________________
२६८
अनुयोगदारसत्रे द्रव्योपक्रम एवायं न तु क्षेत्रापक्रमः, तहि कथं क्षेत्रोपत्रमः ? इति चेत्, उच्यतेक्षेत्रं हि आकार मुच्यते, तस्य चामूर्तत्वात्तदुपक्रमो न संभवति, तथापि तदाधेयत्वेन स्थितानों पृथिव्यादि द्रव्याणां य उपक्रमः स क्षेत्रोऽप्युपचर्यते । लोकेऽपि यथा 'मञ्चाः क्रोशन्ती'-त्यादौ आधे यतधर्माणामाधारे उपचारा भवति । उक्तंचापि
"खेत्तमरूपं निबं. न त स परिकम्मणं न य विणासे।।
आहेयगयवसेण उ, करणविणासावयारो उ" ॥ १ ॥
इसलिये यह क्षेत्रोपक्रम न होरर द्रव्यापक्रम ही हुआ फिर इसे क्षेत्रोपक्रम कैसे कहा___उत्तर-क्षेत्र शब्द का अर्थ आकाश है। और यह आकाशरूप क्षेत्र अमृत है-अतः इसका उपक्रम नहीं होसरता है। फिर भी इस में आधेय रूप से वर्तमान जो पृथिविव्यादि द्रव्य है, उनका तो उपक्रम होता है इसलिये उनका उपक्रम आरारूप आकाश में उपचरितकर लिया जाता है। इसलिये क्षेत्रापक्रम बन जाता है। लोक में भी जैसे "मञ्चा:क्रोशन्ति" मंचबोलते हैं। खेत रक्षा के लिये खेत के लिये खेत के पाली पर जा घरविशेप बनाते हैं उसका मंच कहते हैं, मंच बोलते हैं ऐमा जो कह दिया जाता है-वह आधेय रूप पुरुषादिकों के धर्मों को आधार में उपचरित करके ही कहा जाता है- कहा भी है-'खत्तमस्वे' इत्यादि-उस का अर्थ यही है कि क्षेत्र तो अरूपी और नित्य है। उपका न परिकम हो सकता है और न विनाश,
જોઈએ. છતાં અહીં તેને ક્ષેત્રપક્રમ રૂપે શા માટે પ્રતિપાદિત કરવામાં આવ્યું છે?
ઉત્તર–ક્ષેત્રા શબ્દનો અર્થ આકાશ થાય છે, અને આ આકાશરૂપ ક્ષેત્ર અમૂર્ત છે તેથી તેનો ઉપક્રમ થઈ શકતું નથી. છતાં પણ તેમાં આધેય રૂપે વતમાન જે પૃથ્વી આદિ દ્રવ્ય છે તેમને તો ઉપક્રમ થાય છે. તેથી તેમને ઉપક્રમ આધાર રૂપ આકાશમાં ઉપચરિત કરી લેવામાં આવે છે. તેથી ક્ષેત્રોપકમ ઘટિત થઈ जय छे. सोमा ५५ "मञ्चाः क्रोशन्ति" "भय मा छ," मे ४ामा આવતું હોય છે. ખેતરની રક્ષા માટે એક માંચડો બનાવ્યો હોય છે. ત્યાં બેઠો બેઠે કે પુરુષ ખેતરની રખેવાળી કરે છે મંચ પર બેઠેલો પુરુષ બેલતે હોય ત્યારે કેટલીક વખત “મંચ બોલે છે,” આ પ્રકારને પણ વ્યવહાર થતો જોવામાં આવે છે. આધેય રૂ૫ પુરૂષના ધર્મોને આધાર રૂપ મંચમાં ઉપચરિત કરીને આ प्रमाणे वामां आवे छे. ४[ ५५ छे , "खेत्तमरूवे" त्याहि-सत्रा. ઠને પણ એ જ અર્થ છે કે ક્ષેત્ર તે અરૂપી અને નિત્ય છે. તેનું પરિકમ
