________________
आगम
(४०)
प्रत
सूत्रांक
[3]
दीप
अनुक्रम
[२]
[भाग-6] “आवश्यक”- मूलसूत्र - १ (निर्युक्ति:+वृत्ति:) ४
अध्ययनं [१], निर्युक्तिः [१०२८-१०२९] वि०भा० गाथा [-] भाष्यं [ १५५- १५६], मूलं [१] / गाथा [-]
पूज्य आगमोद्धारकश्री संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनिर्युक्ति एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्तिः
आ. सू. ९४
पेतरभेदेन करणमाह-सादि चक्षुःस्पर्श, चाक्षुषमित्यर्थः, अभ्वादि, आदिशब्दात् शक्रचापादिपरिग्रहः, 'अचक्खुए'त्ति अचाक्षुषं- अण्वादि, आदिशब्दाद् व्यणुकादिपरिग्रहः, करणता चेह कृतिः करणमितिकृत्वा, अन्यथा वा स्वबुद्ध्या योजनीया ॥ सम्प्रति चाक्षुषाचाक्षुष भेदमेव विशेषेण प्रतिपादयति
संघाय -अ-तदुभयकरणं इंदाउहाइ पञ्चकखं । दुअअणुमाईयाणं छमत्थाईणऽपथखं ॥ १५५ ॥ (भा.) संघाः संह, भेद विघटनं तच्छब्देन सङ्घातभेदो परामृश्येते तच्च तत् उभयं च तदुभयं सङ्घातभेदतदुभयैः करणं, क्रियते इति कर्म्मसाधनः करणशब्दः, सङ्घातभेदतदुभयकरणं इन्द्रायुधादि स्थूलमनन्तपुद्गलात्मकं प्रत्यक्षं, चाक्षुपमित्यर्थः तथाहि -अवादीनां क्वचित् केचित् पुद्गलाः संहम्यते एव क्वचित् केचित् भिद्यन्त एव क्वचित् केचित् संहन्यन्ते भिद्यन्ते चेति सङ्घातभेदतदुभयकरणं, व्यणुकादीनां आदिशब्दात् तथाविधानन्ताणुकान्तानां पुनः, करणमिति वर्त्तते, छद्म| स्थादीनां आदिशब्दः स्वगतानेकभेदप्रतिपादनार्थमाह, अप्रत्यक्षम्, अचाक्षुपमित्यर्थः, उक्तं विस्रसाकरणम्, अधुना प्रयोगकरणं वक्तव्यम्, तत्र प्रयोगो नाम जीवव्यापारः तेन यद् विनिर्माप्यते सजीवमजीवं वा तत् प्रयोगकरणं, उक्तं च- “होइ पयोगो जीववावारो तेण जं विणिम्मायं । सज्जीवमजीवं वा पयोगकरणं तयं बहुहा ॥ १ ॥ एतदेवाहजीवजी पाओग तु चरिमं कुसुंभरागाई । जीवप्प ओगकरणं मूले तह उत्तरगुणे अ ॥ १५६ ॥ (भा.) प्रायोगिकं करणं द्विधा - जीवे अजीवे च, जीवप्रायोगिकमजीवप्रायोगिकं चेत्यर्थः, प्रयोगेण निर्वृत्तं प्रायोगिकं तत्र चरमम्-अजीवप्रयोगकरणं कुसुंभरागादि, आदिशब्दात् शेषवर्णादिपरिग्रहः, एवं तावदश्पक्षतव्यत्वादमिहितं ओषतोऽजीव
For Private & Personal Use Only
~245~
