________________
: : તરુણ જૈન : :
એ કે મ બને?
જે બાળક નાનપણથી જ માબાપના અને માસ્તરને માર ખાધે છે, જે ભાળકને નાનપણથી જ વાદ્યને નામે, બાઘડાને નામે, બાવાને નામે, સીપાઇને નામે અને માસ્તરને નામે ડરાવવામાં આવ્યા છે, જે બાળકો ભૂત પ્રેતની ખારી વાર્તાથી, અંધારી કાટડીથી અને માડાની કાડીથી બીવડાવવામાં આવ્યા છે, જે બાળક પોતાની આસપાસ હિંસા અને ભયનુ જ વાતાવરણ જોયુ છે, જે બાળકે હિંસા, ડર અને ભયના વાતાવરણમાં જ શ્વાસોશ્વાસ લીધા છે, તે બાળક બીજાને ડરાવવા, બીવડાવવા, ત્રાસ આપવા અને હિંસા કરવા નીકળે તેમાં શું નવાઇ ? એવા બાળકને અહિંસાની એ વાતથી કુ ધ સૂત્રો ગોખાવીને અહિંસક બનાવી દેવાની ભાવના સેવવામાં આવે તે કયાંથી કળે ?
જે બાળકને હતપણથી જ માબાપાએ વાતવાતમાં ખોટેખોટા સમજાવ્યા છે ને પટાવ્યા છે, જેના દેખતાં માબાપોએ, માસ્તર • અને વડીલાએ હળાહળ જુડાણાભયું વન ચલાવ્યું છે, ઘરમાં ડગલે ને પગલે જુઠ્ઠું ખેલાય, પાડેશીને એ પાઇની ચીજ ન આપવાના ઇરાદાથી બાળકની હાજરીમાં છડેચોક જુદું ખેલાય, બાળકને પણ જાડું ભાલવાની આજ્ઞા કરવામાં આવે, આ ઘરમાં જુઠ્ઠું ખેલે, બાપા દુકાને જીડ' ખેલે, બા બાપા આગળ જી ખેલે, ને બાપા દાદા કે. મોટાભાઇ આગળ જુઠ્ઠું ખેલે, માસ્તર ડેપ્યુટી આગળ જુઠ્ઠું લે ને છેકરા માસ્તર આગળ જુદું બેલે, એવા અસત્યમય વાતાવરણમાં ઉછરેલા બાળકને સત્યવાદી હરીશ્ચંદ્રની વાતે કહેવામાં આવે કે સત્યના ફાયદા સમવવામાં આવે, સત્યની ધર્માંજ્ઞાએ સમજાવવામાં આવે તે પણ તે અમૃષાવાદી શી રીતે ખની
જાય ? એ સત્યવાદી શી રીતે થાય?
જે ખળકને નાનપણમાં માળાપે છાનુ માનુ ખાવાનું આપ્યું છે, જેની હાજરીમાં જેના દેખતાં જ માબાપાએ બીજાની ચીજો સંતાડી દીધી છે, જે બાળકને તેની બાએ કાકીથી કે મોટી કાકીથી, કાકીના કીકાથી કે નાની અખીથી છાનું માનુ ખવડાવ્યુ છે, જે બાળકને તેના બાપાએ કાકાથી અને કાકાનાં કરાંથી છાના પૈસા વાપરવા આપ્યા છે, એકાદ પેન્સીલ કે કાગળના ટુકડા છુપી રીતે આપ્યા છે, જે બાળકને નિશાળના માસ્તરે પરીક્ષા વખતે ડેપ્યુટીથી છુપી રીતે ગણિતના જવાથ્ય કહી દીધા છે અને એવી ખીજી અનેક ચેરીઓ કરાવી છે, તે બાળકને પ્રમાણિકતાને પાડે શીખવવામાં આવે, પ્રમાણિકતા વિષે નિભધ લખાવવામાં આવે, ચેરી નહિ કરવા વિષે ભાષા આપવામાં આવે, અને ચેરીનાં માઠાં પરિણામે આવે છે માટે ચોરી ન કરવી, અદત્તાદાની બનવુ, એવું ઠેકી
ઠાકીને સમજાવવામાં આવે તા પણ એ બાળક અદત્તાદાની-અચાર * પ્રમાણિક કયાંથી થાય ?
