________________
તા૦ ૨૪–૧૨–૩૨
જનીથી પત્ર
પ્રબુદ્ધ જૈન
એન (જર્મની.) તા’૩૦-૧૧-૩ર.
(6)
પ્રિય ભાઈ!
.
આજે ફરીથી મુસાફરીનુ વર્ષોંન લખું છુંએડન ધણી સારી હાલતમાં છેવું હતું, સાંજના અમે અધા ડેક ઉપર પોતાની આરામ ખુરસી પર આનંદ કરતા હતા. લગભગ છ સાડા” ના સુમારે સ્ટીમરનાં ડાબા પડખા તરફથી ઉગતા ચંદ્રની રૂપેરી આભા ધીરે ધીરે અમારા ઉપર પથરાવા લાગી. કઇ દિશામાંથી ચંદ્ર ઉગતા હતા તેને નિર્ણય કરવાની મેં પરવા નહોતી કરી, એ પુરતું મારૂં અજ્ઞાન સ્વીકારવાને હું તૈયાર છું, ચંદ્રની શેાભા વધારે સગવડથી ભેગવવા આરામચેર ઉપરથી ઉઠી, સ્ટીમરના અગ્રભાગમાં ઉધાડા તૂતકના છેડે મે મારી બેઠક લીધી, ધીરે ધીરે ચંદ્ર ઉપર ચઢવા માંડયે, રાતે આકાશ આખેઅ સ્વચ્છ હતું અને તેથી જ્યાહ્ના અનુપમ ખીલી ઉઠી હતી, અનંત સાગર ઉપર પથરાતી સુખદ જ્યોતિ અનંત જલધિ અને અન ંતાકાશને અનેરી સુ ંદરતા અતી હતી, પવનની લહેરમાં અને જ્યેના રાત્રીમાં અમારી શ્વેત્ સ્ટીમર ગારવાચ્છન્ત ક્રાઇ વીરની પેડે વિજય સફરે નિકળી હોય તેમ વેગથી પ્રયાણ કરતી હતી. તૂટકના પ્રાંતે ધ્વજ ચઢાવવાનાં લેહ સ્થંભના આધાર લઈ હું ખેડા ખેડા સુંદરતા મ્હાણતા હતા, દિવસના તાપ પછી મીઠી પવનની લહેર અતિપ્રિય લાગતી હતી, ઘડીમાં ઉંચે વ્યેામમાં તારક વૃદમાં રમતો શિશ અને ઘડીમાં સ્ટીમરના તલમાંથી ઉડતી શિકિÇથી શ્વેતતર જલકણે તરફ નિહાળતા, કયુ સાં વધારે-સાગરનું કે વ્યામનું, તે એક પ્રશ્ન થઇ પડેલા, અને કલ્પનાએ પાંખા પ્રસારી ઉડવા માંડેલુ કેટલીય તત્ત્વજ્ઞાનની ભૂમિ ઉપર અને કૈટલીય સાંની ભૂમિ ઉપર પ્રવાસ કરી મનને જરા વિઠ્ઠલ કર્યુ સામેથી આવતી કાઇ સ્ટીમર સખીને પોતાનુ સ્તત્વ સૂચવતા અમારી સ્ટીમરને ધટનાદ અને વિચાર ડૂબમાંથી ઘડી ઘડી બહાર ડેાકીયાં કરાવતા જનસમુદાય એછે નહાતા, છતાંય તેને ભાગ્યે જ ખ્યાલ રહેતો. ખરેખર જ્યારે કુદરત પેાતાની સે કળામાં સજ્જ થઈ બહાર નીકળે ત્યારે બધા ક્રમ તલ્લીન ન થાય? મને એમ લાગ્યું' કે અત્યાર સુધી ભેગવેલા દુઃખને બદલે આજ એક રાતમાં-અરે! આજ એક ઘડીમાં જ વળી ગયા. ખરેખર તે સાંનું વર્ણન કરવું એ સાગર ઉલેચવાના પ્રયત્ન જેવુ છે.
