Page Text
________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २५० नयस्वरूपनिरूपणम्
૮૮૨
तदपि सिद्धान्ताज्ञान विकसितमेव, यतश्चतुर्थमनुयोगद्वारमेव नयवक्तव्यताया मूलस्थानम्, अत्र सिद्धानामेत्र नयानां तत्रोपन्यासः कृतः । यदपि चोक्त - समस्याध्ययने नयैविचारिते प्रतिमुत्रमपि नयैर्विचारितमेत्र भवतीति, तदप्यज्ञानविलसितमेव, समुदायसमुदायिनोः कार्यादिभेदतः कथंचिद् भेदसिद्धेः । तथाहि - रथस्य एकैकस्मिन्नवयवेऽपरिदृश्यमानमपि कार्यमवयवसमुदायरूपे रथे समुपलभ्यते । इत्थं चावयवावयविनोः कार्यभेदः सामर्थ्यासामर्थ्यलक्षणो विरुद्धधर्माध्यासश्च प्रत्यक्ष एव । यदि चेत्थं तेऽनभिमतं भवेत्तर्हिसमस्तं विश्वमेकं स्यात्, ततश्च सहोत्पत्तिके विषयवाला नय विचार तो किया जा चुका है, फिर यहां उसकी उपन्यास करना निरर्थक ही है' सो यह कथन भी सिद्धान्त सबन्धी अज्ञान को प्रकट करता है- क्योंकि- 'चौथा जो अनुयोग द्वार है, बड़ी नयवक्तव्यता का मूलस्थान हैं। क्योंकि यहां सिद्ध हुए ही नथों का वहां उपन्यास किया गया है। तथा इस विषय में जो ऐसा कहा गया है कि- 'समस्त अध्ययन नयों द्वारा विचारित हो जाता है, तब हरएक सूत्र भी नय विचार का विषय बन ही जाता है' सो ऐसा कहना भी उचित नहीं है- क्योंकि समुदाय और समुदायी में कार्य आदि के भेद की सिद्धि मानी जाती है । जैसे रथ के एक-एक अवयव में जो काम होता हुआ दिखाई नहीं पडता है वह कार्य उन अवयवों के समुदाय रूप रथ में उपलब्ध होता है । इस प्रकार अवयव और अवयवी में कार्य भेद तथा सामर्थ्य असामर्थ्यरूप विरुद्धधर्मो का अध्यास यह सब प्रत्यक्ष ही है । यदि इस प्रकार से तुम्हें समुदाय समुदायी में भेद अन આવેલ જ છે, પછી કથન પણ સિદ્ધાંત અનુચેાગદ્વાર છે તે થયેલ નચેાને ત્યાં
સમસ્ત અધ્યયનના વિનયવાળા નય વિચાર તે કરવામાં અહી તેના ઉપન્યાસ કરવા નિરર્થક જ છે. તે આ સંબધી અજ્ઞાનને જ પ્રકટ કરે છે. કેમ કે ચતુર્થાં જે જ નયવક્તવ્યતાનું મૂલસ્થાન છે. કેમ કે અહી સિદ્ધ ઉપન્યાસ કરવામાં આવેલ છે. તથા આ સંબંધમાં જે આ પ્રમાણે કહેવામાં આવેલ છે કે સમસ્ત અધ્યયન નયા દ્વારા વિચારિત થઈ જાય છે ત્યારે દરેકે દરેક સૂત્ર પણ નય વિચારના વિષય થઈ જ જાય છે. તો આ રીતે કહેવુ' ઉચિત નથી. કેમ કે સમુદાય અને સમુદાયીમાં કાય' આદિના ભેદથી કથંચિત્ લેની સિદ્ધિ માનવામાં આવી છે. જેમ રથના એકે-એક અવયવમાં જે કામ થતું દેખાતું નથી તે કાય તે અવયવાના સમુદાય રૂપ રથમાં ઉપલબ્ધ થાય છે. આ પ્રમાણે અવયય અને અવયવીમાં કાર્ય ભેદ તથા અસામરૂપ વિરૂદ્ધ ધર્મના અધ્યાસ આ બધુ.... રીતે તમને સમુદાય સમુદાયીમાં ભેદ અનભિમત
સામર્થ્ય
હાય
अ० ११२
પ્રત્યક્ષ ४ छे ले यां તા પછી સમસ્ત વિશ્વ
| SR No. | 040004 |
| Book Title | Anuyogdwar Sutra Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Kanhaiyalal Maharaj |
| Publisher | A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti |
| Publication Year | 1968 |
| Total Pages | 925 |
| Language | Sanskrit, Gujarati |
| Classification | Book_Devnagari, Book_Gujarati, & agam_anuyogdwar |
| File Size | 147 MB |