________________
अनुबोगद्वारसूत्रे भाव वह है जो केवल मोहनीय कर्म के ही उपशम स्वरूप होता है। तात्पर्य इस कथन का यह है कि कर्मों की दस अवस्थाओं में एक उपशान्त अवस्थाभी है। जिन कर्म परमाणुओं की उदीरणा संभव नहीं अर्थात् जो उदोरणा के अयोग्य होते हैं वे उपशान्त कहलाते हैं। यह अवस्था आठों कर्मों में सम्भवित है। प्रकृत में इस उपशान्त अवस्था से प्रयोजन नहीं है। किन्तु अधः करण आदि परिणामों से जो मोहनीय कर्म का उपशम होता है प्रकृत में उसी से प्रयोजन है। इसीलिये "मोहनीयस्यैवोपशमः" ऐसा पाठ यहां जानना चाहिये क्यों कि अन्यत्र ऐसा ही पाठ है । मोहनीय कर्म दर्शनमोहनीय के ३ भेदों
और चरित्र मोहनीय ने २५ भेदों को लेकर २८ प्रकार का है, इस सम्पूर्ण मोहनीय कर्म का उपशम, उपशम श्रेणी में होता है, इसलिये मोहनीय कर्म का उपशम रूप ओपशमिक भाव उपश्रेणी में होना कहा गया है। दूसरा-उपशन निष्पन औपशामिक भाव अनेक प्रकार का कहा गया है सो उसका तात्पर्य यह है कि मोहनीय के उपशम से दर्शन मोहनीय और चारित्र मोहनीय ये दोनों उपशान्त हो जाते हैं । इनके उपशान्त होने पर क्रोधादिक भी उपशान्त हो जाते हैं इस प्रकार यह औपमिक भाव का विवेचन है । ॥सू०१५३॥ ઉપશમ રૂપ હોય છે. આ કથનનું તાત્પર્ય એ છે કે- કર્મોની દસ અવસ્થાએમાંની એક ઉપશમ અવસ્થા પણ છે. જે કર્મપરમાણુઓની ઉદીરણા શક્ય હોતી નથી, એટલે કે જે કર્મ પરમાણુઓ ઉદીરણાને માટે અયોગ્ય હોય છે, તેમને ઉપશાન કહે છે આ અવસ્થાને આઠ પ્રકારનાં કામમાં સંભવ હોય छ. प्रतi (ही) 0 G५शान्त अवस्थानु प्रयासन नथी, ५२न्तु अध:કરણ આદિ પરિણામોથી જે મેહનીય કમને ઉપશમ થાય છે, તેનું જ मही प्रयासन छे. तेथी "मोहनीयस्यैवोपशमः " मा २ ५४ मही સમજવો જોઈએ કારણ કે અન્યત્ર એવો જ પાઠ આવે છે.
દર્શન મેહનીયકર્મના ત્રણ ભેદ અને ચારિત્રહનીયના પચીશ ભેદે મળીને મોહનીયકર્મના કુલ ૨૮ પ્રકાર છે આ સંપૂર્ણ માહનીયકમને ઉપશમ, ઉપશમ શ્રેણીમાં થાય છે તેથી મોહનીય કર્મના ઉપશમ રૂપ અપશમિક ભાવ ઉપશમ શ્રેણીમાં હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. બીજા પ્રકારનો જે ઉપશમનિષ્પન્ન
ઓપશમિક ભાવ છે, તે અનેક પ્રકારને કહ્યો છે. આ કથનનું તાત્પર્ય નીચે પ્રમાણે છે- મોહનીયના ઉપશમથી દર્શન મેહનીય અને ચારિત્રમોહનીય, એ બને ઉપશાન્ત થઈ જાય છે તે ઉપશાન્ત થઈ જવાથી ક્રોધાદિક પણ ઉપશાન્ત થઈ જાય છે આ પ્રકારનું પથમિક ભાવના સ્વરૂપનું વિવેચન मही ४२वाभा माथ्यु छे. सू०१५३॥
