________________
તા. ૧-૮-૫
પ્રબુદ્ધ જૈન
છે
?
વય અને અનુભવ વધવા સંયુકત જૈન વિદ્યાર્થીગૃહના મકાનના તા. ર૧-૫-પરના રેજ આમ છતાં પણ સાથે તેમનું દિલ વધારે કરવામાં આવેલા ખાતવિધિ સમારંભનાં દ.
અસાધારણ સ વેદનશીલ ને વધારે વિશાળ બનતું
હૃદય એ તેમની અનુહતું. સમયાન્તરે સારત
પમ વિશેષતા હતી, જૈમ કોમની એકતા :
એ વિભૂતિની પ્રેરણા ઉપર જ તેઓ ખૂબ
અને બળ ઉપર તેમનું અને ખૂબ ભાર મૂકંતા
અંગત તેમ જ જાહેર થયા હતા અને એ
વન રચાયું હતું. પણ કોઈ કમી ભાવનાથી
સમાજના સુખદુ:ખ નહિ પણ સંકીર્ણતા
સાથે તેમણે અપૂર્વ માંથી વિશાળતા તરફ
આત્મીયતા સાધી હતી. પ્રગતિ સાધતા રહેવાની
સમાજમાં ચા લ તા તેમની ચિત્તવૃત્તિથી જ
અન્યાય, આપખુદી, પ્રેરાઈને એ આગળ
અધર્મ, અસત્ય, પાખંડ અને આગળ ડગલાં
સામે તેમનો અન્તરાત્મા ભાર્થે જતા હતા. અને
સદા ઉકળી ઉઠતે અને રાષ્ટ્રની આઝાદી વિષે
તેને સામને કરવા, પણ તેઓ એટલી જ
તેનું નિવારણ કરવા, ઉંડી તમને ધરાવતા
તેઓ સદા કટિબધ્ધ હતા. આમ ૩૦ થી
રહેતા. ૩૫ વર્ષના વિશાળ
૩ પટ ઉપર અમારો
સૌ કોઈ દેશનેતા સંબંધ પથરા યલો
છે. (૧) સભામંડપ (૨) પ્રમુખ સ્થાને શ્રી કેદારનાથજી તથા બાજુએ શ્રી મણિલાલ ) સલામ ૩૫ (૨) પ્રમુખ સ્થ
થવા સરજાતું નથી. હતા. જાહેર જીવસના માકમચંદ શાહ (૩) મણિલાલ મકમચંદ શાહના હાથે ખાતવિધિ (૪) સમારંભ સભા,
* દરેક વ્યકિતનું કાર્યક્ષેત્ર સામાજિક ઘર્ષણના, સંસ્થાના વહીવટના અનેક પ્રશ્નો સામે આવ્યા તેને મળેલી કેળવણી, આર્થિક પરિસ્થિતિ, માનસિક અભિનિવેશે અને ઉકેલ્યા. એ દરમિયાન અનેક સાથે મતભેદ પડ્યા, અને કદિ અને કૌટુંબિક સંગે મુજબ નિર્માણ થાય છે, સહજપણે સરજાય કદિ કાઈ કઈ સાથે મનદુ:ખ થયું. પણ મણિભાઈ સાથે નું કદિ છે. આખરે માનવજીવનનું સાચું મૂલ્ય તેના કાર્યક્ષેત્રના વિસ્તાર મતભેદ પડયે, ન કદિ મનદુ:ખ થયું. મુંબઈ જૈન યુવક સંધના ઉપરથી કે વ્યાપક ઉથલપાથલથી નહિ પણ પિતાના ભાગે જે ' ૧૯૩૮માં કરવામાં આવેલા નવવિધાન બા હું', મણિભાઈ અને કાર્યક્ષેત્ર આવ્યું તેમાં તેણે કે ભાગ ભજવ્યો છે એ ઉપરથી જ ભાઈ વ્રજલાલ મેઘાણી એવી અમારી એક ત્રિપુટી બની ગઈ હતી. નકકી થઈ શકે છે. આ રીતે મણિભાઈના ભાગે આવેલા કાર્યક્ષેત્રને અમે એકમનથી વિચારતા, એક વાણીથી બોલતા. અમારૂ કાર્ય તેમણે સેવા અને પુરૂષાર્થ વડે અજવાળ્યું હતું. ધંધામાં તેમણે એકમેકનું પૂરક, અને પિષક હતું. મારે મન એ બને મારી અનેકવાર ચડતી અને પડતી જોઈ હતી પણું તેમના.