ભેાજનનો સમય થયે બેાજનાલયમાંથી ઘટ વાગ્યા, બધાયે નીચે જવાના પરાણે પ્રયત્ન કર્યાં, પેટને પણ તેને થોડા ઘણે હિસ્સા આપ્યા વિના છૂટકો નહેાતે. આ ઠેકાણે અમારા ખારા તુ થા વર્ણન કરૂં તે અપ્રસ્તુત નહિ ગણાય. શરૂઆતના એ ત્રણ દિવસ ભાજનાલયમાં ટેબલ પાસે જવાનું પણ મન નહાતુ થતુ, એક જાતને એવા વહેમ પણ હતો કે કદાચ જોઇએ તેવી નિરામિષાહારની સગવડ નહિ હેાય. પણ તે દિવસે ટેબલ ઉપર જઇને ખાત્રો થઇ ગઇ કે સ્ટીમરમાં ખાવાની અડચણ લગભગ નહિ જેવી પડે છે. બ્રેડ, માખણ, જામ, માત, શાક ( આપણું હિન્દી રીતે તૈયાર કરેલુ) દૂધ, કાકા, ફળ વિગેરે અનેક વસ્તુઓ આપણી સરભરા માટે તૈયાર હોય છે સ્ટીમરમાં અનુકૂળ ખારાક નહિ મળે તે ભયે ખાવાના ડબ્બા મુખથી ઉંચકવા તે મુર્ખાઈ છે. જો કે મેં તો કંઇ ખાસ ખાવાનુ સાથે નહિ લીધેલું, પણ કેટલીક મારી અજાયબી વચ્ચે અનેક વસ્તુએ બહાર કાઢતા; મને એ વિચિત્ર લાગ્યું. જ્યારે આપણી અનુકૂળતા પ્રમાણે ખારાક મળી રહેતા હોય છતાં બધું શ્રી લાવવુ, તે મને વધુ પડતી મેટાઈ લાગે છે.
૬૭
ખાઈને ફરી હું ઉપર આવ્યા, લગભગ બાર સાડા બાર વાગે મેં તૂતક ઉપર જ સૂવાના સંકલ્પ કર્યાં. સાં પાન છેડીને સુવું તે જ અરૂચતું હતું તે। પછી બીનમાં તે ક્રમ જ જવાય? પ્રભાત · પણ રળીયામણું ઉગી ઉઠ્યું. પૂર્વગગનની પ્રાંતે વર્લ્ડનાં વાદળામાંથી નિકળતા સૂર્યે અમને જગાડયા,
સાનેરી
વળી પાછી નૂતક ઉપર વસ્તી થઇ ગઇ. જેટલી ચાંદની રઢીયાળી હતી તેટલુ સુ ંદર પ્રભાત ન્હોતુ, છતાં કઢંગુ તે નહિ જ, જેમ જેમ દિવસ વધ્યા તેમ તેમ ગરમી વધવા માંડી, જો કે રાતા સમુદ્રમાં ગરમી હીક પ્રમાણમાં હતી પણ અસહ્ય તે! નહિ જ. રાતા સમુદ્રની ગરમી માટે ઘણી ઘણી વાતા સાંભળેલી પણ તેમાંનું કંઈ લાગ્યું નહિ. જે વખતે રાતા સમુદ્રમાંથી સ્ટીમર પસાર થાય છે ત્યારે કિનારા એમાંથી એક બાજાએ, અને ઘણી વાર તો બન્ને બાજુએ દેખાયા કરે છે અને રસ્તે પણ તદ્દન સૂના નિહ. કલાક બે કલાકના અંતરે એકાદ નાવ નજરે પડે, અરબી સમુદ્ર જેવી શૂન્યતા હવે ન્હાતી રહી.
