________________
૨૧૪
એક વખત મહાદેવભાઈએ ગાંધીજીને કહ્યું: “હું અરવિંદઆશ્રમમાં જવાને છું.”
ગાંધીજીએ પૂછયું. “અહીં કઈ વસ્તુ ખૂટે છે, જેથી તમને અરવિંદ-આશ્રમમાં જવાની જરૂર પડી !”
ગાંધીજીએ આ ટકોર એટલા માટે કરી હતી કે જીવનમાં ચંચળવૃત્તિ અને એકાંગી ન દ ન આવી જાય. મહાદેવભાઈને પાછળથી આ સત્ય સમજાયું. દર્શન સમાજ બનવું જોઈએ:
વહેવારમાં વ્યક્તિવાદથી એટલે જ મહાન નેતાઓ દૂર રહે છે. ભગવાન મહાવીર સમષ્ટિવાદી હતા. તેમણે દીક્ષા પછી બ્રમણ (વિહાર) ચાલુ જ રાખ્યું. અને કોને પ્રતિબોધ્યા તેમજ કેવળજ્ઞાન થઈ ગયા પછી પણ નિશ્ચત બેસી ન રહ્યા; પણ ઠેર-ઠેર બોધ આપતા જ રહ્યા. તેમણે સંઘની સ્થાપના કરી અને સાધુ-સાધ્વી શ્રાવક, શ્રાવિકા એ ચારેય અંગેનો અનુબંધ જોડ. સંઘના દોષોને શુદ્ધ કર્યા. તેમણે નીચલા થરના લોકોને ગ્રામ-નગરધર્મ તથા માર્ગાનુસારીના ગુણ બતાવી સંધ સાથે અનુબંધ જોયો. આમ ભગવાન મહાવીરે સર્વાગી ક્રાંતિકાર બનીને સર્વક્ષેત્રે પ્રેરણા આપી.
ગાંધીજીએ તેમની વિચારધારાને વેગ આપે. જે વહેવારમાં વ્યકિતવાદી વિચારધારા છે તે બહુ બહુ તે વ્યક્તિ કે નાના સમૂહ સુધી સીમિત રહે, તે વિશાળ સમાજ માટે ન ઘડાય ત્યાંસુધી તે કેવળ પુસ્તકે સુધી સમાજને રહે સર્વાગી ક્રાંતિકાર મહાવીરે જેમ તેને પ્રયોગ કરી બતાવ્યો હતો તેમ વ્યકિતવાદી વિચારધારાવાળા લોકો કરી શકતા નથી. ગાંધીજીએ તેવો પ્રયોગ કરીને બતાવ્યો હતો. * એટલે શ્રી અરવિંદ કે શ્રીકૃષ્ણમૂર્તિની વિચારધારા વ્યકિતને ઉપયોગી છતાં, સમાજને તેથી માટે ભાગે કંઈપણ ફયદે થતું નથી.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
