________________
તેની બિક સમીક્ષા કરી તથા મેં જીઆની પરિષદમાં
કી ના પ્રગટ કરી હતી.
માં
માં અયિ છે તેની
પર ન કાંગ્રેસ કાર્ય કરીને ઉદેશીને - સારી રીતે , કારણ કે જો રીતે
. તા. ૧-૪-પ૭ ના રોજ દીલ્હી ખાતે કોગ્રેસ પ્રમુખ શ્રી અરે પ્રદેરા કોગ્રેસ સમિતિના પ્રમુખ તથા મેંત્રીઓની પરિષદમાં એક 1 લિ મહેતપૂર્ણ વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું અને કોગ્રેસ આજે કેમ દીનપ્રભાવ બનેલ છે તેની વેધક સમીક્ષા કરી હતી. તેમણે પોતાના વ્યાખ્યાનમાં જ
આદેશ સ્તુતિ અને તકસાધુ વૃત્તિ વિષે ઊડી વેદના પ્રગટ કરી હતી. તે વ્યાખ્યાનનું મહત્વનો ભાગ તારવીને મૂળ અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત છે જયાં સુધી આપણે જીવીએ છીએ ત્યાં સુધી આપણે લાવોનું સૈકાઓથી છે. અને આપણી અનેક આફતો અમુક અંશે તેને Nી અને વિરોધી બળાનો સામનો કરવાનું રહેવાનું જ છે. યુધ્ધ અને આભારી છે. આપણે ત્યાં શિશદિયા પરમાર સામે લડતા હતા અને , આ સઘર્ષ ચાલ્યા કરતાં હોય ત્યાં સુધી આપણે સુખસગવડને વિચાર પરમાર સેલકો સામે લડતા હતા. આ કોમવાદ નહોત; આ જ્ઞાતિવાદ. "કરી શકતા નથી; અંગતે સ્વાર્થ સાધવાનો વિચાર કરી શકતા નથી. હિતેક ભારતના ઇતિહાસમાં આ કાંઈ નવું નથી. એવી જ રીતેં કેમ- "
જે પક્ષ સુખ સગવડ અને સ્વાર્થ સાધનાના વિચારને ગૌણ બનાવ- વાદ પણ ભારતના ઇતિહાસમાં ને નથી. આ બધું આપણે ત્યાં.. શિક વાને તૈયાર નથી તે પક્ષે આખરી અવસાન માટે તૈયાર રહેવું જોઇએ. કંઈ કાળથી છે જ. પણ એ સાથે બીજી પણ એક હકીક્ત છે કે દિ ક્રિયાશીલતા અથવા તે સ્પ્રાણમયતા અને સુખસગવડ અથવા તે તક- આપણે તે સામે હંમેશા લડવાના પ્રયત્ન કરતા રહ્યા છીએ. આ જ
- સાધુતાએ વચ્ચે કદિ મેળ સંભવે નહિ. જેઓ કાંગ્રેસ એક ક્રિયાં- પ્રત્યાધાતી બળ ઓછાં થયાં છે, નબળાં પડ્યાં છે એ હકીકત આ૫ણું : કરી શીલ સંસ્થા તરીકે વિચાર કરે છે તેમણે સ્વાર્પણની પરિભાષામાં સંસ્થાની પ્રાણમયતા-ક્રિયાશીલતા પુરવાર કરે છે. આપણી આઝાદીની '
વિચાર કરવા માટે અને સ્વાર્પણ નહિ તે છેવટ સુખસગવડ અને લડત દરમિયાન પણ અંગ્રેજો આ કેમવાદ અને જ્ઞાતિવાદની સાથે આ તકસાધુપણાને ખ્યાલને ગૌણ બનાવવા માટે તૈયાર રહેવું જ જોઈએ. રમત કરતા હતા. પણ તેથી આપણે કદિ શિથિલ અથવા તે. " , આજે છે તેથી પણ વધારે વિકટ સંધર્ષ માટે આપણે તૈયાર રહેવાનું નિરૂત્સાહ બન્યા નહોતા. જે પ્રાણુની જ કમીના હોય તે એક સંસ્થા . , Eદા છે. બંદુકના કુંદા અને ગોળીઓ ખાવાના જખમ નીચે મેં કોગ્રેસ માટે કોઈ પ્રાણુ આપી ન જ શકે. પણ કાંગ્રેસ વિષે સારા નસીમેં : " માટે. મત આપતા મતદારોને જોયા છે. ૧૮૪૬ પહેલાં કોંગ્રેસ માટે ૩ આપણે એમ કહી શકીએ તેમ નથી. આપણે આ પ્રતિકુળ તને
મત આપનારા કેાઈ સરળ સંગો વચ્ચે મત નહોતા આપતા, પણ સામનો કરવાનું છે. આપણે સરકારી અધિકારીઓને દેષ કાઢીએ ' તેઓ જાણતા હતા કે તેઓ એક એવી વ્યકિતઓના મંડળ માટે મત છીએ. પણ અંગ્રેજ સરકારના દિવસેમાં શું એ અધિકારીઓ નહોતા ? ' આપતા હતા કે જેઓ સેક્સ આદર્શોને વરેલી હતી, જે એ આદર્શોને આપણામાંના થોડાક જુની ઢબે વિચાર કરતા હશે. આપણે ઉત્સાહ- હું પહોંચી વળવાની તાકાત ધરાવતી હતી અને તેઓ આ માનવમંડળી પૂર્વક આ અનિષ્ટ તને સામને કરીએ. દેશને પ્રતિકુળ અનિષ્ટ સાથે અથવા તે તેમની પહેલાં કોઈ પણ આગમાં ઝંપલાવવાને તૈયાર તને સતત સોમને કરતા રહેવું, એ સિવાય કોંગ્રેસનાં જીવનને હતા. આઝાદી મળ્યા બાદ કોંગ્રેસમાં ન સમજી શકાય એવું કાંઈક બીજો અર્થ શું છે ? પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિ માટે કે અખિલ હિંદ - બન્યું છે, જેને લીધે લેકના મનમાં એક એવી લાગણી ધીમેથી છતાં કેગ્રેસ સમિતિ માટે કે અન્ય કોઈ સંસ્થા માટે આપણી પાસે Eછે. અદૃષ્ટ રીતે ફેલાઈ રહી છે કે આપણે આપણી જવાબદારીથી ભાગીએ સુસજ્જ કાર્યાલ હોય કે ન પણ હોય. અલબત્ત સુસજજ સાધન
છીએ. આશ્ચર્ય નથી કે લેકે આપણાથી દૂર જઈ રહ્યા છે. આપણે સગવડવાળાં–કાર્યાલયે હોય તે સારૂં. પણ કોંગ્રેસની ઈમારત પથ્થર આપણુ કાર્યોકતોને તે જવાબદારી ઉપાડતાં શિખવવાનું છે. તાલીમ અને ચુન વડે બંધાયેલી નથી. તે બે પેઢીઓનાં બલિદાન ઉપર . આપવાની છે. આપણે માત્ર સામ્યવાદીઓ કે જનસંધપક્ષ સાથે જ નિમૉણ થઈ, છે અને આ જ આપણે વારસે છે. સાથે સાથે 'લડવાનું છે એમ નથી, આપણી સંસ્થામાં જે પ્રમાદ દાખલ થયો છેઆપણને જવાબદારીઓ પણ વારસામાં મળી છે, મેં ઉપર જણાવ્યું ' અને જે તકસાધુ લેક એંટી બેઠા છે તેની સાથે પણ લડવાનું છે. તેમ, કામ કઠણ છે પણ તેથી આપણે કરવાનું નથી. એક જ એવી ;
કેગ્રેસમાં ઢગલાબંધ તકસાધુઓ દાખલ થઈ ગયા છે. પક્ષનેતાની નિરાશા છે કે જે દિલને ગમગીન બનાવે છે અને તે ત્યારે અનુભવાય ! . . ચૂંટણી થાય તે પહેલાં ધારાસભ્ય પ્રધાનપદાની શોધમાં નીકળી પડે છે કે જ્યારે કેંગ્રેસી કાર્યકર કોંગ્રેસી કાર્યકરના નિશ્ચિત ધોરણથી I !'. * છે. પંડિતજી તે દિવસે કહેતા હતા તેમ હવે પછીનાં બે વર્ષે સંસ્થા નીચે ઉતરેલો માલુમ પડે છે.
