________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २४८ अनुगमनामानुयोगद्वारनिरूपणम् ८५१
तथा-सान्तरं-सहान्तरेण वर्तते इति सान्तरं-कियकालान्तरितं सामायिक भवतीति च वक्तव्यम् । यथा-सम्यमिथ्याभेदरहिते सामान्ये श्रुते जघन्यतोऽन्तर्मुहूर्तमन्तरं भवति, उत्कृष्टतस्तु अनन्तं कालम् । अयं भावः-कश्चिद् द्वीन्द्रियादि का सामान्य नाक्षरात्मकं श्रुतं लब्ध्वा मृतः पृथिव्यादिष्वन्तर्मुहूत स्थित्वा मृतो द्वीन्द्रियादावागत्य पुनरपि श्रुतं लभते तत्रान्तर्मुहूर्तमन्तरम् । यः पुन:न्द्रियादि मंतः पृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पतिषु पुनः पुनरुत्पद्यमानोऽनन्तं कालं विष्ठति, देसविरया' इत्यादि जो ये गाथाएँ कहीं हैं उनका यही पूर्वोक्त भाव है। इस प्रकार यह बीसवां द्वार है ।। २०॥
अब सूत्रकार २१ वें द्वार में यह प्रकट करते हैं कि सामायिक का विरहकाल कितना है ? क्योंकि यह भी वक्तव्य होता है। जैसे सम्यक् और मिथ्या इन विशेषणों ले विहीन सामान्य श्रुत सामाधिक में जघन्य से अन्तर्मुहूर्त का अन्तर होता है। और उत्कृष्ट से अनंतकाल का । इसका तात्पर्य यह है-काई बीन्द्रियादि जीव सामान्य से अक्षरात्मक श्रुत को प्राप्त कर मरा और पृथिव्यादिकों में एक अन्तर्मुहूर्त तक रहा फिर वहां से गया-इस प्रकार श्रुत की प्राप्ति में अन्तर्मुहूर्त का अन्तर जानना चाहिये तथा कोई द्वीन्द्रिय जीव मर कर पृथिवी, अप तेजः वायु एवं वनस्पति इन पांच स्थावरों में बार २ उत्पन्न होता हुआ वहां अनंत काल तक रहा-फिर वहाँ से मरकर वह
'सम्मत्तदेसविरया' त्या ३५भा २ आया। अपामा भावी छे भनी । પ્રમાણે જ પૂર્વોક્તરૂપમાં ભાવ છે. આ પ્રમાણે આ ૨૦ મું દ્વાર છે. ર૦,
હવે સૂત્રકાર ૨૧ મા દ્વારમાં એ વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે સામાયિકને વિરહાળ કેટલું છે? કેમ કે આ પણ વક્તવ્ય હોય છે. જેમ સમ્યક અને. મિથ્યા આ વિશેષણથી વિહીન સામાન્ય શ્રત સામાયિકમાં જઘન્યથી અન્ત
ન જેટલો તફાવત હોય છે. અને ઉત્કૃષ્ટથી અનંતકાળ જેટલો તફાવત હોય છે. આનું તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે કઈ પણ હીન્દ્રિયાદિ જીવ સામાન્યથી અક્ષરાત્મક શ્રતને પ્રાપ્ત કરીને મરણ પામ્ય અને પૃથિરથાદિકમાં એક અંતમુહુ સુધી રહ્યો ત્યારબાદ ત્યાંથી એક મુઠ્ઠા પછી મરણ પામીને કરી દ્વાદ્રિય જીવ થયે, આ રીતે શ્રતની પ્રાપ્તિમાં અન્તર્મુહૂત્તને તફાવત જાણ જોઈએ. તથા કઈ હીન્દ્રિય જીવ મરણ પામીને પૃથિવી; અપૂ તેજ, વાયુ અને વનસ્પતિ આ પાંચ સ્થાવરમાં વારંવાર ઉત્પન્ન થતો ત્યાં અનતિ
