SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 87
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ अनुयोगद्वारसूत्र अथ धातुजनामानि निरूपयति-धातुः क्रियापदं, तेन यन्नाम निष्पद्यते तद्धातुजम् । यथा-भूसत्तायां, परस्मैपदभाषेत्यादि। भूरयं परस्मैपदी धातुः । तेन निष्पन्नं नाम। यथा-भवतीति भव: संसारः। वृद्धयर्थवाचकत्वेन एध इति धातुस्तेन निष्पन्न नाम । यथा-एधतइति-एधमानः। एवं 'स्पर्द्ध संघर्षे' इत्यादावपि विभाव्यम् । अथ निरुक्तिजानि नामान्याह-निर्वचनं निरूक्तिः। क्रियाकारकभेदपर्यायैः शब्दा. शंकथनमित्यर्थः । तया यन्नाम निष्पद्यते तन्निरुक्तिजम् । यथा-मझा शेते महिपः। . . उत्तर-धातुज नाम इस प्रकार से है-(भूसत्ताए, परस्स भासा फद्धसंघरिसे, गाह पइहालिच्छासु गंथे य, बाहलोयणे-से तं धाउए ) भू धातु सत्ता अर्थ में है। यह परस्मैपदी धातु है। इससे जो नाम निष्पन्न होता है-जैसे भव-संसार-वह धातुज नाम है । इसी प्रकार एथ् धातु वृद्धि अर्थ में है। यह आत्मनेपदी है। इससे " एधमान" बनता है। इसी प्रकार से " स्पर्द्धसंघर्ष" इत्यादि धातुओं में भी जानना चाहिये । अर्थात्-स्पर्धा, वाधा ये सब धातुज नाम हैं। (से किं तं निरुत्सए) हे भदन्त ! निरुत्तिज नाम क्या है ? उत्तर-(निरुत्तिए, महीए सेए-महिसो, भमइय रोवइय-भमरो, मुहं मुहुं लसइत्ति-मुसलं, कविस्स विवलंबएस्थेत्ति य करेइ कवित्थं, चित्ति करेइ, खल्लं च होह चिक्खिल्लं, उडकनो उलूगो, मेहस्त माला मैहला-सेत्तं निरुत्तिए) निरुक्तिज नाम इस प्रकार से है-महिष, भ्रमर, मुसल, कपित्थ, चिक्खल्ल, उलूक, मेखला । क्रियाकारक, भेद एवं उत्तर-धातुर नाम मा प्रभारी छे. (भूसत्ताए, परस्स भासा फद्ध संघरिसे, गाह पइद्वालिच्छासु गंथे य, बाहलोयणे-से त धाउए) भूधातु सत्ता અર્થ માં છે. આ પરમપદી ધાતુ છે. એનાથી જે નામ નિષ્પન્ન થાય છે, જેમકે ભવ-સંસારતે ધાતુજ નામ છે. આ પ્રમાણે એધ ધાતુ વૃદ્ધિ અર્થમાં છે. આ આત્મપદી છે. એનાથી “એપમાન' શબ્દ નિષ્પન્ન થાય છે. આ પ્રમાણે “સ્પદ્ધ સંઘર્ષ વગેરે ધાતુઓના વિશે પણ જાણવું જોઈએ. એટલે है स्पर्धा-माथा सा मथा धातु नामा छ. (से किं तनिहत्तए) Na! - उत्तर-(निरुत्तिए, महीए सेए, महिसो, भमइय रोवइय भमरो, मुहूं मुहूं लसइति, मुसलं कविस्स विवलंबएत्थेत्ति य करेइ कवित्थं, चित्ति करेइ, खल्लं च होइ चिक्खिल्लं उड्डकन्नो उलूगो, मेहस्स माला, मेहला-से तं निरुत्तिए) निति नाम सा प्रमाणे छ. महिष, अमर, भुसस, पित्य, ચિકખલ, ઉલુક, મેખલા, ક્રિયાકારક, ભેદ અને પર્યાયવાચી શબ્દો વડે નિરૂક્તિજ નામ એટલે શું?
SR No.040004
Book TitleAnuyogdwar Sutra Part 02
Original Sutra AuthorN/A
AuthorKanhaiyalal Maharaj
PublisherA B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Publication Year1968
Total Pages925
LanguageSanskrit, Gujarati
ClassificationBook_Devnagari, Book_Gujarati, & agam_anuyogdwar
File Size147 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy