________________
૧૯૨
સ્વભાવને અર્થ સ્વભાવથી નિશ્વાત્મભાવ લઈને વિશ્વચૈતન્યમાં રમણ કરવું એ જ ઘટિત થાય છે. નિશ્ચયનયને પકડીને, વ્યવહારને તે સંપ્રદાય તરછોડવા માંગે છે અને એ ભૂલી જાય છે કે જ્યાં સુધી આત્મા શરીર સાથે બંધાયેલો છે ત્યાં સુધી શુદ્ધ અને છેવટે શુભ વહેવાર તે કર જ પડશે. આત્મા અને શરીરને સમવેત સંયોગ સંબંધ તે મુક્ત થતાં સુધી રહેવાને જ. જે વહેવારને તરછોડી, તપ, ધ્યાન, બ્રહ્મચર્ય, સંયમ વગેરે ચારિત્ર્ય અને તીર્થને ફગાવવા માગે છે, તે નિશ્ચયને પણ મેળવી શકતો નથી.
સમયસારમાં પણ કહ્યું છે :जहणवि सक्कमणजो अणजभासं विणा उ गाहेउं । तह ववहारेण विणा परमत्थुवएसणमसक्कं ॥
–અનાર્ય ભાષાને જાણ્યા વગર જેમ અનાર્યને સમજાવી શકાતું નથી, તેવી જ રીતે વહેવાર વગર પરમાર્થ (નિશ્ચય)ને ઉપદેશ અશક્ય છે. એટલા માટે કહ્યું છે :
" ववहारस्स दरीसणमुवएसो वण्णिदो जिणवरेहिं "
ટીકા :–“રાવ્યાં ચાનો વર્કંથાવાડ મૂતાઈ તથાપિ, तीर्य-प्रवृत्ति निमित्तं दर्शयितुं न्याय एव । तमन्तरेण तु शरीराजजीवस्य परमार्थतो भेददर्शनात त्रसस्थावराणां भस्मन ईव निःशकमुपमर्दनेन हिंसाभावाद्भवत्येव बन्धस्याभावः
–જે કે વહેવારનય અભૂતાર્થ છે તથાપિ તીર્થપ્રવૃત્તિ માટે વહેવારનયને બતાવે, એ ન્યાયસંગત છે. વ્યવહાર વિના શરીરના ઘાતથી હિંસા થતી નથી; આત્માને ઘાત થતું નથી, એમ માની છ હિંસામાં નિઃશંક પ્રવૃત્ત થશે. આ રીતે એકાંત નિશ્ચય કથનથી સંસાર અને મોક્ષ બન્નેનો અભાવ સિદ્ધ થઈ જશે. એટલે વહેવારને ઉપદેશ ન્યાયસંગત છે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
