Page Text
________________
૨૩૮
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૪-૫e
મધ્યપૂર્વમાંનું ખનિજ તેલ
કરોડ ટન ) અને ૧૮૪૭ માં ૮.૭ ટકા (લગભગ ૪.૨ કરોડ ટન)
હિસ્સો હતા. નજીકના વર્તમાન સમય દરમ્યાન મધ્યપૂર્વમાંના તેલની જેણે પશ્ચિમ યુરોપમાં એક મોટી કટેકટી સરજી છે. આંખે ઊડીને વળગે એવી મહત્તાનું દર્શન નીચે આપેલા કોઠામાંથી
(જેનું આપણે પહેલાં નામ પણ સાંભળ્યું નહોતું અથવા તે જોવા મળશે. આ કોઠે તેમજ આ લેખમાંના બીજા આંકડાઓ “ધી જેમનું પહેલાં કોઈ ખાસ મહત્વ નહોતું તેવા સાઉદી અરેબિયા, કુવાઈટ, ઈરાક, ઈરાન, તેમ જ સીરીયાના સત્તાધીશને દુનિયાના
બેંક” (The Banker" ) ના થોડા સમય પહેલાંના અંકમાંથી આગળ પડતા દેશે માનભર્યા નિમંત્રણે આપે છે અને તેમનું ઉદ્ભૂત કરવામાં આવ્યા છે. બાદશાહી સ્વાગત કરે છે તેનું કારણ શું છે? તેનું રહસ્ય નીચેના તેલનું ઉત્પાદન-મધ્યપૂર્વમાંનું તેમજ જગતનું લેખ ઉપરથી પ્રબુદ્ધ જીવનના વાચકને સમજાશે. આ લેખ મૂળ
૧૮૩૮ ૧૮૪૭ ૧૮૫૫ “સ્ત્રીસ રીવ્યુ એક વર્લ્ડ કેસમાં પ્રસિદ્ધ થયેલો. તેમાંથી તા. ૨૭– મધ્યપૂર્વનું કુલ ઉત્પાદન ૧૨-૫૭ ના ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડીયામાં ઉદધૃત થયેલ. તેને શ્રી.
(આંકડા કરોડ ટનના પ્રમાણમાં. ૧.૬૨ ૪.૨ ૦ ૧૬.૨૫ શાન્તિલાલ દેવજી નંદુએ કરી આપેલ અનુવાદ નીચે પ્રગટ કરવામાં આવે છે. તંત્રી)
છે દુનિયાના તેલ ઉત્પાદનમાં હિસ્સો ટકા ૬% ૮.૭% ૨૦.૪% ઇ. સ. ૧૯૫૫ માં જીનીવામાં મળેલી ચાર મેટેરાઓની પરિ
ઈરાન(આંકડા કરોડ ટનના પ્રમાણમાં) ૧.૦૫ ૨.૦૪ ૧.૬૨ ષદમાં સર એન્થની ઈડને (તે વખતના ઈગ્લાંડના વડા પ્રધાન) નીકીતા
ઈરાક ( , , , ) ૦.૪૮ ૪૫ ૩.૩૭ " કુટેવને ભારપૂર્વક એમ કહ્યું હોવાનું મનાય છે કે બ્રિટનને મધ્યપૂર્વ
સાઉદી અરેબિયા (, , ) -– ૧.૨૧ : ૪.૭૫ , માંના દેશોમાંથી મળતા ખનિજ તેલમાં કાપ ચા વિચ્છેદ મૂકવાના યા
કુવાઈત ( , ) – ૨૨ ૫૪ મૂકાવવાના રશિયાના કોઈ પણ પ્રયાસને બ્રિટન યુદ્ધનું એક કારણ યા
કતાર (,, , ) -- - .૫૪ સંજોગ ગણશે. બ્રિટનના સરકારી મુખીઓએ એમ પણ કહ્યું છે કે
ઈજીપ્ત (,, , ) ૦૨ ૧૩ ૧૮ બ્રિટનના લશ્કરી મથક તરીકે સાયપ્રસ ત્યજી દઈ શકાય નહિ, કારણ કે
યુનાઈટેટ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકાનું
કુલ ઉત્પાદન-(આંકડા કરોડ મધ્યપૂર્વમાંનું તેલ મેળવવા માટે તે અતિ મહત્વનું છે.
