________________
आवश्यकमूत्रस्व
क्रिया प्रथमा, परहस्तेन सा द्वितीया । 'पडिक्कमामि, प्रतिक्रामामि ‘पंचहि' पञ्चभिः, 'कामगुणेहि काम्यन्ते भोगाणिभिरभिलष्यन्ते इति कामाः शब्दाधास्ते च ते कामवृद्धिकारणत्वात् गुणा (पुद्गलधर्मा) व कामगुणाः, यद्वा कामस्य कन्दर्पस्याऽभिलाषमात्रस्य वा सम्पादका गुणाः कामगुणास्तैर्निषिद्धाचरणद्वारेत्यर्थः 'यो मयाऽतिचारः कृत' इत्यादिसम्बन्धो भूतपूर्वः, 'कामगुणपश्चकमेवाऽऽह-'सद्देणं' इति 'सद्देणं' शब्दयते उच्चार्यत इति शब्द: कर्णेन्द्रियग्राह्यनियतक्रमवर्णस्वरूपस्तेन, 'रूवेणं' रूप्यते-विलोक्यते इति रूपंचक्षुर्विषयं नीलपीतादिलक्षणं तेन, 'गंधेणं' गन्ध्यते-आघ्रायत इति गन्धः=घ्राणेन्द्रियविषयश्चन्दनकर्पूरादिस्तेन, 'रसेणं' रस्यते आस्वाद्यत इति रसः=रसनेन्द्रियविषयो मधुरादिस्तेन, 'फासेणं' स्पृश्यते छुप्यत' इति स्पर्शः त्वगिन्द्रियविषयः
इन क्रियाओं के द्वारा मुझ से जो अतिचार किया गया हो उसकी मैं निवृत्ति करता हूँ।
शब्द-जो बोला जाय उस को शब्द कहते हैं, वह कर्णेन्द्रियग्राय मनोज्ञ-अमनोज्ञ वर्णमालास्वरूप है। रूप--जो देखा जाय उसको रूप कहते हैं, वह चक्षु इन्द्रिय का विषय नील-पीतादि है। गन्ध-जो सूंघा जाय उसको गन्ध कहते हैं, वह घाणेन्द्रिय का विषय चन्दन कपूर आदि है। रस-जो चक्खा जाय उसको रस कहते हैं वह रसना इन्द्रिय का विषय मधुर आदिक है । स्पर्श-जो स्पर्श किया जाय (छुआ जाय) उस को स्पर्श कहते हैं, वह स्पर्श इन्द्रिय का विषय
આ ક્રિયાઓ વડે કરી મને જે અતિચાર લાગ્યા હોય તે તેનાથી હું નિવૃત્ત થાઉં છું.
| શબ્દ-જે બોલવામાં આવે છે તેને શબ્દ કહે છે, તે કણેન્દ્રિય ગ્રાહ્ય અને મનેશ અમનેઝ વર્ણમાલા સ્વરૂપ છે. રૂપ-જે જોવામાં આવે તેને રૂપ કહે છે, તે ચક્ષુ ઈન્દ્રિયને વિષય લીલા પીળા આદિ છે. ગન્ધ–જે સુંઘવામાં આવે તેને ગન્ધ કહે છે, તે ઘણેન્દ્રિયના વિષય સૂખડ કપૂર આદિ છે. રસ-જે ચાખવામાં આવે તેને રસ કહે છે, તે રસના ઈન્દ્રિયના વિષય મધુર આદિક છે. સ્પર્શ—જેને સ્પર્શ કરવામાં આવે તેને સ્પર્શ કહે છે તે સ્પર્શેન્દ્રિયના વિષય માલા, સુખડ,
टि. १- 'छुप स्पर्शे' तुदादिरनिट् परस्मैपदी ।
