________________
૨૮
૪૦.
અતિશય એટલે ઉત્કૃષ્ટતા. આ મૂલ ચાર છે.
ચાર અતિશય.
૧. અપાયાગમાતિશય−( અપાય = ઉપદ્રવ અને અપગમ=નાશ ) આ બે પ્રકારનાં છે. અ-સ્વાશ્રયી એટલે પોતાના સંબંધમાં અપાય એટલે ઉપદ્રવનો દ્રવ્યથી અને ભાવથી નાશ કર્યો છે તે.
દ્રવ્યઉપદ્રવ–સર્વ રોગો. આ પોતાને ક્ષય થઈ ગયા હોય છે. ભાવઉપદ્રવ–અંતરંગ એવાં અઢાર દૂષણ. આ અઢાર નીચે
પ્રમાણે.
अंतरायादानलाभ वीर्य भोगोपभोगगाः
हासो रत्यरतिर्भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा । रागद्वेषौ च तौ दोषौ तेषामष्टादशाप्यमी ॥
(૧) દાનાંતરાય. (૨) લાભાંતરાય. (૩) વીર્યંતરાય. (૪) ભોગાંતરાય. (૫) ઉપભોગાંતરાય. (૬) હાસ્ય. (૭) રતિ. (૮) અતિ. (૯) ભય. (૧૦) શોક. (૧૧) જુગુપ્સા = નિંદ્રા. (૧૨) કામ. (૧૩) મિથ્યાત્વ. (૧૪) અજ્ઞાન. (૧૫) નિદ્રા. (૧૬) અવિરતિ. (૧૭) રાગ. (૧૮) દ્વેષ.
આ રીતે સ્વાશ્રયી અપાયાપગમ અતિશય,
અ—પરાશ્રયી અપાયાપગમ અતિશય કે જેનાથી પારકાના ઉપદ્રવ નાશ પામે. એટલે જ્યાં ભગવાન વિચરે, ત્યાં દરેક દિશામાં મલીને સવાસો જોજન સુધીમાં પ્રાયઃ રોગ, મરકી, વૈર, અતિવૃષ્ટિ, દુકાળ આદિ થાય નહિ.
૨. જ્ઞાનાતિશય—જેનાથી ભગવાન લોકાલોકનું સ્વરૂપ સર્વ પ્રકારે જાણે છે તે, કારણ કે તેમને કેવલજ્ઞાન છે તેથી કાંઇ પણ તેમને અજ્ઞાત રહી શકતું નથી.
3
૩. પૂતિશય—જેનાથી શ્રી તીર્થંકર સર્વે પૂજ્ય છે. એટલે ભગવંતની પૂજા રાજા, બલદેવાદિ, દેવતા-ઇંદ્રઆદિ કરે છે, અગર કરવાની અભિલાષા કરેછે તે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
