________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र ८७ अन्तरद्वारनिरूपणम्
३६९ कालमन्तरं भवति । नानाद्रव्याण्याश्रित्य त्वन्तरं न भवति । यतो नास्ति कश्चित स कालो यत्र सर्वाण्यानुपूर्वीद्रव्याणि युगपदानुपूर्वीभाव परित्यजन्ति, लोकेऽनन्ता. नन्तानुपूर्वीद्रव्याणां सर्वदा विद्यमानत्वात् , अतो नानाद्रव्यापेक्षयाऽन्तरं नास्तीति।
तथा-नैगमव्यवहारसम्मतानामनानुपूर्वीद्रव्याणां कालतः कियच्चिरमन्तरं भवतीति प्रश्नः। उत्तरमाह-'एगं दब' इत्यादि । एकं द्रव्यमाश्रित्य जघन्यत एकं समयमनानुपूर्वीद्रव्याणामन्तरं भवति, उत्कर्षतोऽसंख्येयं कालमन्तर भवति । नानाहोता है। नाना आनुपूर्वी द्रव्यों की अपेक्षा जो काल का अन्तर नहीं कहा गया है, सो उसका कारण यह है कि लोक में ऐसा कोई मा भी काल नहीं कि जिप्स में समस्त आनुपूर्वी द्रव्य अपने आनुपूर्वी स्वभाव का एक साध परित्याग कह देते हो । क्यों कि लोक में अनंतानंत आनुपूर्व द्रव्य सईदा विद्यमान रहते हैं । इसलिये नाना आनुपूर्वी द्रव्यों की अपेक्षा से अन्तर नहीं आ सकता है । (णेगमववहारण अणा णुपुच्चीदव्यागं अन्तरं कालभो केवच्चिरं होई ? )
प्रश्न- नैगम व्यवहारनय संमत अनानुपूर्वी द्रव्यों का व्यवधान काल की अपेक्षा कितने काल का होता है ?
उत्तर-(एगं दवं पडुच्च जहण्णेणं एगं समय, उक्कोसेणं असंखेनं कालं नाणादवाई पदुच्च णत्थि अंतरं ) अनानुपूर्वी द्रव्यों का विरह काल एक अनानुपूर्वी द्रव्य की अपेक्षा से जधन्य एक समय का और થવામાં અનંત કાળનું ઉત્કૃષ્ટ અંતર પડી જાય છે. એટલે કે આપવા પર્યાયને પરિત્યાગ કર્યા બાદ ફરી આનુપૂવ પર્યાયમાં આવી જવામાં અનંત કાળનું વ્યવધાન (આાંતરે) પડી જાય છે. “વિવિધ દ્રવ્યોની અપેક્ષાએ કાળનું અંતર છે જ નહીં,” આ પ્રકારના કથનનું કારણ એ છે કે લોકમાં એ કોઈ પણ સમય નથી કે જ્યારે સમસ્ત આનુપૂર્વી દ્રલે પિતાના આનુપવી સ્વભાવને એક સાથે પરિત્યાગ કરી દેતાં હેય, કારણ કે લેકમાં અનંતાનંત આનુપૂવી દ્રવ્યો સવંદા વિદ્યમાન રહે છે, તેથી વિવિધ આનુપૂવી દ્રવ્યની અપેક્ષાએ કાળનો અંતરે જ પડી શકતો નથી.
प्रश्न-(णेगमववहारणं आणाणुपुठवी व्वाणं अंतर कालओ केवरिचर होई।) ગમ અને વ્યવહાર નયસંમત અનાનુપૂવી દ્રવ્યોનું વ્યવધાન (અંતર-વિરહ. કાળ) કાળની અપેક્ષાએ કેટલા કાળનું હોય છે?
त्ति -(एगं व पच्च जहण्णेण एग समय सकोसेण असंखेजका नाणाव्वाइं पडुच्च णस्थि भंवर') मनानुभूती' या वि२६ .
म०४७