માટે કટીના હશે. આપણા કે સંસ્થાના જીવનમાં કટોકટી એકાએક આપણે હમેશાં કાર્યક્રમને વિચાર કરતા હોઈએ છીએ. જેટલા સરજાતી નથી. ભરતી ચડતી જાય છે તેમ પાણીની સપાટી વધતી
પ્રમાણમાં આપણે લોકોનાં મન અને હૃદયને જીતવામાં કાર્યક્રમને જતી દેખાય છે. એ જ પ્રમાણે કટોકટી પણ કેળવાતી જાય છે. ઉપયોગ કરી શકીએ તેટલા પ્રમાણમાં જ કાર્યક્રમની કાર્ય સાધકતા આ જાણીને આપણે જરા પણ ઢીલા થવાની જરૂર નથી; જરા પણ
આપણે સમજવાની છે. જેને વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા એ જ આપણી ભયવ્યાકુળ બનવાની જરૂર નથી; દિલગીર થવા માટે કોઈ કારણું છે. સર્વ લડતને પાયો છે. ક્રાન્તિ કેટલીક વખત હાથમાંથી સરી જાય એમ પણ મને લાગતું નથી. કટીની ઘડિ આવી રહી છે, અને જે
છે અને ક્રાન્તિના પ્રજાને નાશ કરે છે. આપણે આજે એ આપણુમાં સત્ત્વ હોય છે, એ કસેટીને હસતા માટે સામને કરવા,
કક્ષાએ—એ કટોકટીએ–પહોંચ્યા છીએ કે જ્યારે ક્રાન્તિનાં સૂત્ર આપણા આપણે તૈયાર થવું જોઈએ. શ્રી સત્યનારાયણ રાજુ કહે છે તેમ આપણા હાથમાંથી સરી રહ્યા હોય એમ લાગે છે. તેથી અમને ઉપરના કસોટી પ્રાન્તિક સમિતિમાં કે ૭, જન્તર મન્તર રાડમાં નથી. દરેક માણસને. અને મને ખાત્રી છે કે, આપને બધાંને જે એક જ બાબત ખેતર, દરેક ફેકટરી, દરેક લતે, દરેક ગામડું આપણી કસોટીની ભૂમિકા ચિતા કરાવી રહેલ છે તે એ છે કે પ્રજાજને કોંગ્રેસમાંથી અથવા બની રહેલ છે. વખત જાય છે તેમ, આપણી કસેટી આથી પણ તે તેની પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરવાની તાકાતમાંથી વિશ્વાસ તે ગુમાવી નk - વધારે વિકટ-મુશ્કેલ-બનવાની છે.
' '
બેસે ને? આમ હોવાથી આપણે એ. આઈ. સી. સી. ની બેઠક વખત ૩૦-૪૦ વર્ષથી કોઈ ને કોઈ કાર્યક્રમ આપણી સામે હોય જ છે. ફરીથી મળીશું, જરૂર મુજબ એક બે દિવસ સાથે બેસીશું, ચચ આપણે કોમવાદ સામે લડવાનું છે, આપણે સામ્યવાદ સામે લડવાનું કરીશું, કેંગ્રેસને આ દૃષ્ટિએ વિચાર કરીશું, તેમાં નવા પ્રાણુને, છે; આપણા લોકોના વિકાસને અવરોધ કરતી દરેક નાની બાબત સંચાર કરીશું, ક્રિયાશીલતા પ્રગટાવીશું અને.. હમણાં મેં કહ્યું તેમ, સામે આપણે લડવાનું છે. આ કાર્યક્રમ આપણી સામે છે જ. આપણે જે લેકે ઉપર આપણે પહેલાં જેટલું પ્રભાવ પડતે બંધ થયે . જ્ઞાતિવાદની ફરિયાદ કરીએ છીએ. આને માટે કોણ જવાબદાર છે તેને હું વિચાર કરતા હતા. આ પાંચ વર્ષમાં આપણે શું કર્યું છે?
છે. તે લેકે સાથે આપણે સંપર્ક ધનિષ્ટ બને તેવા કાર્યક્રમ ઘડીશું. એવું તે કાંઈ નથી કે જ્ઞાતિવાદ એકાએક ઉભું થયું છે ? હિંદમાં તે
ઉછરંગરાય ન, હેડ
*
*
*
*