ટનના પ્રમાણમાં). - ૧૭.૦૭ ૨૬૮૨ ૩૬.૨૭ ઉપર જણાવી છે એવી વિવિધ જાહેરાતની ભીતરમાં અત્યન્ત
, દુનિયાના તેલ ઉત્પાદનમાં મહત્ત્વ ધરાવતી અને દૂરગામી રાજકીય પરિણામ ધરાવતી એક તાજે
હિસ્સે ટકા ૬૨.૮% ૬૨.૩, ૪૫.૬% તરની આર્થિક વિકાસ ઘટના–રહેલી છે, જેને પશ્ચિમ યુરોપના ઘણું દક્ષિણ અમેરિકાનું ઉત્પાદન માણસોએ યથાસ્વરૂપે સમજવાની હજી ભાગ્યેજ શરૂઆત જ કરી છે. આ
(આંકડા કરેડિટનના પ્રમાણમાં) ૭.૬૨ ૮.૩૦ ૧૨.૮૬ અત્યન્ત મહત્વ ધરાવતી અને દૂરગામી રાજકીય પરિણામ ધરાવતી
દુનિયાના તેલ ઉત્પાદનમાં
હિસે ટકા ૧૩.૩ તાજેતરની આર્થિક વિકાસઘટના શું છે? તેલ માટેની પશ્ચિમ યુરોપની
૧૮.૨ ૧૬.૩%
શેખાયત જબરદસ્ત અને કૂદકે અને ભૂસ્કે વધતી જતી માગના પરિણામે છેલ્લાં
તેલના ઉત્પાદક તરીકે ૧૯૪૭ માં જેનું ખાસ કાંઈ જ મહત્વ કેટલાંક વરસે થયાં એક જરૂરી અને અગત્યના મથક તરીકે મધ્યપૂર્વની મહત્તા અંકાઈ રહી છે. ૧૯૪૭ માં યુરોપમાં ૪ કરોડ ટનથી
ન હતું એવું કુવાઇતનું નાનુશું શેખાયતનું એકલું રાજ્ય આજે થોડા ઓછા તેલની આયાત થઇ હતી, એટલે કે ૧૮૩૮ માં જેટલી
યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા-જેને દુનિયાના તેલ ઉત્પાદનમાં ૬૦% આયાત થઈ હતી તેનાથી વધારે તે નહિ જ. આમાં મધ્યપૂર્વના
ટકા હિસ્સો હતાકરતાં વધારે તેલને સંગ્રહ ધરાવે છે. તેવી જ રીતે
સાઉદી અરેબીયા–જેનું પણ ગયા વિશ્વયુદ્ધ પહેલાં તેલ–ઉત્પાદક પ્રદેશ દેશમાંથી આયાત થયેલ ૬૦ લાખ ટન તેલને સમાવેશ થઈ જાય છે. પરંતુ છેલ્લાં આઠ વરસે દરમ્યાન યુરોપમાં તેલની કુલ આયાત ત્રણ
તરીકે ખાસ કાંઈ જ મહત્વ ન હતું તે પણ આજે લગભગ તેટલેજ
તેલને જથ્થો ધરાવે છે એ નકકી છે; જે કે તે અંગે પૂરેપુરું સંશોધન ગણી થઈને લગભગ ૧૩ કરોડ ટન સુધી પહોંચી ગઈ છે
હજી સુધી કરવામાં આવ્યું નથી. પ્રત્યેક તેલના કૂવામાંથી દરરાજના જેમાંથી ઘણા મોટા ભાગનું તેલ એટલે કે લગભગ ૧૦ કરોડ ટન તેલ મધ્યપૂર્વમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે. એટલે કે ૧૯૪૭ માં
સરેરાશ ૫૫૦ ટન તેલના ઉત્પાદનને કારણે, મધ્યપૂર્વમાંનાં તેલક્ષેત્રને મધ્યપૂર્વમાંથી આયાત થયેલા તેલના આંકડાની સરખામણીએ તે
પુરવઠો બીજા પ્રદેશના તેલના ઉત્પાદન કરતાં ઘણું જ વધારે છે; દાખલા