દિલની ઉદારતાને, ચાલનાશકિતઓ હતી. એમની એક શકિત ભાઈ મધ ણી- અનુકંપાને, સેવાવૃત્તિને લેશ માત્ર ક્ષતિ પહોંચી નહોતી. જાહેર ના ૧૯૪૭માં નીપજેલા અકાળ અવસાન સાથે ખાટકાણી, બીજી શક્તિ જીવનમાં તેઓ સદા ખડા પગે રહેતા, જે કાંઈ મનમાં આવ્યું તે ભાઈ મણિભાઈના તાજેતરમાં નીપજેલી અવસાન સાથે નદવ ણી. કરી છુટે નહિ ત્યાં સુધી જં૫ વાળીને બેસે નહિ કે સાથીઓને બેસવા આમ જીવનના ચિરસાથીઓના એક પછી એક નીપજતા પરલોકન દે નહિ એ તેમને સ્વભાવ હતે. કેઈ પણ વિચારને પકડયા પછી ગમનથી ધક્ બનતી જતી એકલ:પણની વૃત્તિ દુઃસહ બને છે કેઈથી પણ નમાવ્યા નમે નહિ એવી તેમની પકડ અને નિડરતા અને પરિણામે જીવનમાંથી રસ ઉત્સાહ કમી થતું જાય છે. હતી, અંગત જીવનમાં નાતજાતના ભેદ સિવાય જે સમીપ આવ્યું
મણિભાઈને મ યુથી આજે અનેક મિત્રો, ભાઈઓ અને તેનું બને તે કરી છૂટવું, એ તેમની પ્રકૃતિ હતી. મદદ માટે ગયેલ બહેને ઉંડા શોકની લાગણી અનુભવે છે. તે એવું કે તેમના માણસ ભાગ્યે જ તેમના દ્વારેથી પાછા ફર્યો હોય. ગરીબની ગરીબાઈ
વ્યકિતત્વમાં શું હતું કે જેણે અનેકના દિલમાં આટલે વિપુલ પ્રેમ જોઇને તેમની આંતરડી કકળી ઉઠતી અને તેને મદદરૂપ થવા માંડે * અને આદર જગાડ હતું ? તે કઈ અસાધારણ માનવી નહોતા. તેમને હાથ સદા લંબાય રહે છે. કોઈ પણ માણસની અગવડે ? તેમનામાં કોઈ લકત્તર બુધિવૈભવ નહોતો. તેમણે દેશ કે વિપરીત સ વેગેની તેમની પાસે વાત કરીએ તે તેમને પ્રશ્ન એક જ સમાજના જીવનમાં એવી કઈ ઉથલપાથલ કરી નહાતી, તેઓ એક હોય કે કહે હું તેને શી રીતે ઉપયોગી થઈ શકે ?” અને સે' બસે આપણુ જેવા અને માનવી હતા. ભણતરમાં પણ ખાસ આગળ ધરી જે માગે તે તમને મળ્યું જ હોય. અંગત સંબંધમાં તેમની મમતાને શકાય એવું કશું નહીં. વ્યાપાર એ તેમના જીવનના મુખ્ય વ્યવસાય કાઈ સીમા નહાતી, જેને પિતે જન માન્યા–અને આ સ્વજનેની હતા. હું માની ઉંમરે તેમણે ગૃહસ્થાશ્રમ શરૂ કર્યો. આઠ દશ વર્ષના સંખ્યા કઈ નાની સુની નહેતી-તે સ્વજનની દરેક ચિન્તા-આર્થિક,
| પ્રથમવારનાં પત્ની એક પત્ર તથા પી થાપારવિષયક, છોકરાં છોકરીને લગતી–તેમને વળગેલી જ હોય. આમ મૂકીને ગુજરી ગયા. બીજી વાર લગ્ન કર્યો અને તે પણ મણિભાઇની ૪ મારી જેવા અનેકના તેઓ વાસ્તવિક અર્થોમાં મુરબ્બી હતા અને વર્ષની ઉમ્મરે તેમને છોડીને તેમ જ પાછળ પાછળ આગલા ઘરની ડનિ તેમ જ પાછળ પાછળ આગલા ઘરની
અમારી ?
અમારા સન્તાનાં તેઓ ‘મણિકાકા ' હતા. પુત્રીને લઇને ચાલી નીકળ્યાં. આમ સામાન્ય મધ્યમવર્ગના કોઈ પણ
તેઓ કાઈ લકત્તર પુરૂષ નહોતા. રાણપથી ૫ર કે કોઈ માનવીને જીવનમાં અને તેમના જીવનમાં કોઈ મોટો તફાવત નહોતે સ્થિતપ્રજ્ઞ નહોતા. પ્રકૃતિની અસમતાથી તેઓ મુકત નહતા. નહાતા