________________
પ્રબુદ્ધ જૈન
કરી કરા ભણી કુચ કરી છે. બ્રિટને આ સામે અત્યંત કરડાંકીથી વર્તવા માંડયું છે. અંદુકની અણીએ બ્રિટને ઈચ્છપ્શીયન કામદારો પાસેથી વેઠ કરાવવાની શરૂઆત કરી છે એમ ઇજીપ્તના વડા પ્રધાને સંયુકત રાષ્ટ્ર સમક્ષ ફરિયાદ કરી છે. લગભગ પચાસ હજાર કામ દારા સુએઝના વિસ્તાર છેાડી ગયા છે અને તેમને કામ આપવા ઈજીપ્તની સરકાર પ્રયત્ન કરી રહી છે. આજ સુધીમાં લગભગ સાળ હજાર કામદારાને ઈચ્છશીયન સરકાર કામ આપી શકી છે, બ્રિટને ઇજીપ્તની ભૂમી પર આક્રમક સૈન્ય ઉતાર્યું છે, કેમકે આક્રમક સૈન્યની માફક જ બ્રિટને ઇજીપ્તના નાગરિકાના મકાને ને ડાઈનેમાઇટથી ઉડાવી દઇ પોતાને અનુકૂળ રસ્તો ખાંધ્યા છે. આ સામે ઇજીપ્તમાં એટલી બધી ક્રોધની લાગણી વ્યાપી ગઇ કે ઇજીપ્તે વિરાધના-પ્રતીક રૂપે લંડનથી પોતાને એલચી પાછા ખેલાવી લીધા છે. માત્ર યુદ્ધ સમયે જ આવુ' પગલુ' ભરવામાં આવે છે. ઇજીપ્તની પ્રજા-ખાસ કરીને ‘ઇસ્લામના ભાઇમારાં નામક સંસ્થાના જુવાન સભ્યે વેર લેવા થનગની રહયા છે, ‘અમને હથિયાર આપે ’. ‘ અમને હથિયાર આપે ' અને ‘ચલે સુએઝ ’ ના સુત્રા કરે, અલેઝાંડ્રિયા અને પેટ સૈયદમાં સંભળાઈ રહ્યા છે. જો બ્રિટન હિન્દુસ્તાનમાંથી ગયુ. તે શા માટે સુએઝ વિસ્તારમાં રહે છે? બ્રિટને આબાદાનના તેલના કુવા, છેડયા તે શા માટે સુદાન છેડતુ નથી ? આવા પ્રશ્નો ઇજીપ્તનાં લાખા નાગરિકો પૂછી રહ્યા છે. છે.. સ. ૧૯૫૧ ના નવેબરની ૧૪, મી તારીખ ઇછતે ‘સંગ્રામ દિન' તરીકે ઉજવી હતી. પાંચ લાખ ઇજીપ્શીયનેએ વડા પ્રધાન નહાશ પાશાની આગેવાની નીચે મૌન કૂચ કરી હતી. આવી જ મૌન કૂચા અને ઝાંÖીયા, પોર્ટ સૈયદ વગેરે ઇજીપ્શયન શહેરામાં થઈ હતી. આ વિરાટ મૌન કૂચાનું મૌન વરાળ ભરેલાં મેઇલરના ઢાંક્સ્ટ્રા સમુ` છે.
..
તા. ૧૫-૧-પર જીપ્શયન પત્રના પ્રતિનિધિને એક ખાસ મુલાકાત આપતાં જણાવ્યુ કે “આમજનતાને તેમના આગેવાનાના હેતુ વિશે શંકા સેવવાનુ કારણુ છે”, તેમણે ઈજીપ્તની આર્થિંક પરિસ્થિતિ પર ટીકા કરતાં જાળ્યું કે ઈજીપ્તમાં એક બાજુ લખલૂટ સમૃધ્ધિ છે, જ્યારે બીજી ખાજી અત્યન્ત દારિદ્રય છે.
