________________
अनुयोगद्वारसूत्रे संख्या पञ्चवारं व्यवस्थापनीया । यथा '५५५५५' इति । अत्र पञ्चभिः पञ्च गुणिता:- पश्चविंशतिः, सा पुनः पञ्चभिर्गणिता सपादशतं भवति । इदं च पञ्चमिर्गणितं पञ्चविंशत्यधिकानि षट्शतानि । एतानि च पञ्चभिर्गुणितानि सपादशताधिकं सहस्रत्रयम् । असत्कल्पनया एतत्ममाणो राशि वस्तु स्थित्या ऽसंख्येयरूपो बोध्यः । अयं राशिर्जघन्यकं युक्तासंख्येयकं भवति। ततो राशेरेकस्मिन् रूपेऽपसारिते सति उत्कर्ष के परीतासंख्येयकं भवतीति । शब्दान्तरेण एतदाह-अथवा जघन्यकं युक्तासंख्येयकम् एकरूपोनम उत्कर्षक परीतासंख्येयकं भवति । जघन्यकपरीतासंख्येयकराशीनामन्योऽन्याभ्यासे सति या संख्या अंकदृष्टि से यों समझना चाहिये कि मानलो जघन्यपरीतासंख्यात का प्रमाण ५ है इस पांच को पांच बार स्थापित कर उनका परस्पर में गुणा करने पर इस प्रकार संख्या आती है-५४५२५, २५४५=१२५, १२५ ५-६२५, ६२५४५=३१२५, इस तीन हजार एकसो पच्चीस संख्याको वास्तविक रूप में असंख्यात के स्थान पर जाननी चाहिये । परन्तु जब इसमें से एक कम कर दिया जाता है तो, यह उत्कृष्ट परीतासंख्यात रूपःमानी जाती है। और जय इस में से एक कम नहीं किया जाता है तब यह जघन्य युक्तासंख्यातरूप मानी जाती है। इसी विषय को खूत्रकार दूसरे शब्दों में यों समझाते हैं-कि (अहवा-जहण्णयं जुत्ता संखेज्जयं स्खूणं उक्कोसयं परित्तासंखेज्जयं हे।इ) जघन्य युक्तासंख्यात का जितना प्रमाण है, उसमें से एक कम कर देने पर उत्कृष्ट परीतासंख्यात का प्रमाण होता है । तात्पर्य इसका यही है कि-'जघन्य परीता પરીતાસંખ્યાતનું પ્રમાણ ૫ છે, આ પાંચને ૫ વાર સ્થાપિત કરીને તેને પરસ્પર ગુણાકાર કરવાથી આ પ્રમાણે સંખ્યા આવે છે–પ ૪ ૫ = ૨૫, ૨૫ ૪ ૫ = ૧૨૫, ૧૨૫ x ૫ = ૬૨૫, ૬૨૫ ૪ ૫ = ૩૧૨૫, આ ૩૧૨૫ સંખ્યાને વાસ્તવિક રૂપમાં અસંખ્યાતના સ્થાને જાણવી જોઈએ. પરંતુ
જ્યારે આમાંથી એક ઓછો કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ઉત્કૃષ્ટ પરીતાસંખ્યાત રૂપ માનવામાં આવે છે. અને જ્યારે આમાંથી એક છે કરવામાં આવતું નથી. ત્યારે તે જઘન્ય યુક્તાસંખ્યાત રૂપ માનવામાં આવે छ. से विषय सूत्रा२ मी० शत मा प्रमाणे समनवे छ । (अहवा -जहणणयं जुत्तासंखेज्जयं रूवूणं उक्कोसयं परित्तासंखेज्जयं होइ) गधन्य ચુક્તાસંખ્યાતનું જેટલું પ્રમાણ છે, તેમાંથી એક ઓછો કરવાથી ઉત્કૃષ્ટ પરીતાસંખ્યાનું પ્રમાણ થાય છે. આનું તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે “જઘન્ય
000
