________________
-
listiesivinatani....
अनुयोगद्वारसूत्र शिरोऽधोऽननमनादिरूपा, शङ्का-मां न कश्चित् किञ्चिद् वदे ? दितिरूपा, तयोः करगंविधानं लिङ्ग-लक्षणं यस्य स तथाभूतो वीडनको नाम रसो भवति । अयं भावः-विनययोग्यानां मातापित्रादिपूज्यजनानां विनयोपचारव्यतिक्रमे सति सम्जनस्य पश्चाद् ब्रीडा प्रादुर्भवति-अहो ! मया कथं मातापित्रादीनामपमाना कृतः ? इति, तथा-सुहृदां रहस्यस्य अन्यजनसन्निधौ कथने पश्चाद् सज्जनस्य बीडा भवति-कथं मया सुहृदो रहस्यमन्यजनसन्निधौ निवेदितम् ? इति, तथातपा-पितृव्यकलावार्यादिगुरुजनानां भार्याणां शीलभङ्गे कृते सति पश्चाद् ब्रीडा समुत्परते अहो ! मया दुरात्मना किमिदं दुष्कृतं कृतम् ? इति इत्येवं रूपेण 'पीडनको रसः समुत्पद्यते। तथा च-शिरोऽधोऽवमनगात्रसंकोचस्पा सज्जा, मां लज्जा और शंकाकरना ये इस रस के चिह्न होते हैं । ऐसा (वेलणओ माम रसो) यह वीडनक नाम का रस होता है । तात्पर्य इसका यह है कि-'विनय योग्य पूज्य माना पिता आदि गुरुजनों का यथायोग्य विनयोपचार जब उलंधित हो जाता है, तष सज्जन पुरुषों को बाद में लज्जा आती है । वे विचारते हैं कि अरे ! हमने क्यों माता पिता
आदि जनों का अपमान किया है ? तथा अपने मित्रजनों का रहस्य जब-दूसरे व्यक्तियों के पास प्रगट करता है, तष बाद में उस उद्घाटनकर्ता सज्जन को लज्जा आती है और वह सोचता है कि
क्या मैने दमरों के समक्ष अपने मित्र के रहस्य का उद्घाटन किया। नया-पितृव्य , कलाचार्य आदि गुरुजनों की भार्याओं का शीलभंग कर
ने पर मनुष्य को बाद में ब्रीडा उत्पन्न होती है। वह सोचता है-मुझ दुसत्मा ने यह दुष्कृत क्यों किया ? इस प्रकार से यह बोडनेक रस उत्पन्न होता है । शिर को नीचा नमाना शरीर को संकुचित करना इस ચિહન છે. એવે વીડનક નામે રસ હોય છે. તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે કે વિનય
પૂજ્ય માતાપિતા વગેરે ગુરૂજને સાથે ઉચિત વિનોપચાર જ્યારે સજજનો વડે ઉ૯લંધિત થાય છે ત્યારે તેમને લજજાની અનુભૂતિ થાય છે. તેઓ વિચાર કરે છે, કે “અરે ! અમે માતાપિતા વગેરેનું અપમાન કર્યું છે. તેમજ માણસ પોતાના મિત્રોની ગુપ્ત વાત જ્યારે બીજાને કહે છે ત્યારે ને ગુપ્ત વાત કહ્યા બાદ લજજાની અનુભૂતિ થાય છે અને તે વિચાર કરે છે કે અરે! મેં દુરાત્માએ આ કામ શું કામ કર્યું ?' આ પ્રમાણે તે કીડનાક રસ ઉત્પન્ન થાય છે લજજામાં મસ્તક નીચે થવું અને શરી૨ સંકુચિત
