Page Text
________________
પરિભાષા આચાર- 1 માં મળતી (૩.૧.૧૧૦ : પશ્યકને ઉપાધિ હોતી નથી, ૩.૪.૧૩૧ = ૪.૪.૧૪૨) તે સૂત્રકૃતાંગ I માં ફક્ત એકવાર (૨.૨.૨૭ ૩વર્દ નિત્તા - ઉપાધિ દૂર કરવી) દષ્ટિગોચર થાય છે. આ પરિભાષા જૈન આગમોમાંથી લુપ્ત થતી હોય એમ લાગે છે. બુદ્ધિ જેવો શબ્દ પ્રયોગ આચાર- 1- વિભાગ ૧માં તેમ સૂત્રકૃતાંગ I માં પણ મળતો નથી. કર્મથી છૂટવા ઇંદ્રિયો અંદર સંકેલી લઈ - રાગદ્વેષથી દૂર થઈ - આત્મરત, આત્મસમાહિત થવાની - અંતર્મુખ થવાની વિચારણા (જુઓ ૭ ૧.૭.૧) હજી સૂત્રકૃતાંગ 1 માં ચાલુ રહી છે. પાંચ મહાવ્રતો, રાત્રીભોજન ત્યાગ અને ભાવના પણ સૂત્રકૃતાંગ I માં (૩.૯) મળી આવે છે.
સૂત્રકૃતાંગ 1 માં વ્યક્ત થતા વિચારો, જેમ કે સંઘો સંઘ પ€ fબતો (૧.૨.૧૯. આંધળાને રસ્તે દોરતો આંધળો), ગંઉં વ જેવારમપુરા (૭.૧૬ આંધળા નેતાને અનુસરી.), ના દિવષે સદ ગતિના વિ
વાડુ નો રૂફ ટીનેજો (૨૨.૮ જેમ આંખ વગરના આંધળાને પ્રકાશથી પણ રૂપ વગેરે-ઘટ-પટ વગેરે દેખાતાં નથી.) તા નહીં થાય તો મને જ નાગતિ પમાણે (૧૪.૧૨ રાત્રે અંધારામાં નહીં દેખી શકનાર નેતા રસ્તો જાણતો નથી) - તેમ મૂઢ - આંધળા લોકો પણ પોતાને જ્ઞાન થયા વગર બીજાને (અંધારામાં જ) દોરી જાય છે અને ગંતવ્ય પામતા નથી, વ. ઔપનિષદ વિચારો સાથે સરખાવી શકાય; જેમકે ટૂંકમાણI: (પાઠાંતરઃ નંય નાના:) પર મૂકાં અન્યનેવ નીયમના યથાસ્થા: (કઠ ઉપનિષદ ૧.૨.૫ = મુંડક ઉપનિષદ ૧.૨.૮ આંધળાથી દોરાતા આંધળા લોકોની જેમ મૂઢ લોકો સતત અટવાયા (અથડાયા) કરતા પરિભ્રમણ કર્યા કરે છે).
2.૩૮.૩.) પણ કહે છે કે થથાન્ય વાન્યમન્વાયત્ (અથવા જમ આંધળો આંધળા પાછળ જાય : બોલે | પૃ.૯૬ ઉપરથી).
" સૂત્રકૃતાંગ 1 આગળ જણાવે છે કે જેમ શકુનિ (ગીધ, સમડી, કાગડા ?) પાંજરું તોડી શકતું નથી તેમ ધર્મ કે અધર્મના જ્ઞાન વગર કોઈ વ્યક્તિ દુઃખો દૂર કરી શકતી નથી (જુઓ તુવણં તે નાતિ સ૩ળી વંન ના ૨.૨.રર), છાંદોગ્ય ઉપનિષદ પણ કહે છે કે સ તથા શનિઃ સૂત્રેન પ્રવાહ ...વંદનમેવોપયત વિમેવ ..વંશંને દિ..મન તિ (૬.૮.૨ દોરે બંધાયેલું કોઈ શકુનિ જેમ બંધનને જ આશરે દોરે જ વળગી - રહે છે તેમ જ મન પ્રાણના બંધનવાળું છે. સરખાવો – રગ્બી થવસુસંવાદ્ધ પક્ષી ત૮િ મન: પક્ષી જેમ દોરે બંધાયેલું છે તેમ મન પ્રાણથી બંધાયેલું છે. યોગશિખા ઉપનિષદ ૫૯, ઉપરાંત પાશ છવા યથા હં...ઉમુને...છિન્નપાણતથા ગૌવ: સંસાર તતે સદ્દા. પાશ છેદી જેમ હંસ આકાશ ઓળંગી જાય તેમ બંધનમુક્ત જીવ હંમેશાં સંસાર તરી જાય છે. યુરિકા ઉપનિષદ ૨૨). તયાં ૩ નહાફ સે હવે રૂતિ સંવાય મુળી 7 મનડું (તે રજ - પાપ - કર્મ સાપની કાંચળીની જેમ ત્યજી દે છે એમ જાણી મુનિ - રજ - ત્યાગનો - ગર્વ કરતો નથી). સૂત્રકૃતાંગ I ના (૨.૨.૧) આ વિચારો સાથે વરાહ ઉપનિષદના (૬૭-૬૮) વિચારો લગભગ સમાંતર જાય છે, જેમ કે અનિર્વચની સવિશે શીવજંત:, વત્ની પતિતતિછત્ત સર્ષો નમતે, પર્વ...શરીર નામ. (સાપની જીવ વિહોણી કાંચળી જેમ રાફડે પડી રહે, અને સાપ તેને બહુ ગણતો નથી,તેની દરકાર કરતો નથી - તેમ વિદ્વાન શરીરને બહુ ગણતો નથી.) આ શ્લોક બૃહદારણ્યક ઉપનિષદના આધારે રચાયો છેઃ યક્ યથા - એિિનર્વયની વત્ની મૃતા પ્રત્યતા શીત – વિવેટું શરીર શૉ - કથા મારી મૃત: પ્રણો દ્રૌવ..(૪.૪.૮ જેમ સાપની કાંચળી રાફડામાં ત, ફેંકી દીધેલી પડી રહે તેમ આ શરીર પડી રહે છે અને આ અશરીરી પ્રાણ અમૃત છે, તે બ્રહ્મ જ છે). પ્રશ્ન ઉપનિષદ (૫૫) પણ કહે છે કે. કથા પાલોદ્રાવા વિનિત પર્વ દ હૈ ન પાખના વિનિમુ: (જેમ સાપ કાંચળીથી મુક્ત થાય છે એમ તે પાપથી મુક્ત થયો). અગ્નિએ ઇંદ્રનાં બધાં પાપ બાળી નાખ્યાં છે, જૈમિનીય બ્રાહ્મણ (૨.૧૩૪) પણ આ રીતે જણાવે છે કે સ યથાહ - દિઋત્રે નિચેત, યથા મુંગાષિા વિવૃત, અવમેવ સર્વસ્મત પામનો વિરપુત (જેમ સાપ કાંચળી
લુપ્તપ્રાય આદિકાલીન જૈન તત્ત્વજ્ઞાનના ગૂઢ સંકેતો. ]
[ ૨૯
| SR No. | 249691 |
| Book Title | Luptpray Aadikalin Jain Tattvagyanna Gudh Sanketo |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bansidhar Bhatt |
| Publisher | Bansidhar Bhatt |
| Publication Year | |
| Total Pages | 49 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Article & 0_not_categorized |
| File Size | 7 MB |