________________
१४६
अनुयोगद्वारसूत्र छाया-मानुष्यक्षेत्रजातयः कुलरूपारोग्यम् आयुष्कं बुद्धिः।
श्रवणावग्रहश्रद्धा संयमश्च लोके दुर्ल भानि ।।१।। इति । सामायिकपाप्तौ मानुष्याइयो हेतुरिति गाथाभिपायः । इत्यष्टादशं द्वारम् ॥१८॥ तथा-तल्लब्धं सामायिक कियञ्च कालं भवतीत्यपि वक्तव्यम् ।
यथा-सम्यक्त्रश्रुतसामायिकयोलधिमङ्गीकृत्य पूर्व कोटीपृथक्त्वाधिकानि षट्पष्टिमागरोपमाणि उत्कृष्टा स्थिति भवति। देशविरतिसविरतिसामायिः कयोलधिमङ्गीकृत्य देशोनां पूर्व कोटीमुस्कृष्टा स्थितिर्भवति । सामायिकत्रयस्य लधिमाश्रित्य जघन्या स्थितिरन्त हूतं भवति । सर्वविरतिसामायिकस्य तु जघन्यास्थितिरेकसमयम्, चारित्रपरिणामारम्भसमयानन्तरमेवायुष्कक्षयसंभपात प्रकट की गई है । तात्पर्य कहने का यह है कि सामाषिक की प्राप्ति में ये मनुष्यत्व आदि हेतु होते हैं । तथा सामायिक की स्थिति कितनी है यह जो १९ या द्वार है वह भी कहना चाहिये-जैसे-प्सम्यक्त्वसामायिक और श्रुमसामायिक इनकी लब्धि की अपेक्षा इन दोनों सामायिकों की उत्कृष्टस्थिति पूर्वकोटि पृथक्त्व अधिक ६६ सागरोपम प्रमाण है। देशविरति, सर्वविरतिसामायिकों की लब्धि की अपेक्षा इन दोनों सामायिकों की उत्कृष्ट स्थिति देशोन एक पूर्व. कोटि की है। तथा सामायिकत्रयकी लब्धि की अपेक्षा इन तीनों सामायिकों की जघन्पस्थिति अंगमुहूर्त की है। सर्वविरति सामायिक की जघन्य स्थिति एक समय की है। क्यों चारित्रपरिणाम के आरम्म के समय के अनन्तर ही आयुष्क क्षय हो सकता है । उपयोग की अपेक्षाजाईलरूवारोग्गमाउय बुद्धी" छत्याल आया १३ मे yalsत वात પ્રકટ કરવામાં આવી છે. તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે સામાયિકની પ્રાપ્તિમાં મનુષ્યત્વ વગેરે બધાં હેતુ રૂપ હોય છે. તથા સામાયિકની સ્થિતિ કેટલી છે. આ જે ૧૯ મું દ્વાર છે તે પણ કહેવું જોઈએ. જેમ સમ્યફવા સામાયિક અને શ્રુત સામાયિક એમની લબ્ધિની અપેક્ષાએ એ અને સામાયિકોની ઉત્કૃષ્ટરિથતિ પૂર્વકોટિ પૃથકુત્વ અધિક ૬૬ સાગરોપમ પ્રમાણે છે. દેશવિરતિ અને સર્વવિરતિ સામાયિકોની લબ્ધિની અપેક્ષા એ બને સામાયિકોની ઉત્કૃષ્ટસ્થિતિ દેશના એક પૂર્વકેટિની છે. તથા સામાયિકત્રયની લબ્ધિની અપેક્ષાએ ત્રણ સામાયિકોની જઘન્યસ્થિતિ અન્તર્મુહુર્તાની છે. સર્વવિરતિ સામાયિકની જઘન્ય સ્થિતિ એક સમયની છે કેમ કે ચારિત્ર પરિણામના આરંભના સમયની પછી જ આયુષ્કને ક્ષય થઈ શકે છે. ઉપયોગની એપેક્ષા સમસ્ત આયુષ્પો
