Page Text
________________
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૫-૬-૧૭
પૂછયું, “અરે પરદેશી, તમે કયા દેશના છો?” કહ્યું. “હિંદુસ્થાનનો અંગે) બતાવવાની એક પણ તક બ્રિટનવાસીઓ જતી નથી કરતા.
” મારા જવાબથી તેને કાંઈ પણ સમજણ ન પડી એ હું જોઈ અને હું અનિચ્છાએ પરંતુ ખાત્રીપૂર્વક એવા નિર્ણય પર આવ્યું ન શકો. પછી તેણે મને પૂછયું, “હિંદુસ્થાન કયાં આવેલા છે ?” હિંદુસ્થાન છું કે જેને ગુમાવવાથી હંમેશને માટે ઇંગ્લેંડના સામ્રાજ્યની કીતિ
'' કયાં છે તેની ભૂગોળ સમજાવ્યા વગર મેં તેને સામે પ્રશ્ન પૂછ કે નાશ પામી છે તે હિંદુસ્થાનના બ્રિટન સાથેના વિચ્છેદ વિષે ઘણું - • “તમે મહાત્મા ગાંધીનું નામ કોઈકવાર સાંભળ્યું છે ખરું ?” આ બ્રિટનવાસીઓ-માનસશાસ્ત્રની પરિભાષામાં કહીએ તે સભાન રીતે
'સાંભળતાં જ તરત જ તેના મેઢા ઉપર જ્ઞાનને પ્રકાશ ઝળકી ઉઠયો કે અર્ધસભાન રીતે–ખરેખર સમાધાન અનુભવી શકયા જ નથી. અને તેણે મને કહ્યું કે “ગાંધી, અરે, હા, હું ગાંધીનું નામ જાણું છું. સલામતી સમિતિમાં વળી પાછા કાશ્મીરને પ્રશ્ન ચર્ચાશે અને ગાંધી તે એક સન્ત પુરૂષ છે.” આ રીતે, તે હિંદુસ્થાનને જાણતો ત્યારે હિંદુસ્થાનના અને પાકીસ્તાનના નેતાઓ પિતાનાં દૃષ્ટિબિંદુઓ હતે એટલું જ નહિ પણું મહાત્મા ગાંધીને કારણે હિંદુસ્થાન સારે દેશ રજૂ કરવા માટે લાંબાં લાંબાં પ્રવચન કરવાની એક બીજા સામે જાણે છે એમ પણ તે મનથી માનતે હતે. અહીંના લોકો હજી પણ જ્યારે કે હરીફાઈ કરશે-જેમ તેઓ ૧૯૪૮ થી, કરતા આવ્યા છે તેમ..
જ્યારે પાકીસ્તાનવાસીઓને ભારતવાસીઓ તરીકે ગણી લે છે ત્યારે પરંતુ અહીં અમેરીકામાં ન તો કોઈએ પ્રવચને વાંચશે કે ન તે કઈ .. ક્રોધાવિત થઈને પાકીસ્તાનીઓ પિતે અનેક પ્રકારની વાતે વહેતી કરે એ પ્રશ્નની જરાપણુ દરકાર કરશે. પણ એ દુઃખની વાત છે કે, કાશ્મીર અંગે iા છે. પાકીસ્તાનના પ્રચારકોએ આ બાજુના લોકોના મનમાં ગોટાળા ઉપસ્થિત હિંદુસ્થાન સામેને તેમને પૂર્વગ્રહ જે છે તે ને તે ચાલુ જ કરવા પિતાનાં પ્રકાશને તથા પ્રચારના અન્ય માધ્યમ દ્વારા હિંદુસ્થાનને રહેવાને છે.
મૂળ અંગ્રેજીઃ જે. જે. સિંધ ને “ભારત” તરીકે ઓળખાવવા તેમનાથી શક્ય તેટલું બધું કર્યું છે.