તરીકે યુનાઈટેટ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકામાં દરેક કૂવાની રોજની સરેરાશ લગભગ સત્તર ગણું વધારે થયું. ૧૮૪૮ થી ૧૯૫૫ દરમ્યાન પશ્ચિમ યુરેપમાં તેલની માથા દીઠ વાર્ષિક વપરાશ સવા બે ગણી થઈ ગઈ છે,
૨ ટનની તેમજ વેનેઝૂલામાં દરેક કૂવાની રોજની સરેરાશ ૩૬ ટનની છે. એટલે કે ૧૩૩ કિલોગ્રામથી વધીને હવે તે ૩૦૨ કિલોગ્રામ સુધી
દુનિયામાં તેલ ધરાવતા સંગ્રહોની સરખામણીના પ્રમાણમાં મળે પહોંચી છે. વપરાશને આ વધારે શાને આભારી છે ? (૧) તેલની
પૂર્વમાંના તેલ–સંગ્રહને જો લગભગ બે-તૃતીયાંશ છે. એમ અત્યાર
સુધીની શોધખોળે બતાવી જાય છે, અને અત્યારની ચાલુ રહેલી પ્રવર્તમાન વધતી જતી માંગ અને (૨) ઘરવપરાશ અને ઉદ્યોગ
શિયાળાને અને તેનું પ્રમાણે દિગુણીત થઈ જશે એમ જાણકારોનું માટે બીજા તેલને બદલે વધારે અને વધારે પ્રમાણમાં ગેસોલીન અને કહેવું છે. અમેરિકામાં અત્યાર સુધી ૧,૫૦,૦૦૦ કૂવા ખોદવામાં અન્ય દાહક તેલને પ્રયોગ અને ઉપગ. પશ્ચિમ યુરેપમાં તેલના
આવ્યા છે, જ્યારે મધ્યપૂવ માં–છેલ્લામાં છેલ્લી વિપુલ શોધખોળે-છતાં જથ્થો બહુજ નજીવા પ્રમાણમાં પ્રાપ્ત થાય છે અને અમેરિકા પિતાના –માત્ર ૧૫૦૦ કૂવાઓ ખોદાયા છે. ઘર આંગણે વિપુલ પ્રમાણમાં વધતા જતા વપરાશને કારણે ૧૮૨૮ માં
જગતમાંના તેલનાં પ્રાપ્તિસ્થાને ૧.૬ કરોડ ટનની નિકાસ કરવાને બદલે ૧૮૫૫ માં ૪.૪ કરોડ ટન
નિશ્ચિત-પ્રાપ્તિસ્થાને દુનિયામાંના નિશ્ચિત પ્રાપ્તિતેલનું આયાત કરતું થઈ ગયું છે. આ કારણે મધ્યપૂર્વ જે તાજેતરની
કરોડ ટનમાં ઉત્પાદનની દૃષ્ટિએ સ્થાનેનું ટકાવારી
ટકા પ્રમાણે વર્તમાન શધળા અને વિકાસને પરિણામે વિશ્વમાં મુખ્યત્વે ઘણું જ મહત્ત્વનું
વાર્ષિક ઉત્પાદન તેલનું ઉદ્ભવસ્થાન બની રહ્યું છે. એ પશ્ચિમ યુરેપ માટે તેલ પુરૂ
કલ , ૨.૬૦૫૫ ૧૦૦
૩% પાડનાર એક મુખ્ય મથક બની ગયું છે.
મધ્યપૂર્વ ૧.૬૮૩૫ ૧૯૫૫ માં સમગ્ર વિશ્વનું તેલ ઉત્પાદન ૮૦ કરોડ ટનનું થયું યુનાઈટેડ સ્ટેટસ
ઓફ અમેરિકા ૪૬૧૦ ૧૭,૭% હતું. તેમાંથી લગભગ પાંચમાં ભાગનું એટલે કે ૧૬.૨ કરોડ ટન
વેનેઝુલા , .૧૬૮૫ તેલનું ઉત્પાદન મધ્યપૂર્વમાં થયું હતું. આની સામે ૧૮૩૮ માં જગ
રશિયા અને પૃથ્વી તના તેલ ઉત્પાદનમાં મધ્યપૂર્વને માત્ર ૬ ટકા હિસ્સા (લગભગ ૧.૬ ' . ' યુરોપ .૧૪૭૦ ' ૫.૬%
| SR No. | 525942 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1957 |
| Total Pages | 250 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 27 MB |