જે બાળક રાતદિવસ ઘરના, શેરીના અને સમાજના અશિ, વિલાસી અને વિકારી વાતાવરણમાં શ્વાસેાશ્વાસ લીધા છે, જે બાળક શેરીના ગદા અને ગલીચ વાતાવરણમાં પેાતાની ગંદી રમતામાં અને મિત્રેાના ગંદા સંબંધમાં ઉઠ્યું છે, જે બાળકે ખાની સહિયરા, ભાભીની સહિયરા અને ાનની સહિયરેશને માંએથી ખાનગીમાં અનેક અશ્લિલ વાત સાંભળી છે, જે બાળકને ગામનાં ડેાસા–ડેાકરાએએ અનેક ગંદી વાતા પૂછી છે. અનેક ગંદા સવાલે પૂછ્યા છે, અનેક ગંદી ચેષ્ટાઓ કરી છે, જે બાળકને તીખાં અને તમતમતા ભાગીજાને યાગ્ય ખાણાં ખવડાવવામાં આવલ છે, જે ખાળ માબાપા અને માસ્તરેાના જીવનમાં સંયમના છાંટા જોયા નથી. તે બાળકને માબાપેા, શિક્ષકા અને ધર્મગુરૂ બ્રહ્મચર્યની કે સંયમની વાત માત્રથી જ કે ધર્માતા અને ધર્માંકુરમાના બતાવીને કે
ગે
ખાવીને જ શી રીતે બ્રહ્મચારી અને સંયમી બનાવી શકરો ?
જે બાળક પોતાની સગી આંખે બાપાને પૈસાની તીોરી ભયે જતા જોયા છે, ગરીબ, દીન, દુ:ખી અને મરવા પડેલની પાસેથી પણ પાઇ-પાઈ લઇને કાથળીમાં મૂકતા જોયા છે, આને કપડાંથી કા ભરતી અને ઘરેણાંના દાખડા ભરતી જોઇ છે, બીજાના ઘરનું ફરનીચર અને વિલાસનાં સાધના જોઇને બાપને તે ખરીદતા અને વસાવતા જોયા છે, બાને ઘરમાં રાચરચીલું વધારી મૂકતી અને ખીજું ખરીદી લાવવા બાપા સાથે કછ્યા કરતી ભેટ છે, જે બાળકે માસ્તરને (મળતા પગાર ઉપરાંત) એ પાંચ છાણાં કે સીધું મેળવવાની દાનત રાખતા જોયા છે, શાક, પાંદડું કે ફળફળાદિની આશા રાખતા જોયા છે અને તેવું મેળવવા ફાંફાં મારતા જોયા છે.
જે બાળકે ધર્મગુરુઓને સાલ, દુસાલા, કપડાં, પાતરાં, તુંબડાં અને પુસ્તકાના ઢગ મમતાપૂર્વક ખડકતા જોયા છે, ડાલા, કળાટેા અને નાની મેટી ચીત્તે ભેગી કરતા જોયા છે તે બળકાને એજ માબાપે, એજ શિક્ષકા અને એજ ધર્મગુરૂશ્મે અપરિગ્રહી બનવાનું, જ્જનની જરૂરીઆતો એછી કરવાનું અને સેવાભાવી બનવાનુ સમળવે, ઉપદેશ આપે અને ધર્મનુ કરમાન બતાવે તા પણ તે
બાળકા ઓછી જરૂરીઆતવાળા, અપરિગ્રહી અને સેવાભાવી કયાંથી
બને ? એ બધી મહેચ્છા અને આશા કયાંથી ફળે ! (જૈન શિક્ષણ પત્રિકામાંથી.) શાંતિલાલ એમ. સાહબાકર,