અનુવાદક : શાન્તિલાલ નંદુ - જ્યારે હિંદુસ્થાને પિતાને સ્વતંત્ર પ્રજાસત્તાક રાજ્ય તરીકે જાહેર કર્યું
' પરગજુ પિરાજાબાઈ ત્યારે ભારતીય સરકારની ઉધેાષણમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે “ભારત
તાજેતરમાં ૮૫ વર્ષની ઉમ્મરે અમદાવાદ ખાતે અવસાન - એટલે કે, હિંદુસ્થાન.......” એટલે, પાકીસ્તાનવાસીઓએ વિચાર કર્યો કે જે તેઓ આ નામ બાબતમાં અમેરિકાવાસીઓને ગોટાળે ચઢાવી દે
પામેલાં શ્રી પીરજાબાઈ શાપુરજી મહેતાના સેવાપરાયણ અને હિંદુસ્થાનને “ભારત” તરીકે ઓળખાવવાનું શરૂ કરી દે તે બન્ને
જીવનની થોડીક વિગતે ભગિની સમાજ પત્રિકામાં પ્રગટ થઈ
છે જે વાંચતાં આપણું હૃદય આદરભાવ અને પ્રસન્નતા વડે દેશને નવેસરથી નવા નામથી એટલે કે પાકીસ્તાન અને ભારતના
ભરાઈ જાય છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે “પતિના મરણ નામથી ઓળખવા લાગે, અને એ રીતે અદ્યાપિપર્યંત હિંદુસ્થાનને વખતે પિરજાબાઈની અત્યન્ત ગરીબ સ્થિતિ હતી અને છે [ , પિતાના જુના નામને કારણે જે કાંઈ પણ પ્રતિષ્ઠા મળતી હતી તે નાબૂદ માંડીને દશ વરસની ઉમ્મર સુધીનાં આઠ બાળકો ઉછેરવાને તેમના દ થાય. વરસોના નિષ્ફળ પ્રયને પછી પણ તેમની આ મુરાદ બર નથી
છી પણ તેમની આ મરાદ બર નથી માથે બોજો હતા. આવા કપરા સંજોગો સામે બાથ ભીડી તેમણે
- સંતાનોને ઉચ્ચ કેળવણી આપી. આ પણ એક પ્રકારની સેવા જ હતી. આવી અને તેથી તેમણે આ પ્રયત્ન છોડી દીધો છે. હા, અમેરીકા
પણ પીરેજાબાઈ એટલાથી સંતોષ માનીને બેસી રહ્યા નહોતા. પિતાના - ' વાસીઓને મન હિંદુસ્થાનનુ કાંઈક પણ મૂલ્ય છે જ, પરંતુ અદ્યાપિ ધરમાં એક નાનું દવાખાનું રાખતાં. કવીનાઇન, આંખનાં ટીપાં, પર્યત પાકીસ્તાનનું મૂલ્ય તો છે જ નહિ.
ફલ્લાના મલમ, શરદીની દવા એવી એવી સાદી ચીજો જે ડાકટરની - હવે કાશ્મીરના પ્રશ્ન પર પાછા આવીએ. અહીંની રાજ્ય સત્તાના સલાહ વગર આપી શકાય તે સૌને પિતાને ખરચે આપતાં. કોઈને
અધિકારીઓ સમક્ષ એક જુદા જ પ્રકારને કેયડે ઉપસ્થિત થયે છે. શેક, પિટિસ, બામ કે એન્ટીફલેજેસ્ટીનની જરૂર હોય તે તે પણ
તેઓ જાણે કે ગુંચવાડે માં ફસાઈ ગયા હોય એવું લાગે છે. એક તરફ ધરમાં દરદીને બેસાડી પિતાના હાથે લગાડી આપતાં. કોડ લીવર 7. , તેમને, પૂર્વમાંના મોટામાં મોટા અને મહા બળવાન લેકશાહી પ્રજાસત્તાક એઈલને તે માટે બાટલે જ રાખતાં અને આસપાસનાં નબળાં કિ.: . તરીકે હિંદુસ્થાનની મૈત્રી ટકાવી રાખવી છે તે બીજી બાજુ લશ્કરી છોકરાંઓ રાજ ઘેરથી વાડકીમાં થોડું દુધ લઈ આવે તેમને એમાં નવા કરાર દ્વારા પાકિસ્તાન તેમનું સાથી બન્યું છે.
કોડ લીવર ઓઇલ નાંખી આપી પીવડાવતાં. માંદગીને લાયકને ખેરાઠ--
સાબુદાણા, એરૂટ વગેરે જેમની પાસે ન હોય. તેમને પોતાની પાસેથી પાકીસ્તાનની ફરીયાદ
આપતાં. આડોશી પાડોશીમાં એકલવાયાં માંદાની તે જાતે જઈને સાર' ' ડા સમય પહેલાં, હું અહીંના રાજ્યખાતાના એક ઉચ્ચ વાર કરતાં અને કુટુંબીઓ જે ન કરી શકે એવું બેભાન દર્દીઓનાં = અધિકારી સાથે વાતચીત કરતા હતા ત્યારે તેણે કહ્યું, “તમારી ફરીયાદ બગડેલાં કપડાં બિછાનાં ધોવાનું કામ પણ તેમણે કેટલીક વખત કર્યું કરી છે કે કાશ્મીર વિશેના તમારા દૃષ્ટિબિંદુને અમે હાર્દિકે રીતે સમજતા
હતું. એમનું નામ સાંભળી ગામ પરગામથી આવેલાં દર્દીઓ જો ભુખ્યાં નથી, પરંતુ પાકીસ્તાનવાસીઓ આને અગે શું કહેવા માગે છે તે હોય તે પિતા માટે રાંધેલી રાઈ એમને જમાડી દેતાં. જેમને ગભીર તમારે કોઈકવાર સાંભળવું જોઈએ. તેઓ અમને કહે છે કે, “તમને
રોગ હોય તેમને પોતાના ઓળખીતા સેવાભાવી ડાકટર પાસે લઈ જઈ (અમેરીકા) લાત મારવાની કોઈપણ તક હિંદુસ્થાન જતી કરતું નથી જ્યારે અમે (પાકીસ્તાનવાસીઓ). તે તમારી સેાડમાં લપાયા છીએ
' . મફત સારવાર અપાવતાં અને ડાકટરે બરાબર’ કાળજી રાખે તેની તપાસ
રાખતાં. છેક પંચાશી વર્ષની ઉંમર સુધી એમણે ગરીબોની આ સેવા મિ અને અમારા આખાયે દેશ તમારે ચરણે ધર્યો છે, આમ છતાંયે એ
નાતજાતના કે કામ ધર્મના તફાવત સિવાય અવિશ્રાંતપણે ચાલુ દિલ દીવા જેવું દેખાઈ આવે છે કે તમે (અમેરીકા) અમારા કરતાં હિંદુ
રાખી હતી.”
