________________
आगम
(०५)
भाग-1 "भगवती'- अंगसूत्र-५ (मूलं+वृत्तिः ) भाग-१
शतक [१], वर्ग, अंतर्-शतक H. उद्देशक [१०], मूलं [८१] पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्रा०५] अंगसूत्रा०५] भगवती मूलं एवं दानशेखरसूरिरचिता वृत्ति:
प्रत
श्रीभग
१०
सूत्रांक
[८१]
दीप
अनुक्रम [१०२]
भास'त्ति भाषणात्प्राक् 'भास'त्ति वागद्रव्यसंहतिः 'भास'त्ति सत्यादिभाषा स्यात् , कारणत्वात् , विभङ्गज्ञानित्वेन तेषां मतमात्रमेतन्निरुपपत्तिकमुन्मत्तवचनवत् , अतो नेहोपपत्तिर्गवेषणीया, सर्वत्रापि 'भासेजमाणी भासा अभास'त्ति निसृज्यमा-18 नवाग्दव्याण्यभाषा, वर्तमानसमयस्यातिसूक्ष्मत्वेन व्यवहारानङ्गत्वादिति, 'भासासमयं विय'त्ति इह क्तप्रत्ययस्य भावार्थत्वात् | विभक्तिपरिणामाच्च भाषासमयव्यतिक्रमे च 'भासिय'त्ति निसृष्टा सती भाषा स्यात् , प्रतिपाद्यस्याभिधेये प्रत्ययोत्पादकत्वात् , 'अभासओ 'ति अभाषमाणस्य, भाषाभाषणात् पूर्व पश्चाच तदभ्युपगमात् , 'नो खलु भासओ'त्ति भाष्यमाणा,तस्या अनु-18 भ्युपगमात् इति, तथा 'पुब्वि किरिया दुक्ख'त्ति क्रिया कायिथादिका सा यावन्न क्रियते 'तावत् दुक्ख'त्ति दुःखहेतुः, 'कन्जमाणि'त्ति क्रियमाणा क्रिया न दुःखहेतुः, क्रियासमयव्यतिक्रान्तं च-क्रियायाः क्रियमाणता व्यतिक्रमणता व्यति-] क्रमे च कृता सती क्रिया दुःखेति, इदमपि तन्मतमात्रमेवायुक्तम् , अथवा पूर्व क्रिया दुःखाऽनभ्यासात् , क्रियमाणा क्रिया न - | दुःखा, अभ्यासात , कृता क्रिया दुःखा, अनुतापश्रमादेः, 'करणओ दुक्ख'त्ति करणमाश्रित्य करणकाले कुर्वतः, 'अकरण-11
ओ'त्ति अकरणमाश्रित्याकुर्वत इति 'ता खलु सा करणओ दुक्खत्ति, अक्रियमाणत्वे दुःखतया तस्या अभ्युपगमात् , 'सेबबत्तब्बति अथ एवं पूर्वोक्तं वस्तु बक्तव्यं स्यात् , उपपन्नत्वादखेति, अथान्ययुथिकान्तरमतमाह-अकिचंति अकृत्य-अनागतकालापेक्षया अनिवर्तनीयं, जीवैरिति गम्यम् , दुःखमसातं तत्कारणं वा कर्म, तथा अकृतत्वादेवास्पृश्यं-अवन्धनीयं, तथा क्रियमाणे वर्तमानकाले, कृतं अतीतकाले, तनिषेधादक्रियमाणे कृतं, कालत्रयेऽपि कर्मणो बन्धनिषेधात , अकृत्वा २ आभीक्ष्ण्ये द्विर्वचनं, दुःखमिति प्रकृतमेव, के इत्याह-प्राणभूतजीवसच्चाः, तल्लक्षणमिदम्-"प्राणा द्वित्रिचतुः प्रोक्ता, भूतास्तु तरवःस्मृताः ।
~92~
