________________
વાપીક નક્કી થયેલ રૂા. ૧૫૦૦૦) ની રકમમાં ઘટાડો કે વધારે કરવાની ના બ્રીટીશ સરકારને અરજ કરવાની કેઈ પણ પક્ષને છૂટ છે. બધી બાબતો સમાવેશ કરતી નીયત વાવીક રકમ આપવા સંબંધીની સરત પુરતે તે કરાર બને પક્ષોને કાયમને માટે બંધનકર્તા છે. અને ફેરફાર તો ફક્ત બ્રીટીશ સરકારની ઈચ્છાનુસાર નક્કી કરેલ વાર્ષીક રકમમાંજ તે સરત મુજબ થઈ શકે. આપવાની વાષક રકમ સિવાયની બીજી દરેક બાબત ફેરફાર ન થઈ શકે તેવી છે. રખોપાની રકમ વસુલાત કરવાની રીત કાયમને માટે એવી હતી કે દરબારે મુકરર કરેલ રકમ જેન કેમ પાસેથી તેઓના નીમાયેલ પ્રતિનીધિઓ માર્કત વસુલ કરવી, નહીં કે યાત્રાળુઓ પાસેથી. ૪૦ વર્ષ પુરા થયે જાણે બન્ને પક્ષો વચ્ચે કઈ પણ જાતને કરાર નથી તેમ ગણું ૧૮૮૬ ના કરારમાં લખાયેલ રખેપાના નાણું સંબંધની તમામ જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ તે રકમ અને તે વસુલ કરવાની રીત નકકી કરવાની સ્વતંત્રતાને દરબાર દાવે કરે તેવો જરા પણ આશય હતો જ નહીં, તેમજ ૧૮૮૬ ની કબુલતની સરતો પણ છૂટ આપતી નથી. દરબારને ફક્ત એટલી જ છૂટ છે કે તે ફેરફારને વ્યાજબી કારણે બતાવી કરારમાં જણાવેલ વાષક રકમમાં ફેરફાર કરવાનું તે ના બ્રીટીશ સરકારને કહી શકે. મુખ્ય બે બાબતમાં તે સદરહુ કરાર નિશ્ચિત છે, એક તે અવેજ મુકરર વાર્ષીક રકમમાંજ હવે જોઈએ અને બીજું તે રકમ ફક્ત બ્રીટીશ સરકારજ નક્કી કરે. ઉપર મુજબ રખોપાની રકમના સવાલના નિર્ણયની રીત નક્કી થયા પછી સવધિકાર અને દેશી રાજ્યના આંતર્વહિવટમાં અનંતરાગમના ગુઢ. સિદ્ધાંતે જણાવવા નિરર્થક છે. તે બાબત કાયમને માટે નક્કી થઈ ગઈ છે. જેના સબળ કારણે પૈકીના ઘણું આ જવાબના પાછળના ભાગમાં જણાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે ના બ્રીટીશ સરકારે વચમાં પડી ૧૮૮૬ ના કરાર પ્રમાણે વચન આપેલ છે ત્યારે અમે આશા રાખી શકીયે કે ના, સરકાર તેના અપાયેલ વચન વિરૂદ્ધમાં દરબારને કાંઈ પણ બોલવા કે કરવા નહીં દે. દરબારની આ અરજ તેમને અપાયેલ છૂટ પ્રમાણે નહીં કરતાં જે સવાલો ઉપસ્થિત
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