.. આ જ સ્થાનને વધારે માન આપે છે, વધુ અને વધુ સહાય કરે છે અને
- પિરેજાબાઇને આ અદ્ભુત સેવાગ જોઈને આપણું દિલ - તેની વધુ તરફેણ કરે છે.” પાકીસ્તાનવાસીઓની આ દલીલમાં સારા
ઊંડે રોમાંચ અનુભવે છે. તેમનું જીવન. એક જીવતી પરબ જેવું પ્રમાણમાં વજુદ છે. ખરેખર, સાથીઓ હંમેશાં એક બીજા પાસેથી
લાગે છે. પરબ ઉપર આવેલ કઈ તરસ્યો ન જાય. તેમની સેવાની પિતા વધુ અને વધુ અપેક્ષા ધરાવતા બની શકે છે–પાકીસ્તાનવાસીઓ તે
અપેક્ષા રાખતું ભાગ્યે જ કોઈ નિરાશ થયું હશે. સમાજનું જાહેર વિશે બેશક એ કોટિનાં છે જ.
રીતે કાર્ય કરતા સમાજ સેવકોને સૌ કોઈ જાણે છે. તેમનું સૌ કોઈ રીતે આપણે આપણી જાતે જ ઘણી ભૂલ કરી છે અને કાશ્મીરી બહુમાન કરે છે અને તેમની પાછળ સ્મારક પણ રચાય છે. ' વિક રીતે પ્રશ્ન અંગેના ગૂંચવાડા અને ગેરસમજણમાં સહાયભૂત થયા છીએ પિરોજાબાઈ જેવા ઘર આંગણે રહીને સમાજની અનેક વિધ સેવા કરી એમાં તે કંઈ શંકા છે જ નહિ. આમ છતાં આ લેખમાં હું એ કરતા ભાઈ ય બહેનને બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. એમ છતાં જે અંગે વધારે લખવા માગતા નથી.
' ખૂણે બેસીને તેમણે સેવા કરી હોય છે તે ખુણામાં વસતા નાનકડા. વળી, આપણા મિત્રો. બ્રિટનવાસીઓ-મેં તેમને આપણા મિત્રો સમાજમાં આવી વ્યક્તિઓ ચિરંજીવ સ્મરણ મૂકી જાય છે. નાના મારી કહ્યા --કાશ્મીર પ્રશ્ન અંગે આપણી વિરૂદ્ધ જબરદસ્ત અને બળવાન સરખા દીવા માફક તેઓ જીવે છે ત્યાં સુધી તરફ નિર્મળ પ્રકાશ આવી પ્રચાર કરી રહ્યા છે. “અમે પુરાણા દોરતે, અમે (બ્રિટનવાસીઓ) આ ફેલાવે છે; મધુર પવન લહરિ માફક તેમનું જીવન સમાજમાં અનુપમ
જ લોકોને (હિંદુસ્થાનીઓને) પૂરેપૂરા ઓળખીએ છીએ. અમે તેમના મધુરતા નિર્માણ કરે છે; ર્શીતળ જળનું વહન કરતા ૫ ઝરણું માફક : ની ઉપર ૨ ૦ ૦ વરસ સુધી શાસન કર્યું છે. માટે અમારે જે કહેવાનું . તેઓ અનેકની તૃષાને, છીપાવે છે; અને વાતાવરણને શીતળતાથી, તે છે અને અમે જે કહીએ છીએ તેના ઉપર વધારે લક્ષ આપો. ભરી દે છે. અજ્ઞાત યુધ્ધા માફક આવી અજ્ઞાત પિરાજાબાઇને આવું આવું કહીને અમેરીકાવાસીઓને કાયદો અને નીતિ (હિંદુસ્થાન આપણાં અનેક વન્દન હૈ ! ,
- પરમાનંદ કરી: એલ. ગાન
કાકા કે .
દિલ
| SR No. | 525942 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1957 Year 18 Ank 17 to 24 and Year 19 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1957 |
| Total Pages | 250 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 27 MB |