Shatrunjay Prakash Ane Jaino Virddha Palitana

SR No.: 035256
Original Sutra Author: N/A
Author: Devchand Damji Kundlakar
Publisher: Jain Patra Office
Total Pages: 146
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 6 MB

Page 55

દીલી સરકાર તરફથી પાલીતાણા અને ડુંગર બક્ષીશ મળ્યાની સનંદ ધારણ કરનાર તરીકે
(૨) પોલીટીકલ એજન્ટની રૂબરૂ ૧૮૨૧ ની સાલમાં ઠાકરે કરી આપેલ ખતને લીધે, કે જે કાયમ માટે બંધનકર્તા હોવાનું તેઓ જણાવે છે.
૪, સનંદની તારીખ શાહજહાનના તખ્તનશીન થયા પછીના ૩૦ મા વર્ષની એટલે આશરે સને ૧૬૫૭ ની છે. દીલડી સરકારની કાઠીયાવાડમાં તે વખતે ખરી સત્તા શું હતી અને આવી બક્ષીસ કબુલ રખાવવા કેટલે અધિકાર હતા તે તપાસવું ગમ્મત પડે તેવું છે. મારી તપાસમાં આ બાબતમાં તેવી કાંઈ આધારભૂત માહીતી મળી શકી નથી. તેમ છતાં હું જણાવું છું કે તે બક્ષીસના બરાબર વખતે તે સાલમાં શાહજહાન તેના શાહજાદા ઔરંગઝેબથી પદભ્રષ્ટ થવાથી રાજ્યમાં સંપૂર્ણ અરાજકતા હતી.
પ. પરંતુ ૧૬૫૭ થી ૧૮૦૮ સુધીના વર્ષોમાં ફેરફાર માટે ઘણે વખત હતો, અને એટલી તે હકીકત નિર્વિવાદ છે કે પાછળના વર્ષમાં જ્યારે કર્નલ
કરે બ્રીટીશની સત્તા કાઠીયાવાડમાં પ્રથમ વધારી ત્યારે પાલીતાણાના ગોહેલ રજપુત જે જાગીર અત્યારે ધરાવે છે, તે તેના કબજામાં હતી, અને તેને માટે વડોદરાના ગાયકવાડ સરકારને ખંડણી ભરતા, અને ડુંગર ઉપરના દેવળોનાં દર્શને આવતા યાત્રાળુઓ પાસેથી વેરો લેતા. તે વખતમાં પાલીતાણાનો જાગીર લગભગ નાશ પામી ગયા જેવી હતી. રાજા પોતાના કામકાજની વ્યવસ્થા કરવાને અશક્ત હતા, પોતાના દીકરા સાથે દુશ્મનાવટ હતી અને શ્રાવકામાંના એકનું તેના ઉપર મોટું કરજ હતું.
અત્યારની માફક પાછળ જણાવેલ કોમ (શ્રાવક) પોતાની જાતના સંપથી અને અતુલ દ્રવ્ય કે જેનાથી તેઓ ગુજરાતના ઘણખરા રાજાના લેણુદાર હતા તેનાથી મોટી વગ ધરાવતી હતી.
આપણે તેમનાવતી ઘણી વખત વચમાં પડતા, પણ પાલીતાણાના રાજાના હક્ક ઉપર તરાપ મારી શાહજહાનના બક્ષીસની સરતો પાછી અમલમાં લાવવા પ્રયત્ન કરવાની દરખાસ્ત કદીપણ કરવામાં આવી ન હતી.
* મારા ધારવા પ્રમાણે આ સંજોગે એમ બતાવે છે કે પાલીતાણાના રાજા તરફથી લેવાતા યાત્રી વેરામાંથી શ્રાવકેની મુક્તિનો ખાસે હક્ક સ્થાપિત કરતી દિલ્હી દરબારની સનંદ નામંજુર થવી જોઈએ.
[૩]