________________
પ્રશ્નોત્તરે.
પ્રનેત્તરો. પ્રશ્નકારઃ ઝવેરચંદ છગનલાલ સુરવાડાવાલા. ઉત્તરદાતા–પન્યાસ શ્રીધર્મવિજયજી ગણિ મહારાજ.
(ગતાંક પૃષ્ઠ ૫૬ થી અનુસંધાન) પ્રશ્ન ૧૫-પરભવનું આયુષ્ય ન બાંધ્યું હોય ને ક્ષાયિક સમક્તિ પામે એવા આત્માઓ અંતર્મુહૂર્તમાંજ કેવળજ્ઞાન પામે એમ કહ્યું છે, પરંતુ જેઓને કેવળજ્ઞાન થવાને હજુ વાર છે, એવા તીર્થકર ભગવંતો અને તદ્ભવેજ મેક્ષ જવાવાળા ગણધરાદિ મહાપુરૂષ કે જે ઉચ્ચ કેટીના મહાપુરૂષ હોય છે. તેઓ સર્વ ક્ષપશમ સમકિતી જ હોય છે? શું તેમને ક્ષાયિક ન હોઈ શકે?
જવાબ–ક્ષાયિક સમતિ પામ્યા પછી અંતમુહૂર્તમાં જે કેવલજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ કહી છે, તે કેના માટે છે. કે ચાલુ ભવમાં હજુ જે છએ પરભવાયુષ્યને બંધ કર્યો નથી તે આત્માઓ માટે છે. પરંતુ જે આત્માઓએ પર ભવાયુષ્યને બંધ કરેલ હોય અને તે પછી ક્ષાયિક પામેલ હોય તેઓ કાલધર્મ પામી ચાર ગતિમાંથી કઈ પણ ગતિમાં જાય છે, ત્યાંથી આયુષ્ય પૂર્ણ કરી ક્ષાયિક સમતિ સહિત મનુષ્ય ભવમાં આવે છે. તેમાં જે તીર્થકર નામકર્મની નિકાચનાવાળા હોય તે તીર્થકર થાય અને તે સિવાયના જે હોય તે કેવળજ્ઞાન પામી મેક્ષે જાય છે. તાસર્થ એ થયું કે પરભવમાંથી ક્ષાયિક સમકિત લઈને મનુષ્યના ભવમાં જે આવ્યા હોય, તેવા તીર્થંકર ગણુધરાદિ મહાપુરૂષને કેવળજ્ઞાનની પ્રાપ્તિમાં અમુક વિલંબ હોય છતાં તેઓ ક્ષાયિક સમક્તિવંત છે, અને જે ઉપર જણાવ્યા મુજબ ક્ષાયિક લઈને ન આવ્યા હોય તેવા તદવ મોક્ષ ગામી આત્માઓ ક્ષાયિક સમતિ વિનાના પણ હોય છે. તીર્થંકરાદિ તલદવ મેગામી આત્માઓને ક્ષાયિકજ હોય એ એકાંત નિયમ નથી, ક્ષપશમ પણ હોય એટલું જરૂર કે ક્ષાયિક ન હોય ને તેઓને ક્ષયપશમ સમક્તિ હોય તે તે ક્ષયે પશમ વિશેષ નિર્મળ હોય.
પ્રશ્ન-૧૦-તીર્થંકરાદિ મહાપુરૂષને ક્ષાયિક ન હોય ને ક્ષયે પશમ હોય તે તે વિશેષ નિર્મળ હોય એમ કહ્યું. પરંતુ ક્ષપશમ સમિતિમાં દર્શન સમકમાંથી એકને વિપાકેદય અને છનો પ્રદેશોદય એમ સાતે પ્રકૃતિનો ઉદય કહ્યો છે, પછી ચાહે તે તે અતિ મંદપણામાં ઉદય વર્તતા હોય, છતાં એવું ઉદયગત સાર્ત પ્રકૃતિવાળું જે ક્ષોપશમ સમક્તિ, તે ઉકેટીના અને ઉચ્ચ અધ્યવસાયવાળા એવા તીર્થકરાદિ ભગવંતેને શી રીતે ઘટી શકે?