ઈજીપ્તમાં રાજ્ય કરતા વદ પક્ષના મુખપત્ર અલ-મીશ્રીએ એક સરકારી કારકુનની સત્ય ધટના પ્રસિધ્ધ કરી છે. અલ-મીશ્રી જણાવે છે કે એ કારકુનને એટલે આછો પગાર મળતા કે એ પોતાની પત્ની અને છ બાળકો માટે માંડમાંડ રાટી ખરીદી શકત. આ કારકુને વર્ષો સુધી નોકરી કરી, પણ તેના પગારમાં કાંઇ વધારે થયે નહિ. થાડા વર્ષો પૂર્વે પાંચ વર્ષ માટે ફરજીયાત લશ્કરી સેવા માટે સરકારે તેને લાગ્યા, લશ્કરમાં તેની સ્થિતિ વધારે બગડી,, કેમકે લશ્કરી પગારધેારણ પ્રમાણે એને દર મહિને માત્ર ૭૬ પીઆન્ત્ર (૧૦ રૂપિયા) મળતા અને આ રકમમાં તેના કુટુંબના સાત માણુસાનુ` ક્રમ પૂરૂં કરવું એ પ્રશ્ન થઈ પડયો. આખરે એ કારકુન અલ મિશ્રી ના ત ંત્રીને ફરિયાદ કરવા આવ્યા, અને તેણે ત ંત્રીને જણાવ્યુ કે જ્યારે ત્યારે મે મારા ઉપરી અધિકારીઓને મારા પગાર વિશે ફરિયાદ કરી છે ત્યારે બધા એક જ જવાબ આપે છે કે બધુજ કાયદા પ્રમાણે થાય છે'.
થાડા દિવસ આદ એ પોતાના સથી નાના બાળકના મૃત્યુનું સટીફિકેટ લઈને અલ-મીશ્રીનાં તંત્રી પાસે આવ્યા. તે બાળક ભુખમરાથી મરી ગયુ' હતું. તે સૈનિકે અશ્રુભરી આંખેાએ ફરયાદ કરી કહયુ, “મારા બધાજ બાળકો બરફની જેમ પીગળતા જાય છે. સૌથી નાના તે પીગળી ગયેા છે અને બીજા તેને અનુસરી કહ્યા છે. જ્યારે જ્યારે મારા દુઃખની હું કરિયાદ કરૂં છું ત્યારે એક જ જવાબ મળે છે કે બધું જ કાયદા પ્રમાણે થાય છે.' એવા તે કેવા કાયદા છે કે જે. નાના નિર્દોષ બાળકોને ભુખમરાની સજા કરે છે?
બ્રિટન માટે હવે સુએઝના વિસ્તારની જરૂરિયાત બહુ ઓછી થઈ ગઇ છે અને ઇજીપ્તના અસહકાર બાદ સુએઝની નહેરનુ લશ્કરી મથક જે હેતુ માટે રાખત્રામાં-આવેલુ તે હેતુ માર્યાં ગયે છે. સુએઝની નહેરના લશ્કરી મથકનુ મહત્વ પુરવઠા અને મરામત
ઉપરની હકીકત. સાથે ઇજીપ્તના રાજા ફાફના જીવનની
(Supply and Maintenance) માટે હતુ. લડનના રૂઢિચુસ્ત સરખામણી સક્ષક છે. શાકના પિતા ૧૯૩૬ માં ગુજરી ગયા ત્યારે વર્તમાનપત્ર ઓબઝર્વરના કેરા ખાતેના ખબરપત્રી શ્રી. બ સ્ટીફન્સે એક લેખમાં જણાવ્યું છે કે ‘British military outhorities here admit that a political settlement restoring
પોતાની ખાનગી મુડીના લગભગ ૨૦ કરોડ રૂપિયાનો ફારૂક માટે વાસ મૂકી ગયેલા. આજે ઇજીપ્તના રાજાના સરકારી ખજાનામાંથી અને એ યાદ આવુ જરૂરી છે કે ઇજીપ્તના સમૃધ્ધ પાશામેના માસિક આવક (Priuy Purse) ઈગ્લેંડના રાજા કરતાંયે વધુ છે ફાક એ વડા પાશા છે. ઇજીપ્તના કંગાળ પુખ્તજનો અને મુઠ્ઠીભર જાગીરદારે વચ્ચેનું અસહ્ય આર્થિક અંતર જીમની મુનિયાદી નબળાઈ છે.
