________________
સંસ્થાનાનુપુર્વી કા નિરુપણ
હવે સૂત્રકાર પૂર્વોક્ત સ ંસ્થાનાનુપૂર્વી નું નિરૂપણ કરે છે‘સેřિત' સંટાળાનુપુત્રી ?'' ઇત્યાદિ—
શબ્દાર્થ-(તે ચિં ત સંાળાળુપુથ્વી ?) હે ભગવન્ ! પૂર્વોક્ત સંસ્થાનાનુપૂર્વી'નુ' સ્વરૂપ કેવું છે ?
ઉત્તર-(સંઢાળાજીપુત્રી તિવિદ્દા વળત્તા) સ ́સ્થાનાનુપૂર્વી' ત્રણ પ્રકારની હી છે. (ત ́ન્નદ્દા) તે ત્રણ પ્રકારો નીચે પ્રમાણે છે-(દયાળુપુત્રી પદ્ધાળુપુશ્રી નાજુપુત્રી) (૧) પૂર્વાપૂવી' (૨) પશ્ચાતુપૂર્વી' અને (૩) અનનુપૂર્વી
પ્રશ્ન-(મે řિત. પુપુત્રી ? ) હે ભગવન્ ! પૂર્વાનુપૂર્વી નું રૂપ કેવુ છે?
ઉત્તર-(પુત્ર ભુપુá1) પૂર્તતુપૂર્ણીતું સ્વરૂપ આ પ્રકારનુ` છે–(ભ્રમત્તલે, ળોËછે, સારી, વુઝે, વામળે, ટુંડે) સમચતુરસ્ર સ્ર’સ્થાન, ન્યગ્રોધમ'ડલ સ્થાન, સાદિ સ ંસ્થાન, કુબ્જ સંસ્થાન, વામન સ‘સ્થાન અને હુંડ સ`સ્માન, આ ક્રમે સંસ્થાના વિન્યાસ કરવા તેને સંસ્થાનાનુપૂર્વીના પ્રથમ ભેદ રૂપ પૂર્વાનુપૂર્વી કહે છે.
સસ્થાન એટલે આકાર આ આકારની જે પિરપાટી તેનું નામ આનુ પૂર્વી છે જો કે આ સંસ્થાન જીવ અને અજીવ વિષયક હાવાને કારણે મુખ્ય એ પ્રકારનુ` હોય છે, પરન્તુ “ સમવરલે ” ઈત્યાદિ પદે દ્વારા અહી' જીવસ’બ’ધી સ‘સ્થાનાને ગ્રહણ કરવામાં આવેલ છે,
સમચતુરસ્ત્ર સ’સ્થાન જે સંસ્થાનમાં (આકાર વિશેષમાં) નાભિની નીચેના અને નાભિની ઉપરનાં સમસ્ત અવયવ સામુદ્રિક શાસ્ત્રમાં બતાવ્યા પ્રમાણેના પાતપાતાનાં પ્રમાણવાળાં હૈાય છે—હીન અથવા અધિક પ્રમાણવાળી હોતાં નથી, તે સંસ્થાનને સમચતુરસ્ક્રૂ સસ્થાન કહે છે. તેની વ્યુત્પત્તિ આ પ્રમાણે થાય છે—
· ભ્રમ તુસ્રમ્ ચર્ચ સત્ સમચતુરન્ત્રમ્' આ કથનના ભાવા નીચે પ્રામાણે છે—આ સસ્થાનમાં નાભિની ઉપરનાં અને નીચેનાં સમસ્ત અગ ઉપાંગે સમસ્ત લક્ષણેાથી યુક્ત હોય છે. કોઈ પણ અંગ ઉપાંગ ન્યૂન અથવા અધિકપ્રમાણવાળું હોતું નથી. પણ સપ્રમાણ હાય છે તેમાં શરીરના ચારે ખૂણુા ખરાખર હાય છે આ સંસ્થાનમાં આરાહ અને અવરોહ-ચઢાવ અને ઉતાર-એક સરખા હોય છે. સામુદ્રિક શાસ્ત્રમાં સુંદર શરીરના જેટલાં લક્ષણા કહ્યાં છે, તે બધાં લક્ષણા આ શરીરના અ’ગઉપાંગોમાં જોવામાં આવે છે. આ સંસ્થા
અનુયોગ દ્વાર સુત્રમ
૨૦૮
