________________
मनुयोगदार बा मेयम् । एवमग्रेऽपि गेयमिति संबन्धनीयम् । 'तालसमम्' इत्यारभ्य संघारसमम् इत्यन्तं पदषट्कं पूर्व व्याख्यातम् । गेयस्वरयोरनन्तरत्वादाह-'सत्त सरा' इति । इत्थं स्वरा बोध्या इति भावः । सम्मति समस्तं स्वरमण्डलं संक्षेपेणाहपहजादयः सप्त स्वरा विज्ञेयाः, ग्रामाश्च त्रयः, मूर्च्छनाश्च एकविंशतिः तता, तन्त्री, तान इति पर्यायाः भण्यन्ते, तत्र पडूजादिषु स्वरेषु प्रत्येकं सप्तभिस्तान गीयते इत्यतः सप्त तन्त्रिकायां वीणायामेकोनपश्चाशत्ताना भवन्ति । एवमेव एकतन्त्रिकायां वितन्त्रिकायां वा वीणायां कण्ठेनापि वा गीयमाना एकोनपश्चाशु. अथवा उसके साथ मिला हुआ जो स्वर आता है , वह तंत्री समस्वर है। इसी प्रकार से ताल सम आदि के साथ भी "गेय" इसका संबंध कर लेना चाहिये । गेय और स्वर में अर्थ भेद नहीं है। इसलिये गेय से यहाँ स्वर लेना चाहिये । इस प्रकार ये सात स्वर हैं । तालसम से लेकर संचारसम तक के ६ पदों की व्याख्या पहिले करदी गई है। (सत्तसरा तओ गामा मुच्छणा एकवीसई, ताणा एगणपण्णासं सम्मत्तं सरमंडलं) इस प्रकार संक्षेपसे समस्तस्वर मंडल सातस्वर, तीन ग्राम इक्कीस मूर्छना और ४९ तान इस प्रकार से हैं । तता, तंत्री, तान, ये सब पर्यायवाची शब्द हैं । षड्ज आदि सात स्वरों में से प्रत्येक स्वर सात तानों से गाया जाता है। इसलिये सप्त तंत्रिका वाली वीणा में ४९ ताने होती हैं। इसी प्रकार एक तंत्रिका वाली अथवा त्रितंत्रिकावाली वीणा में कंठ से भी गाई गई ताने ४९ ही होती हैं । इस प्रकार सात. સાથે મિશ્રિત થયેલે જે સ્વર છે તે “તંત્રીસમ સ્વર' છે આ પ્રમાણે તાલ-સમ વગેરે માટે પણ “ma” શબ્દને સંબંધ સમજવું જોઈએ ગેય અને સ્વરમાં અર્થ–ભેદ નથી એટલા માટે ગેયથી અહીં સ્વર લેવું જોઈએ આ પ્રમાણે સ્વરે સાત છે “તાલ સમથી લઈને “સંચાર સમ' સુધીનું છે पहानी व्याभ्या ५७ ४२पामा मापी छे. (सत्तसरा तओ गामा मुच्छणा एकबीसई, ताणा एगूणपण्णासं सम्मत्तं सरमंडल) मा प्रभारमा समस्त २१२મંડળ-સાતસ્વર, ત્રણગ્રામ, એકવીશ મૂચ્છને અને ૪૯ તાન-આ પ્રમાણે છે તતા-તંત્રી, તાન, આ બધા પર્યાયવાચી શબ્દ છે ષડૂજ વગેરે સાત
વરોમાંથી દરેકે દરેક સાત તાનેથી ગવાય છે. એથી સસ તંત્રિકા યુક્ત વિણામાં ૪૯ તાનો હોય છે આમ એક તંત્રિકા યુક્ત વીણા અથવા ત્રિતંત્રિકાવાળી વીણામાં કંઠથી ગવાયેલ તાને પણ ૪૯ હોય છે આ પ્રમાણે સાત
