________________
૧૧
.
સ્વામીને ઓળખવો એ જ્ઞાન છે. આ જ્ઞાન વિનાના જીવો મુ ડદાં સમાન છે, કારણ કે જ્ઞાન એ જીવનું લક્ષણ છે. જ્ઞાનીને મનરૂપી મંદિરમાં દેવનાં દર્શન ગમેત્યારે અને ગમેત્યાં થઇ શકે છે; પરંતુ સાધારણ માણસોથી તેમ થવું મુશ્કેલ છે, માટે ઉપાસક જ્ઞાની હોવો જોઇએ. “ મન મંદિર આવો રે, કહું એક વાતડલી, ” એમ ગાઈએ છીએ તો ત્યાં વિચારો કે, શાણા માણસને આપણે બોલાવશું તો ઘરની કેટલી મનોહરતા, સ્વચ્છતા, રાખીશું? તો પ્રભુને મનમંદિરમાં ઓલાવતાં મનની નિર્મલતા કેટલી કરવી જોઈએ ?
જેમ અજવાળું હોય ત્યાં અંધારૂં રહેતું નથી, તેમ જ્ઞાન હોય ત્યાં અજ્ઞાન રહી શકે નહિ; અજ્ઞાન એ અશુભ કર્મોનું કારણ છે. અજ્ઞાન જતાં અશુભ કર્મો પણ થતાં અટકે છે તો અશુભ કર્મીને અટકાવવાની ખાતર જ્ઞાનની જરૂર છે. કેટલીક વખત એટલેસુધી અને છે કે અજ્ઞાનીની સમજમાં જે પુણ્ય હોય તે જ્ઞાનીની સમજમાં પાપ હોય, અને તે અજ્ઞાની જ્ઞાની થાય ત્યારે તેને પણ પાપ માલુમ પડે.
આ સર્વ વિસ્તાર કરવાનું કારણ જ્ઞાનની પરમ અને મુખ્ય આવશ્યકતા અતાવવાનું છે.
૧૩. મનની શુદ્ધિ અને એકાગ્રતા. विना मनः शुद्धिम शेषधर्मकर्माणि कुर्वन्नपि नैति सिद्धिम् । erभ्यां विना किं मुकुरं करेण वहनपीक्षेत जनः स्वरूपम् ॥
અર્થ—મનઃશુદ્ધિ વગર સર્વ ધર્મકાર્યો કરતા હોવા છતાં સિદ્ધિ મળતી નથી જેમ માણસ આંખો વિના હાથમાં મુકુરને ધારણ કરેલ હોય તો પણ તે સાથે હોય છતાં તેના સ્વરૂપને દેખી શકતો નથી. આ શ્લોકથી મનની શુદ્ધિની જરૂર છે એમ સામીત થાય છે. જ્ઞાનની સાથે મનની શુદ્ધિ જોઇએ. શુદ્ધ મનનો આધાર સાત્વિક ખોરાકપર છે. સાત્વિક એટલે શુદ્ધ (મનને જડ કે સુસ્ત ન અનાવનારો) અને ન્યાયથી મેળવેલો. અન્યાયથી મેળવેલ પૈસાના ઉપલોગથી મુદ્ધિ મલીન રહે છે. આહારશુદ્ધિની ખાસ જરૂર છે. છ ૫
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