Egyptian co-operation is necessary if the Canal bnse is to function as it was intended' (આંહીના બ્રિટિશ લશ્કરી અધિકારીએ એ કબુલ કરે છે કે જે હેતુ માટે સુએઝની નહેરનુ લશ્કરી મથક ઉભું કરવામાં આવ્યુ હતુ તે હેતુ સિધ્ધ કરવા રાજકીય સમાધાન દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલે ઇજીપ્શયન સહકાર"
આના છે). બ્રિટનના કમભાગ્યે આ સમયે એવી રૂઢિચુસ્ત સરકાર સત્તાપર આવી છે કે જેને આગેવાન એગણીસમી ડીઝરાઇલી અને પાલમસ્ટનની દુનિયામાં જીવે છે. ઈજીપ્તની બુનિયાદી અશકિત.
ઈજીપ્તના આગેવાના વારવાર ધમકી આપે છે, પણ પ્ સ્થિતિમાં કાંઈ ફેર પડવે નથી. ઇછતા અગેવાને જમીનદારા– પાશાએ છે. ઇજીપ્તના ફલાનિ અને નહુશ પાશા વચ્ચે બિહુ રા એક કંગ'લ કિસાન અને શ્રી ધનશ્યામદાસ બિરલા. જેટલે તક્ વર્ગ છે. આથી ઇજીપ્શીયન આગે ના પ્રજાજાગૃતિના જહાલ સ્વરૂપેથી સકારણ ભયભીત બને છે. ઇછતના ફેલાહિનને એમ કહેવામાં આવે છે કે તારી ક ગાલિયનનુ કારણ સુએઝના વિસ્તામાંનુ બ્રિટિશ સૈન્ય છે; પણ હકીક્ત જુદી જ છે, વદ પક્ષની કાર્યવાદી સમિતિના એક સભ્ય નાગીબ અલ હીકાલી પાશાએ અલ અઝુરામ નામક
કરતા
અને ઉપરનું વર્ણન જેટલું છપ્ત માટે સાચું છે તેટલુ છે. મધ્યપૂર્વ નુ.... મધ્યપૂર્વના બધા જ આરબ રાજ્યો માટે સદીનાખ મુકિત યુધ્ધ માસિક દસ રૂપિયા મારે કામ લશ્કરી કારકુન અને નહાશ પાણા તથા આઝમે રાશા જેવા જમીનદારો વચ્ચે ખેલાય એવી પૂરી શકયતા છે. ઇરાનન શાહને આની ગંધ આવી ગઇ હાય એમ લાગે છે, કેમકે કોઇ ભાવેની સલાહ સિવાય તેમણે પેાતાની જાગીરાની જમીનનુ કરવાનું શરૂ કરી દીધુ છે.
ગાળ કિસાનોમાં દાન
મધ્યપૂર્વના સામાજિક તથા આર્થિક વનમાં ત્યારે જ સાચી ક્રાંતિ આવશે કે જ્યારે બ્રિટન અને ક્રાંસ લશ્કરી તથા આર્થિક શૃંખલા આરબ પ્રજા ફગાવી દેશે. આર પ્રજાનુ ભવિષ્ય ગમે તે હે, પણ એક વાત નક્કી છે કે મમાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય છેલ્લા શ્વાસ લઇ રહયુ છે.
સાપ્ન
વાડીલાલ ડગલી
શ્રી મુબઈ જૈન યુવક સંઘ માટે મુદ્રક પ્રકાશક : શ્રી, પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયા, ૪૫–૪૭ ધન, સ્ટ્રીટ, મુખ, ૩, મુદ્રણસ્થાન : શ્રી મહાવીર પ્રીન્ટીંગ વર્કસ, ૪૫–૪૭, ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઇ ૩,