાધના કરી પૃથ્વી
એટલા જ પ્રેમથી ગામનાં બાકીના સઘળાં બાળક તરફ જોતાં થઈ પર સ્વર્ગ ઉતારો કયાં તે પૃથ્વીની સાથે તમે, અને તમારી સાથે
ગયાં છે કે?” ભલા ભાઈ, પલકવારમાં તે આવું બધું થઈ જતું હશે? પૃથ્વીને લઈ ભરખાઈ જાવ.
હું તે કહું છું કે એમણે ગ્રામદાન આપ્યું છે, અર્થાત્ ગ્રામદાનનું લેક મને પૂછે છે, “બાબા, તમારું આ ગ્રામદાન-ભમાન
એક નાટક કર્યું છે. આજના યુગ માટે એ નાટક અત્યંત આવશ્યક ચાલવાનું નથી, એમાં તે “હું અને મારું” છોડવાની બહુ જ કહે છે. વિજ્ઞાનનું એવું આહ્વાન છે. એવી વાત છે, અતિશય ઊંચી ભૂમિકા પર જવું પડે એમ છે.” હું તમારે સૌએ-Bફેસર અને વિદ્યાર્થીઓએ-સમજવું પડશે કે જવાબ આપું છું કે “આ તમે કેવી વાત કરે છે ? અરે ઊંચી હવે આથી આગળ માનસશાસ્ત્ર ભણવું એકારે છે. હવે તે અતિભૂમિકા પર તે પેલું કૂતરું પણ ગયું, જે સ્કૂટનિકમાં વિરાજેલું હતું.
માનસશાસ્ત્ર ભણવું પડશે. આજે આપણી હાલત શું છે? આપણું ત્યાં જઈ જીવ્યું કે મર્યું એ અલગ વાત છે. વિજ્ઞાન આગળ વધશે.
સૌ આજે જીવ છીએ. હવે જીવની ભૂમિકા નથી ચાલવાની, શિવની
ભૂમિકા જોઈશે. વિજ્ઞાન-યુગની આ માંગણી છે. એટલા માટે આ - તે એ (કૂતરું) ત્યાં જીવતું પણ રહેશે. આ વિજ્ઞાન-યુગમાં આમ આ
જમાનામાં તમારે હવે ઉપનિષદ્દ, યેગશાસ્ત્ર, ભગવદ્ગીતા વગેરેનું ૬ કતરું જે ઊંચી ભૂમિકાએ પહોંચી ગયું, તે શું આપણે માણસ અધ્યયન કરવું પડશે. હું મારું છોડીને સમ-ભાવથી કામ કરેવાં પડશે.
જેવા માણસ થઈને પાછા પડશું ? અરે ! તમે જઈ શકે છે કે નહિ ત્યાગને મજાની રોટલી સમજીને આગ પડશે. આ બધું કરવું એ તમને પૂછે જ છે કેણુ?”. .
પડશે. આમ એક તરફથી તમારે શિક્ષણમાં વિજ્ઞાન શીખવું પડશે - ' ન માનવ, ન સમાજ, ને ધર્મ, બધું જ નવેસરથી અને બીજી તરફથી આત્મજ્ઞાની બનવું પડશે. તમને આવી બે પાંખે
હશે તે જ આ જમાનામાં તમે ઊડી શકવાના છે. વિશ્વવદ્યાલયમાં હું એકબે વર્ષથી લગાતાર મનની ભૂમિકાથી ઉપર ઊઠવું પડશે
આ દૃષ્ટિએ ચિંતન ચલાવજે. એ વાતને જાપ જપ્યા કરું છું. સુપર-માઈન્ડ (અતિમનસ)ની
આ પાકના સ્વર્ગની વાર્તા નથી, આ લેકને વ્યવહાર છે રજી. * . ભૂમિકા પર જવું પડશે. આમ તે સુપર-મેંટલ ભાષા એ તત્ત્વજ્ઞાનની
આજના જમાનામાં આ વ્યવહારની વાત છે, વેદાંત નથી. ભાષા છે. એને સાવ મામૂલી જેવી ગણીને તમારે અને મારે સૌએ
આવું આવું કરવાથી પરલેકમાં તમારું કલ્યાણ થશે એવી વાત નથી, ' એને પ્રયોગ કરવો પડશે. વિદ્યાર્થી અને શિક્ષકોએ વિજ્ઞાનની પ્રગ
પણ આથી તે આ લેકમાં જ કલ્યાણ થશે. આજે સંહાર કરવાવાળા શાળામાં આવા પ્રયોગ કરવા પડશે. એટલું જ નહિ, ખેડૂત, વેપારી,
શું કરતા હોય છે? હિરોશીમા પર બેબ નાંખે. તે આખેઆખું સરકાર, પ્રજ-સૌએ આ પ્રયોગ કરવો પડશે એ નક્કી માનજો. અને નગર નાશ પામ્યું બચ્ચાં, ઘરડ, સ્ત્રી-પુરુષ, ઢોર-ઢાંખર, ઝાડ-પાન એટલા માટે જ તમારાં પેલાં જૂનાં-પુરાણાં પાઠયપુસ્તકે, વાર્તાઓ, અને સધળું સ્વાહા. આમ હવે સંહાર ૫ણું સામૂહિક થાય છે. એના આખુ સાહિત્ય હવે અર્થહીન બની ગયું છે. આખું વાત્મય સાવ જવાબમાં આપણે સામૂહિક ઉત્પાદન, સામૂહિક પ્રેમ, સામૂહિક સહાગ, નાનકડું છે, એ હવે કોમ નહિ આવે, હવે તે અંભિનવ વાલ્મય અને સામૂહિક જીવન-આ સધળું કરવું જોઈશે. વ્યક્તિગત મનના રચવું પડશે. ફરીથી નવે નામે ધર્મની સ્થાપના કરવી પડશે, ઊંચી દિવસે સમાપ્ત થયા. સમૂહમાં વ્યક્તિનું મન સમાઈ ગયું. હવે અહિંસાની ભૂમિકા પર જવું પડશે. એ પુરાણે ધર્મ હવે નથી નભવાને. મૂર્તિની આવી સામૂહિક શક્તિ નિર્માણ કરવી પડશે.
(સંક્ષેપ) સમક્ષ ગયા, કપૂર સળગાવ્યું, આરતી ઉતારી, બસ થઈ ગયા ભગવાન ધારવાડ, મૈસુર રાજ્ય. તા. ૩૧-૧-૫૮
, વિનેગા