રાતના આરવાગે સુએઝના નાક અમે પહોંચ્યા. સામેથી
લાંબી દીપાવલ જણાવા લાગી અમારી સ્ટીમરને વેગ ધીમા પાયો. આજીબાજુના ખડકામાંથી ત્રિગુણિત નિશાન સૂચક ઘટ અને સીંગ (સીટી) રવ વારે વારે સંભળાવા લાગ્યા. સામે બીજી કેટલીક સ્ટીમના તેમાં રહેલા દીપકાના હલનચલનથી સૂચિત– આવરો જાવરા વિચિત્ર ચિત્રા ખડા કરતો હતો. થોડીવારે વાઇલટ હાડી આવી પહોંચી. તેની સાથે ખીજા કેટલાક મુલકવતનીઓના મવા પણ આવ્યા. તેમાંનાં કેટલાક સ્ટીમર ઉપર ચડી આવ્યા. તેમણે તેમની ભેદી (Mystic· ખેલીમાં પહેલા સ્ટીમરના ખારવા સાથે યાંાંત્રક કાર્ય પતાવ્યા પછી મુસાફરો સાથે સાદા શરૂ કર્યાં.
થોડી વારે સ્ટીમર સુએઝ નહેરમાં જવા ઉપડી, વેગ તદ્દન ધીમે હતા, કલાકના ચાર માઇલ. ચાંદની અજબ ખીલી નિકળી હતી અને તેથી આખી શુએઝ જાગીને જોવાને મન લલચાયું પણ આગલા દિવસેાની ચાંદનીમાં જાગવાની અધી શકિત ખરચી નાખી હતી, એટલે વધારે વખત આંખ ઉધાડી રાખવી અશકય હતી. થોડાક સુએઝની હદ બતાવતા દીપસ્તંભા જોયા પછી મેં તૂતક ખુરસી પર ઉંધવાનું શરૂ કર્યું, નાનુ મોટુ ભુત-સરાવર, કે જે જોવાની પ્રબળ ઇચ્છા હતી. તે બધુ ઉંચમાં જ પસાર થઇ ગયું. સવાર પડી ત્યારે પોણા ભાગની શુએઝ વટાવી દીધી હતી, એક બાજ યાહુદી અને ક્રિશ્ચિયન લેાકાની પવિત્ર ભૂમિમાં જતી પેલેસ્ટાઈન રેલ્વે અને ખીજી બા કેએરા–મિસર દેશ-રેલ્વે જણાતી હતી. જ્યારે કાઇ સ્ટીમર વચમાં મળતી ત્યારે નાની મેટીને માટે બાજુએ ખસી માગ કરતી, જો કે આ બળીયા એ ભાગવાળા ન્યાય મળે ન મેં, પણ તે નભાવ્યા વિના છુટકા નહોતા. આખી દુનિયામાં એજ ન્યાય ચાલે છે ને? યુક્તિબળ કે શરીરબળ જે શકિત સ્વાર્થને માટે વાપરવામાં આવે છે. તે શક્તિ બળીયાના એ ભાગવાળા જ ન્યાય અનુસરે છે અને ત્યારે તે હ ંમેશાં નીચ ખતે છે. પછી તે શક્તિ ગમે તે હા, ચાહા સુદ્ધિ, ચાહે શરીર ઠીક આવતુ ગયુ તેમ તેમ બન્ને બાજુ વધારે વધારે મકાને દેખાવા પણ, અહિં હું તત્ત્વજ્ઞાન નહડાળુ –જેમ જેમ પોર્ટ સૈયદ પાસે માંડયા, તેમાંના ઘણા ખરા પેટ્રોલ અને રાસીન કંપનીના જણાતા હતા, તેમાંનાં કેટલાક આજુબાજી સુંદર ઉતથી સુરોભિત હતા. બપોરના અગિયાર વાગે અમે પે સૈયદ પહોંચ્યા. વિશેષ હવે પછીના પત્રમાં લખીશ. તમારા બધાના સમાચાર જણાવજે. # લી હારે, શાંતિ: હ